اِلیینها

در میان ما هستند!

سلطه و آزادی

در

دوران

دمکراتیک

کریستوف شْپهر

برگردان پارسی: هادی مفتون

اِلیینها

در میان ما هستند!

سلطه و آزادی

در

دوران

دمکراتیک

کریستوف شْپهر

برگردان پارسی: هادی مفتون

اِلیینها در میان ما هستند! سلطه و آزادی در دوران دمکراتیک

نویسنده: کریستوف شْپهر

ترجمه: هادی مفتون

ویراست نخست: شریور 1396، برابر با اکتبر 2017

چاپ–پخش: ابن مقفع (روزبه پور دادویه)

این کتاب برگردان پارسی است از:

Christoph Spehr

Goldmselbstmann Verlag GmbH, München

1. Auflage Oktober 1999

Die Aliens sind unter uns!

Herrschaft und Befreiung im

demokratischen Zeitalter

چاپ دوم:

SeitenHieb-Verlag im Januar 2015

کتاب

آنها خرید نمیروند. خوراک نمیپزند، بچههایشان را خود بزرگ نمیکنند، چیزی تولید نمیکنند، که بتوان خورد، پوشید، خواند یا تماشا کرد. برای اینکار دیگران را دارند: یعنی آدمها را. میتوانند برایشان بهروشنی توضیح دهند، که چرا باید کارآمدتر شوند و کمربندها را سفتتر ببندند، چرا همه باید همکاری کنند، تا سیاره [زمین] را نجات دهند، منطقه، غرب یا هرچه که هست.

آنها الیینهایی¹ هستند، که بر زندگی ما چیرهاند. نه کوتولههای سبزِ در بشقابپرندهها هستند، و نه مترسکهای ترسناک از ژرفنای گیتی ‒ آسان شناخته نمیشوند. ولی اگر ژرفانه بنگریم، سرانجام آنها را میشناسیم. کریستوف شْپهر Christoph Spehr عینک ویژهاش را به ما وام میدهد، و شگفتا: آنها همهجا یافت میشوند، در دولتها و در کنسرسیومها، در کارخانهها، در خانوادهها، در آموزشگاهها. از جهانیشدن سخن میگویند، از پایداری و جامعهی مدنی، از آن، که بهترینها را برای ما میخواهند. ولی فقط به آن میاندیشند، که چگونه ما را همواره بهتر کنترل کنند. کریستوف شْپهر در برابر، «سیاست از خودداتی [اتونومی، خودمختاری]» میطلبد، که گنارش همواره کارامدتر جهان را تجویز نمیکند، بلکه حاکمیت را حل و فصل میکند. کتاب او نشان میدهد، چگونه از شر الیینها رها شویم و چگونه از پیدایش همواره الیینهای نو پیشگیری کنیم. زیرا که الیینی کوچک در هریک از ما نهفته است.

نویسنده

کریستوف شْپهر Christoph Spehr، زادسال 1963، نویسنده، تاریخشناس و کارشناس سیاسیِ آلمانی است. کتاب او «اِلیینها در میان ما هستند! سلطه و آزادی در دوران دمکراتیک» نخستین بار در اکتبر 1999 در آلمان در Goldman-Verlag, München و بار دیگر در ژانویۀ 2015 در SeitenHieb-Verlag به چاپ رسید.

اِلیینها

در میان ما هستند!

سلطه و آزادی

در

دوران

دمکراتیک

کریستوف شْپِهر

Christoph Spehr

برگردان: هادی مفتون

Hady Maftoon

برمن 2017

یادداشت مترجم

کتاب در دست، برگردان پارسی از متن آلمانیِ «اِلیینها در میان ما هستند! سلطه و آزادی در دوران دمکراتیک» نوشتۀ کریستوف شْپهر است. این ترجمه بر پایۀ متن آلمانی زیر انجام گرفته است:

Christoph Spehr, Die Aliens sind unter uns! Herrschaft und Befreiung im demokratischen Zeitalter, Goldmselbstmann Verlag GmbH, München, 1. Auflage Oktober 1999.

نویسنده در متن کتاب جای–جای واژهها و عبارتهایی به زبان انگلیسی آورده است که من در کنار اصل انگلیسی، برگردان پارسیِ آنها را نیز به متن افزودهام. عبارتهای درون کمانکها () از خود نویسنده است. برای روشنگریِ بیشتر، آگاهیهای افزوده و همچم برخی واژههای پارسی را در درون کروشهها [] جای دادهام. و هر جا که نیاز دیدهام با بهرهگیری از منبعهای در دسترس و همچنین اینترنت واژههای ویژسته [تخصصی] و ناآشنا برای خوانندۀ پارسی زبان را در پانوشتها توضیح دادهام.

همۀ حقوق متن از آنِ نویسندۀ کتاب، کریستوف شْپهر است که در اینجا شایسته میدانم برای پخش برگردان پارسی از او سپاسگزاری کنم.

برِمِن، شریور 1396، برابر با اکتبر 2017               ه. م.

فهرست

میخانه زمرد                                       17

1. اِلیین مویهگر                                          19

2. نبرد با آینده                                          48

سلطۀ اِلیینها                                       77

1. حیوانهای نابرابر، برابر، برابرتر                           79

2. اتوبوسسواری در پسافاشیسم                           98

3. گاوهای مرده                                       118

4. یگانه–بودن [یگانگی] با بورگها                        152

ماکی                                             187

1. شبحها                                             189

2. بِیبی-بلوز                                          224

در بطریِ ارلنمایر                                 275

1. زهر و پادزهر                                       277

2. پیکنیک در تاتویین                                  303

3. به چُمچه باور نکنید!                                 345

پسنگاشت                                          349

فیلمها، سریالهای تلویزیونی   351

کتابنامه   353   

فهرست [ویژۀ ویراست پارسی]

میخانه زمرد   17

1. اِلیین-مویهگر Alien-Blues   19

اِلیینیسم پیشرفته یا چرا فرازمینیها زمین را نابود نمیکنند، بلکه میخواهند آن را نگهدارند، و چرا این هم چندان بهتر نیست.   25

پایان یک دوران   31

پیدایش اِلیینها   36

بدرود از سوسیالیسم   40

2. نبرد با آینده   48

برنهاد [تز] These 1: سدۀ بیستم نمایشی بسیار سطحی بود.   51

برنهاد 2: به هیچکس اعتماد نکنید!   53

برنهاد 3: مهم نیست آدم از کدام سیاره میآید.   56

برنهاد 4: به چه زبانی راه حل یافت میشود، فرقی نمیکند.   58

برنهاد 5: راستی در جایی در بیرون است.   60

برنهاد 6: راه بجایی نخواهد برد، که در بارۀ آن بیندیشیم، چرا رژیم میگذارد یکی زندگی کند.   62

برنهاد 7: دست رژیم همه جا در کار است، ولی مهم نیست،که آن را کشف کنیم.   65

برنهاد 8: دیو مشکلی نیست.   66

برنهاد 9: اِلیینها را نمیتوان دادگاهی کرد   69

برنهاد 10: همۀ نگرههای اجتماعی کوشیدهاند، آیندهای پیش روی جامعه نهند؛ ولی بستگی به آن دارد، که آن را از این آینده رها سازیم.   70

برنهاد 11: اِلیینها هم سکس دارند.   73

سلطۀ اِلیینها   77

1. حیوانهای نابرابر، برابر و برابرتر   79

پایان یک دوران   81

همبستگی علیه سلطۀ شخصی   86

دوران دمکراتیک   89

دمکراسی و درشتخویی   95

دوران پنیر کهنه   96

2. اتوبوسسواری در پسافاشیسم   98

در باغ وحش واژههای اِلیینیستی   100

فاشیسم و دمکراسی   103

جهانی بودن و واقعی بودن   107

همراییِ پسا فاشیسم   110

آروینِ [تجربۀ] دکتر روپل   112

پسافاشیسم و اِلیینیسم   115

3. گاوهای مرده   118

طبقهای از تیپ نو   119

«پیش از عصر دمکراسی کاری نکنید!»   125

کراوات، ز اگروتان و کهموج [Mikrowelle]   129

تصرف در جریان است   132

رد پای اِلیینها   137

پیشرفت و توسعه   141

جسورانه رفتن To Boldly Go   144

سرپرست The Caretaker   148

4. یگانه–بودن [یگانگی] با بورگ Borg   152

جنگابزارهای اِلیینها   156

ابزارجنگ شمارۀ یک: خشونت سرراست، مداخلۀ «پلیسی»   157

ابزارجنگ شمارۀ دو: خشونت ساختاری   159

خشونت ساختاری در اِلیینیسم: کنترل بخشهای برونگرا   165

ابزارجنگ شمارۀ سه: تبعیض، برتری دادن به کار رسمی   171

ابزارجنگ شمارۀ چهار: کنترل همگان، رواداریِ سرکوبگرانه   174

ابزارجنگ شمارۀ پنج: وابستگی هستیال [وابسته به هستی]، بازتولید پیچیده   177

اَبَردرندگان Superpredators   183

ماکی Maquis   187

1. شبحها   189

جهانی شگفتانگیز، فریبنده و افسونگر   192

سیویلیستها   196

چهار شارینش Zivilisation   198

نخستین انقلاب پاد-اِلیینیستی   203

گسستن از رفرم اِلیینیستی   206

بنیادگذاریِ ماکی بمنزلۀ دیاسپورا Diaspora [پراکندگی و سرگردانی]   214

هَمامونیِ ترسناک [تقارن] Fearful Symmetry   217

نگره [تئوری] شبحها   223

2. بِیبی-بلوز Baby-Blues   224

«نگرۀ آزادیبخش» به چه معناست؟   227

تصمیمگیری برای ماکی   230

درس اِیمی لیندن- بخش یکم Coaching Amy Linden – part one   233

پنج بازنگریِ بزرگ   243

با لاکلائو Laclau در ماتریکس   249

درس اِیمی لیندن- بخش دوم Coaching Amy Linden – part two   254

نگرۀ همکاریِ آزادانه   265

فراسوی هورمونها   269

در بطریِ اِرلنمایر Erlenmeyerkolben   275

1. زهر و پادزهر   277

آناتومیِ جنبشهای اجتماعی–مردمی   281

جنبشهای اجتماعی–مردمی و گفتمانهای–پسا–توسعه   285

پدافندگران اِلیینیسم   291

سیاست خودداتی [ اتونومی]   295

موتور [رانۀ]– ارلنمایر   297

کنترل پاکی Purity Control   299

2. پیکنیک در تاتویین Tatooine   303

اندرمیان ابَرسوسمارهای بیاحساس و جنگندههای–ایکس   305

جاواها و خلبانها Jawas und Piloten   309

امپراتوری و شورشیان   315

قانونهای اقتصاد [اِکونومی]   321

بحران امپراتوریِ اِلیینیستی   328

پیامدهای ترسناک رفاه   331

فراشانِ [پروژۀ] ستارۀ مرگ   333

چرا اِلیینیسم خفن است   335

شکارگر سر در تاتویین Headhunter auf Tatooine   337

شورشیان، گردآمدی [کلکتیو]ها و ماکی   339

3. به چُمچه باور نکنید!   345

پسنگاشت   349

فیلمها و سریالهای تلویزیونی   351

کتابنامه   353

میخانه زمرد

سِمی دلتنگ بود

فقط شو را تماشا میکرد ...

رئیسش به او گفت: گوش کن، پسر

تو همیشه در رؤیایی،

تو بلندپرواز نیستی

تو به جایی نمیرسی.

پسر، نمیدانی تو کیستی؟

تو حالا باید داشتی جارو میکردی

در میخانه زمرد، از پایین تا بالا.

کوئین، «بالهایت را بگشا»

«Queen, «Spread your wings

مرد سیگاری: شما کی هستید، که میخواهید به آنها امید بدهید؟

سْمیت: و شما چی به آدمها میدهید؟

مرد سیگاری: ما به آنها خرسندی و شادی میدهیم، و آنها به ما قدرت میدهند.

سْمیت: قدرت، برای گرفتن آزادیشان زیر نقاب دمکراسی؟

مرد سیگاری: آدمها هرگز نمیتوانند آزاد باشند.

زیرا آنها سستاند، تباه، بیارزش و

ناآرام. آدمها به قدرت باور دارند.

خستهاند، که چشمبراه معجزهای بنشینند.

دینشان دانش است، و هیچ توضیح دیگری نمیپذیرند.

هرگز نباید به چیز دیگری باور کنند،

اگر قرار است این پروژه پیش برود.

سْمیت: و چه هزینهای برایشان خواهد داشت؟

مرد سیگاری: این پرسش بیاهمیت است، و نتیجه ناگزیر.

حتی روز اش هم تعیین شده است.

پروندههای ایکس، «تالیتا کومی»

The X-Files, «Talitha Cumi

1. اِلیین-مویهگر² Alien-Blues   

جاهایی وجود دارند که همۀ ما میشناسیم، با اینکه هیچوقت آنجا نبودهایم؛ گرچه شاید هم وجود نداشته باشند. میخانه زمرد³ Emerald Bar چنین جایی است. از آهنگی از کوئین⁴ Queen میآید، «بالهایت را بگشا»، ولی همهجا هست. کمی کهنه و فرسوده است، میتوان آن را نخست پس از پایان کار روزانه به درستی دید، یا بامدادان، هنگامی که گرد و غبار از آن میزدایند، پیش از آنکه کار از نو آغاز شود. این کار سِمی Sammy است، که میخانه زمرد را پاکیزه نگهدارد. او روز به روز با جارویی در میان زبالههای روز پیش ایستاده و جارو میکند. کاری نیست که کسی را خشنود کند. با اینکه سِمی بیشتر خجالتی و هراسان است، ولی او نیز نمیتواند این اندیشه را از سرش بیرون کند، که در زندگی باید چیزی بیشتر از کف زمین میخانه زمرد وجود داشته باشد.

این شناخت برای سِمی آسان نیست. سراسرِ زندگیاش عادت کرده است، که از دستورهای دیگران پیروی کند، که شو را تماشا کند. دخالت کردن خطرناک است، خودآگاهی و تصمیمهای خودسرانه برای کسی که در تهِ زنجیرۀ غذایی ایستاده خطرناک است. ولی وسوسه بسیار نیرومند است. سِمی به این میاندیشد که وضع را تغییر دهد، تصمیم گرفته است، که این زندگی مرده را پشت سر بگذارد. در رؤیایش آرزو میکند از آنجا برود. از اینجا دور شو، پیش از آنکه دیر شود.

کارفرمای سِمی روشن است بهگونۀ دیگری میاندیشد. با خیالبافی، میخانه زمرد پاکیزه نمیشود. کارفرما، بسیار سِمیها را دیده که آمده و رفتهاند. او این نشانهها را میشناسد. چیزهای بدتری وجود دارند از اینکه یک رفتگر از دست برود و یکی دیگر بهکار گمارده شود، اما این پرسشی بنیادی است. رئیسِ سِمی کاری میکند که همۀ رئیسان دیگر میکنند. او زمین پاکیزه میخواهد، و با هرچه که مانعی میان او و زمین پاکیزه باشد میجنگد. هنگامی که ماشینْ سِمی برای زمین پاکیزه ضروری است، آدمی سِمی، که سخت میکوشد در ماشینْ سِمی بهخود آید، بیشک خطری برای همۀ کف زمینهای جهان است، دشمن تمدن است. از اینرو کار همۀ کارفرمایان نخست در این است که برنامۀ آدمیِ سِمی را نابود کنند، تا برنامۀ ماشینیِ سِمی را درهم نریزد.

ماشینْ سِمی باید همواره از فتنهگریهای سمج آدمی پاک شود ‒ چیزی که کارفرمایان در کنار کار اصلیشان به آن میپردازند، بطور خودکار، بیآنکه به آن بیندیشند. کارفرما برای کار گوشزد میکند؛ سِمی باید خیالهای پوچ را از مغزش بیرون کند و به این بیندیشد که کیست: جاروکش کف زمین، و دیگر هیچ. انگار این کافی نیست، کارفرما با فرسختیِ [شدت] بیشتری پیش میرود. برای سِمی روشن میکند، که او آدم بدردنخوری است، آدمی پریشان، بی از هیچ آرزویی، و اینکه هرگز کاری از دستش برنمیآید. و دوباره هشدار رسمی ادامه مییابد: برایت روشن نیست، که تو کیستی؟ تو اینجا زمین را جارو میکنی. تو این هستی، و دیگر هیچ. بنابراین به همانگونه هم رفتار کن.

جهان پر از میخانه زمردها است. و پر از داستانهایی است که در میخانه زمردها بازگفته میشوند. آهنگ «بالهایت را بگشا» داستانی است در میان مردان، پرسونتر⁵ [دقیقتر] بگوییم در میان مردان سپید، در سرزمینی ثروتمند، جدا از هم بوسیلۀ پرسش طبقاتی. متن در فراخواندن سِمی به اوج میرسد، که بالها را بگشاید و از آنجا بگریزد، زیرا که گفته میشود او «مردی آزاد» است. از مردان آزاد نمیتوان بیوسید که در میخانه زمرد جارو بکشند؛ که کمی چنین نیوشیده میشود، انگار که جارو کشیدنِ زمین شغلی زاستاری [طبیعی] برای بردگان، زنان، سیاهان و کوچندگان مکزیکی است و از اینرو برای مرد سپید بویژه تحقیرآمیز است. بیپرده بگوییم این ممکن نیست؛ نکته اینجاست، که دیگران شایسته نیستند، همین و بس. این داستان آنان نیست.

این موضوع در این بوده [امر واقع]، که میخانه زمرد پدیدهای جهانی است، خللی نمیاندازد. سرایندۀ بریتانیایی– سیرِالئونی Sierra Leone، ایامیده هازلی Iyamidé Hazely، در سرود «همبستگیِ سیاسی» داستان خود را از میخانه زمرد بازمیگوید، حکایتی از زنان برای زنان. میخانه زمردِ او چپِ سازمانیافته است، و رهبرانش مردان همرزمی هستند، که پیامشان بدین معنا است: «خواهر، برای جنبش قهوه درست کن، خواهر، برای نبرد بچه درست کن.» هر چیز دیگر چرند زنانه است، که با آنها نبرد به پیروزی نمیرسد، و همرزمان با هر چه، که میان آنان و پیروزی ایستاده است، خواهند جنگید. برگردان آن همان است: برایت روشن نیست، که تو کیستی؟ تو یک دستگاه قهوهجوشی، دستگاه تولید بچه. بنابراین به همانگونه هم رفتار کن.

چیزی که میخانه زمردها را برجسته میکند، بیش از واقعیتی است، که برخی زمین جارو میکنند و برخی دیگر برنامه میسازند و سودها میبرند. این تجربه است، که مردمی که در نگاه نخست عادی بهنگر میرسند، مثل من و تو، از برنامۀ بیگانهای پیروی میکنند، برنامۀ دشمنانهای، که آنها را همچون وابستگان به گونهای بیگانه میشناساند؛ که همبستگی آنها به تو تعلق ندارد، بلکه به یک قرارداد بیگانه وابسته است. آنها فقط همسان آدمها دیده میشوند. در واقع اِلیین هستند. فرازمینی، هستومندانی از سیارههای بیگانه یا به هر روی از برنامهای بیگانه، که بر پایۀ سپارش آن و همخواند با منطق آن عمل میکنند. خوب، آنها دارای بخشهای انسانیاند، ولی رویهمرفته این کمکی نمیکند. برایشان دردآور است، وقتی که از کار برکنارت میکنند، وقتی که تو را اخراج میکنند، کمکهای رفاهی–اجتماعیات را قطع میکنند. احساس گناه میکنند، هنگامی که تو را همچون گوشت دم توپ به جنگ میفرستند، نوشتهات را سانسور میکنند، تو را در آزمون رد میکنند. با تو همدردی میکنند، هنگامی که از دستمزدت میکاهند، رؤیاهایت را مینکوهند، برای شکمات برنامه میریزند. ولی این کارها را میکنند. و، براستی، آنچنان هم برایشان دردآور نیست. با چالاکی روی موضوع تمرکز میکنند، با همان سبُکیای که آدم به آن دست مییابد، هنگامی که سفارشی را دنبال میکند.

همۀ خیزشها در میخانه زمرد آغاز میشوند. بیشتر از آنجا که کارفرما موقعیتاش را بیش از اندازه گسترش میدهد، مانند کارفرمای آن کارخانۀ کوچک در داستان «کر و لالها»ی آلبر کامو. او دستمزدها را کاهش میدهد، و در پاسخ به اعتراض کارگران میگوید: «کسی که نمیخواهد، دست خالی میماند» این به اعتصاب میانجامد، زیرا «مرد نباید اینگونه حرف بزند». خیزشهای دیگر در میخانه زمرد از آنجا آغاز میشوند، که یکی بیدار میشود و برای نخستین بار به پیرامون خویش مینگرد، مانند آن زن در داستان دیگر کامو، «زن بدکاره»، که شبها بیدار میشود، در بارۀ زندگیاش میاندیشد و گریه را سرمیدهد. به مردش میگوید: «چیزی نیست، چیزی نیست.» زن او را تمام روز در سفرِ کارش دنبال کرده است، همچون یک آویزه، و اکنون دریافته است، که این زناشویی، میخانه زمرد اوست، که تکلیفاش در آنجا از پیش تعیین شده است و در بارۀ آن نمیشود گفتوگو کرد. سخنگفتن با این مرد بیهوده است. زن او را همۀ روز در هنگام کار زیر نظر داشته است. این همان برنامۀ اِلیینها است، آن سبُکیای، که مرد با آن دنبال سپارشاش میرود و آن که او را برای زن یکسره بیعلاقه میکند.

این قرارداد شامل چه چیزی میشود، به هیچ رو بهآسانی نمیتوان گفت. اِلیینها برای آن واژههای غلمبه و پیچیده بهکار میبرند. از شارینش [تمدن] سخن میگویند، دمکراسی، دادگری، نفان [ملت]، گوالش [توسعه]، زیستبوم، بارآوری، رفاه، و از این گونه. اِلیینهای کوچکتر واژههای کوچکتری به کار میبرند: زناشوییِ بسامان، کار تمیز، محیط کار خوب یا «آشتی و آرامش در مدرسه» (مانند خواستههای شورای پِرمار [پدر–مادر]ها در اعتصاب مدرسههای شهر برمن Bremen در سالهای واپسین). همیشه در بارۀ بی از اصطکاکِ امر معینی است، از میان برداشتن +ایستادگیها، جریان بی بازدارندۀ انرژی و بازخَنها [منابع] به سوی هرگونه هدفهای بزرگ. برنامهای است از واگذاریِ پاسخداری، از واسپردن به دیگران.

بسیاری از داستانها که در میخانه زمرد گفته میشوند، روایت خاص خود را از آنچه گفته میشود سپارش اِلیینها است به ما میدهند. سود. انباشت. پدرسالاری. سرمایهداری. هماکیگرایی [توتالیتاریسم]. استعمار [کلنیالیسم]. روانِ داتارگانورز [اقتدارگرا]. چیرگیِ نژاد سفید. جامعۀ بورژوایی. این داستانها بههیچروی بد نیستند، ولی امروز نمیتوان بهآنها چندان دل بست. همچنین جای شگفتی است، که گاهی حتا اِلیینها آنها را تعریف میکنند.

ولی تعیین و شناخت برنامۀ اِلیینها بایسته است، تا بتوان رهایی از این برنامه را به پندار آورد. داستانی که در «بالهایت را بگشا» بازگفته میشود، برای استانداردهای امروزی کمی سادهلوحانه بهنگر میرسد. یک رشته پرسش وجود دارد که بیدرنگ از ذهن ما میگذرد: اگر سِمی براستی از آنجا برود، آیا در میخانهای دیگر همانگونه نخواهد بود؟ فرض کنیم، او خود دارای میخانهای میشود، آیا او بهگونۀ دیگری از رئیس پیشیناش رفتار خواهد کرد؟ آیا او میتواند بهگونۀ دیگری رفتار کند؟ اگر میخانه مال دولت، مجتمع یا تعاونی باشد، اگر فقط قهوهای که دادورانه دادوستد شده را بفروشد یا هرماه با همۀ کارمندانش سگالش کند⁶Supervision: تفاوت چه خواهد بود؟ آیا تفاوتی وجود خواهد داشت؟

داستان ایامیده هازِلی امروزیتر است. نه تنها، برای اینکه به جای تجربههای مردانه–کارگری [پرولتری] از سرکوب جنسیتی یا نژادی سخن میگوید. بلکه همچنین در یک نقطۀ تاریخیِ پیشرفته تعریف میشود. یکی در اینجا نخستین پروازها را انجام داده است. یکی در اینجا از پیش خود را برای رهایی سازماندهی کرده است و حساباش را سربسر میکند. این امر‌، داستانهای نوتر را از کهنهتر تفکیک میکند: که پیشانه [قبلا] کوششهایی برای رهایی انجام شدهاند؛ که نبرد با رئیسان و اِلیینها، رئیسان نو و اِلیینهای نو را به دنبال خود میآورد؛ و که میخانه زمردها سرسختاند، که ما هنوز دیرزمانی، پس از آنکه رها شویم، روی نقشۀ میخانه زمردی حرکت خواهیم کرد، که آن را در خود واگتیده [ضبط کرده]ایم مانند ببرها که گام برداشتنهای پیاپی در قفس را در خود وامی‌گتَند [ضبط میکنند].

در میخانه زمرد رادیو–اِلیین همیشه روشن است. رادیو در آن روزها از اتومبیلهای بزرگ و جاروهای خودکاری که بزودی به بازار میآیند و زندگی را برای سِمی آسانتر میکنند، میگفت؛ از بختِ افزایش رتبه حکایت میکرد، اِیکاش سِمی فقط کمی بلندپرواز میبود. امروز رایو–اِلیین وجدان سِمی را خراش میدهد، از اینکه جاروی او باید بدون فرمالدهید formaldehyd باشد، که هرکس باید جایی را جارو کند که در آن ایستاده است («جهانی بیندیش، محلی جارو کن») و که کارکردن با دستها تجربۀ سُهِشیِ [حسیِ] باارزشی است. میخانه زمردها پیوسته امروزیتر میشوند، روانکاوانِ وابسته به شرکت و الگوهای پارگِرت [شرکت کردن] در تصمیمگیری دارند. حتا آسودنهای کوتاهِ سازندۀ بی از پرداخت دستمزد هم انگاشتنیاند. همۀ اینها در داستانها نیز نوشته شدهاند.

ولی اکنون به اندرونیِ میخانه زمرد میرویم، یا هنوز بهتر به آشپزخانه، و به یکی از داستانهایی گوش فرامیدهیم که در آنجا نقل میشوند. داستانی از اِلیینیسم Alienismus پیشرفته.

اِلیینیسم پیشرفته یا چرا فرازمینیها زمین را نابود نمیکنند، بلکه میخواهند آن را نگهدارند، و چرا این هم چندان بهتر نیست.

در هالیوود اِلیینها همیشه از بیرون میآیند. چه در «روز استقلال Independence Day»، «بهرام میتازد [مریخ حمله میکند] Mars Attacks» یا «سربازان فضاناو Starship Troopers»، هستومندانی که میخواهند زمین را با چنگالهای خود ازهم بدَرَند، از جهانهای بسیار دور، جایی در گیتی Universum، میآیند. به همانگونه شگفتآور هم بهنگر میرسند ‒ مردمی که شما بیگمان از آنها اتومبیل دست دوم نمیخرید و از چهرهشان بیدرنگ هدفهای پلیدشان را میخوانید. البته که این ایدئولوژی است. با اینکه در سینما هَنایش خوبی میگذارد، نباید گمان کنیم که اِلیینها روزی با فضاناوهای سیکیلومتری در آسمان پدیدار شوند و خرطومهای زشتشان را تکان دهند، تا هرکسی بداند، که آنها اینجا هستند. چونکه شاید دیرزمانی است که اینجا هستند.

برخی فیلمها این را میدانند. برای نمونه کلاسیکِ اِلیین–فیلمهایی که بر پایۀ دانشهای اجتماعی ساخته شده، «آنها زنده هستند They Live»، (1988) به کارگردانی جان کارپنتر John Carpenter . بهگفتۀ کارپنتر اِلیینها در میان ما زندگی میکنند. جان ناداJohn Nada ، بازیگر اصلی داستان، اتفاقی به عینکی دست مییابد که با کمک آن میتوان فرازمینیها را از آدمها بازشناخت. و ناگهان او همه چیز را میبیند.

اِلیینها، بدانگونه که نادا شگفتزده درمییابد، بههیچ رو بویژه زشت نیستند. آنها آداب و رسوم سر میز را میدانند و ریختِ آراستهای دارند. پیش از هر چیز، زرنگ و باهوشاند. همکاری که سالها است در گرفتن رتبه به دیگران برتری داده میشود؛ همسایۀ مهربانِ سمجی، که همیشه میتواند قبضهایش را بپردازد و باغبان استخدام کند؛ کارمند مشاور در ادارۀ مسکن، که بروشنی هرچه که موقعیت عمومی بدتر میشود، زندگیِ او بهتر میشود، ‒ آنها همه، بدانسان که نادا درمییابد، اِلیینهای نمونه [تیپیک] هستند. همچنین مهمترین دولتها، شوراهای بازرسی، رهبران کنسرسیومها، سرپرستان ادارهها و دیگر کمیتههای رهبری بهسان گسترده از اِلیینها تشکیل شدهاند. فقط کسی متوجه نمیشود. نادا با عینکاش همچنین میتواند پیامهای پنهان در پسِ آگهیهای رنگارنگ را رمزگشایی کند، که اِلیینها همۀ شهرها، همۀ فرآوردههای چاپی و همۀ برنامههای تلویزیونی را با آنها پر میکنند. این آگهیها به ما میگویند: بخَر! همرنگ شو! فکر نکن! همکاری کن! یا اینکه: کار خودت را بکن!

همچنین اِلیینهای کارپنتر از فضا میآیند، ولی این تعیینکننده نیست. آنچه اِلیینها را برجسته میکند، نه خاستگاه آنان یا گروه خون شگفتآورشان، بلکه برنامۀ سیاسی و اجتماعی آنها است. اِلیینها به تو میگویند، که وقت ناهارت طولانی است. که تو یکشنبهها پس از نیمروز هنوز گنجایشهای دستنخورده داری، که کاری برای جامعه انجام دهی؛ که سیگارکشیدن تبهکاری است، زیرا که تو با این کار به اقتصاد نَفانی [ملی] آسیب می رسانی. اِلیینها کارامد و بیپروا هستند و با زور هرچه را که نیاز دارند از تو بیرون میکشند.

بیاییم بار دیگر با عینک نادا پرسون [دقیق]تر نگاه کنیم. همۀ اِلیینها در این نکته همدار [مشترک] اند، که بههیچرو تواناییِ آن را ندارند یا دستکم آماده نیستند، که خودشان از خودشان نگهداری کنند، سادهترین کارهای زندگی را انجام دهند و برای زندهماندنِ خود بکوشند. آنها خوراک نمیپزند، خرید نمیروند، بچههایشان را خودشان بزرگ نمیکنند، چیزی تولید نمیکنند، که بتوان خورد، پوشید، خواند یا تماشا کرد.

برای اینکار به دیگران نیاز دارند ‒ یعنی به آدمها. به زمان و به آفرینندگیشان ، به نیرو و به گنجهای زیرزمینیِ سرزمینهاشان، به کشتزارها و چیرهدستیهاشان. به کنیز، خدمتکارِ خانه، کشاورز، کارگر، زنانِ خانهدار و مادران نیازمندند. به کالاهای آماده و پیشسازها [نیمه آماده]، به صندوقدار، سرباز و رفتگر نیازمندند. وگرنه درمانده و سردرگماند. اِلیینها بطور عمده با آن درگیرند که کار و زاستار [طبیعت] دیگران را از آنِ خود کنند. با اینکه خود را بیاندازه سودمند میپندارند و از کار روزانۀ شانزده ساعته مینالند، ولی در اصل هیچکاری نمیکنند. یعنی، همۀ روز کار دیگری ندارند مگر اینکه دیگران را کنترل کنند و کارشان را به سوی خویش رهنمون کنند. این پیشۀ آنهاست. اگر کار نکند، فراخوانده میشوند و به جای دیگر فرستاده میشوند ‒ به یکی از سیارههای خشک و بایر بی از چُسِفیل و سینما، که گیتی پر است از آنها.

اِلیینها در چارچوب برنامهشان نرمشپذیرند. تنها زمانی زور بکار میبرند که جور دیگری نشود. دوست دارند که همه بی درد سر همکاری کنند. اِلیینها به آدمها نیز تا اندازهای اجازۀ پیشرفت و حرفزدن میدهند ‒ به هر روی به کسانی که همسان خودشاناند ‒، زیرا اینکار کنترلشان را تضمین میکند. همسان آنها همۀ کسانیاند، که خود نیز با شورمندی کنترل میکنند و زاستار و کار دیگران را از آنِ خود میکنند: اینها بهآسانی میپذیرند که کار و زاستار آدمی را فراخور اِلیینها آماده کنند. همکاری با شمال بهتر است تا با جنوب، با مردان بهتر است تا با زنان، با سپیدان بهتر است تا با سیاهان و بهطور کلی همکاری با ردۀ میانیِ مردانه، سفید و خوبِ دیرینه بهتر از همه است ‒ ولی همانگونه که گفتیم، اِلیینها نرمشپذیرند.

آدمها ناگزیر نیستند این را اِلیینیسم بنامند. میتوانند به آن دمکراسی، سوسیالیسم یا پیشیجوییِ [رقابت] آزاد بگویند. اِلیینها همچنین بر روی نوع خاصی از نظم اقتصادی پافشاری نمیکنند. بازارِ بیشتر، دولتِ بیشتر؛ پیشیجوییِ بیشتر، یارانۀ [سوبسید] بیشتر: تا زمانی که بهدست میآورند، هر چه را که به آن نیاز دارند، برایشان فرقی نمیکند. بیگمان آنها به کارشناسانِ تبلیغاتیِ خودشان، گویا پژوهشگران اقتصادی پول میدهند، که گاه بگاه بر روی پلاکاردها رایَن [دلیل]ها رد و بدل کنند، که برای چه ما باید همکاری کنیم، تلاش کنیم، و خود را سازگار سازیم. ولی بنیاد بر این است، که جریانهای کار و زاستار بهخوبی هماهنگ شوند و رویهمرفته به اِلیینها برسند.

ولی آدمها اکنون به کیسهای پر از کک میمانند⁷، که کنترلشان بسیار سخت است. با اینکه چندان بدرستی بررسی نمیکنند، هرجا که بتوانند شانه خالی میکنند. بجای آنکه پس از پایان کارِ روزانه، کار را با خود به خانه ببرند، ناگهان احساس خستگی میکنند و میخواهند به سینما بروند یا آبجو بخورند. بهجای آنکه جان بکَنند، از سردرد مینالند. دوشنبهها [نخستین روز کاری در هفته] خود را با رغبت به بیماری میزنند. گرایش به تنبلی و عیاشی دارند و پیوسته میکوشند از زاستار و کار برای هدفهای خود سود جویند. اینها آسایش اِلیینها را میپریشاند.

میتوان آدمها را پایید و آنها را بازی داد؛ ولی این کار دست و پاگیر است. میتوان به آنها نیرنگ زد؛ ولی زود یاد میگیرند. میتوان به آنها نویدها داد؛ ولی روزی بدگمان میشوند. کاری که نمیتوانند بکنند، این است که کنار هر آدمی یک اِلیین بگذارند، که هر گام را نگهبانی کند و با زور به کار وادارد. زیرا سپس اِلیینها خودشان هم میتوانستند بههمان خوبی کار کنند. همۀ آدمها را که نمیشود تیرباران کرد ‒ به راین [دلیل]های بسیار روشن. اینها پرسشهای بنیادی هستند، که در آکادمیهای–اِلیینی در بارۀ آنها دانشنامههای دکترا مینویسند.

بهترین کار این است، که به مردم رشوه دهند و آنها را سهیم کنند. این کار پرهزینه خواهد بود؛ ولی تا زمانی که کار و زاستارِ نو میتواند پیوسته ردیابی و یافته شود، انجام شدنی است. اِلیینها بسیار کَره از شیر میگیرند، ولی بسیار هم تقسیم میکنند. همهجا در جستجوی گنجایشهای نو و دست نخورده هستند. دامهای خود را تا آخرین زاویههای سیاره میگسترانند. روی تنومگانِ [پرسنل] آموزشدیده سرمایهگذاریهای پرخرج میکنند: هماکنون در دورافتادهترین روستاها نماینده دارند. برای هرگونه بیحالی و ایستادگیِ آدمی بخشِ بازسازیِ دانشیک [علمی] دارند. شبکههای جهانیِ نیمه–اِلیین و شبه–اِلیین دارند، که به جای آنها از نظم نگهداری میکنند و کار اجباری و پلشت را از روی دوششان برمیدارند.

و اینچنین دیرزمانی همه چیز بخوبی پیش میرود. ولی سپس به غژ–غژ میافتد. و سپس فرومیشکند.

کمابیش در میانههای دهۀ هفتاد، اِلیینها بازرسی همهجانبهای از سیارۀ وطنیشان دریافت میکنند. پیامد این بازرسی سهمگین است. گزارش پایانی نه چندان پیشبینی نشده چنین برآوُرد میکند که بازخَنهای [منابع] زمین تمامشدنیاند. این راژمان [سیستم] هرچند برای اِلیینها بی درد سر، اما بسیار پرهزینه است. بازخَنها را هدر میدهد، همیشه باید پرهزینهتر پیش برود، تا کار و زاستار را بقاپد و کنترل را نگهدارد. برای حفظ صلح، میشود به سوی قراردادهای کاری و اجتماعیای کشیده شد، که برای اِلیینها از هر مارک تنها سی فنیگ⁸ Pfennig بجا میگذارد. این به کجا خواهد کشید؟ دیر یا زود دیگر چیزی برای اِلیینها بجا نخواهد ماند. گزارش کمیسیون بازرسی بهروشنی به این نتیجه میرسد: بازدیسی [رفرم]، وگر نه ‒ سیارۀ هرمز Jupiter.

در این موقعیت حساس برخی از اِلیینها سرآغازِ از بنیاد تازهای میآفرینند ‒ اِلیینیسم پیشرفته را. این اندیشه در هنگام سادگی بسیار هوشمندانه است: واسپاریِ دشواریها به آدمها. زمین در خطر است! برهانید آن را! خودآشکار است که همخواند با قاعدههای بازیِ اِلیینها. تَشنیک [تکنیک] بیشتر و گسارش [مصرف] کمتر؛ کنترل بیشتر و آزادیِ عمل کمتر؛ آستین بالازدنِ بیشتر و غرزدن کمتر؛ و همه باید همکاری کنند. بیشتر صرفهجویی کنید، بیشتر کار کنید، کمتر بگَسارید [مصرف کنید] ‒ همه چیز به سود سیاره [زمین].

اِلیینیسم پیشرفته خود را ماندگار، وابسته به جامعۀ مدنی، و جهانی وانمود میکند. میتوان بیدرنگ آن را از واژههای دلبندش شناخت. با شور و شیفتگی از «پاسخداری» سخن میگوید، از همه چیز بطرز هولناکی «پیچیده» است، و از همه برای «همکاری» فراخوانده شدهاند. اِلیینهای پیشرفته دو برگ یادداشتِ دستی چاپ میکنند، و میدهند در سراسر جهان پخش کنند. بر روی یکی نوشته شده است: ما همه در یک کشتی نشستهایم. بر روی دومی نوشته شده است: پنج دقیقه به دوازده است [دارد دیر میشود، شتاب باید کرد].

میخوانیم، موقعیت چنان اضطراری است که زمانی برای دگرگونیهای بنیادین نمیماند. انتقاد از راژمان، زمانی را که برای رهاییِ سیاره بیدرنگ به آن نیاز است به هدر میدهد. آستینها را بالا بزنید و جایی صرفهجویی کنید که از همه آسانتر است! آسانتر جایی است، که قدرت در آن کمتر است و ایستادگیها کمتریناند. اِلیینها میگویند نام این را بیدادگرانه نگذارید. بگویید هسیامند realistisch. بگویید پاسخدارانه.

اِلیینیسمِ پیشرفته با کامیابی در مغزها نفوذ میکند. اگر ما بامدادان خواب بمانیم و به دانشگاه نرویم، آنگاه در درونمان آشوب میشود: آیا با توجه به آشفتگیِ زیستبومی، این همان شانهخالی کردن از زیر بار پاسخداری نیست؟ آیا به دانش من نیاز نیست؟ و سپس استخوانهای خسته را میالفنجیم [جمع میکنیم] و خود را کشان–کشان به آنجا میرسانیم تا برای آینده بیاموزیم. هنگامی که در بستنیفروشی نشستهایم، با سیدیِ تازه در جیب، وجدانمان ناآرام میشود: آیا این درست است، اکنون که همه چیز چنان کمیاب شده است؟ هنگامی که رخت و لباس چرکی را به رختشویی میبریم، از درون تکانمان میدهد: نمیتوانستم خودم بشویم؟ آخ که همۀ این ماشینها. همۀ این مواد شیمیایی. آیا به بهای آیندۀ ما تمام نمیشود؟ زیر نفوذ اِلیینیسم پیشرفته احساس ناآرامی میکنیم، هنگامیکه دستیاریهای اجتماعی دریافت میکنیم و برای زیستبوم خود کاری نمیکنیم. و هنگامی که خود را از قید و بند رها میکنیم، با سادهترین، و بسودنیترین روش ‒ ترک کردنِ خانۀ پدری، بیرون کردن شوهر از خانه، دستکشیدن از شستن لباسچرکِ بچههای بیستساله و خودداری از دادن خانه و کاشانه به آنها ‒ صدای درون به ما میگوید: آیا من خودخواه نیستم؟ آیا در فقر و فلاکت اجتماعیِ [سوسیال] جامعه گناهکار نیستم؟ آیا از زندگیِ بیپاسخدار از نگر زیستبومی، در خانوارهای تکنفره پشتیبانی نمیکنم؟

اِلیینیسم پیشرفته همچنین با بِهزونۀVorliebe ویژهای پرسش راژمان را پیش رو مینهد. پیوسته از ما میپرسد: شما راژمان [سیستم] نمیخواهید؟ راژمان بهتری نمیخواهید؟ سپس میاندیشیم و درمییابیم که برای آن، باید نخست همه چیز را بدرستی زیر کنترل درآوریم. که باید کار و زاستار [طبیعت] در اختیار داشته باشیم، تا بتوانیم از آن بدرستی بهره گیریم، که برای این کار بهترین راه این است که به سراسر جهان بتازیم و مداخله کنیم. این اِلیینها را شاد میکند. بدینگونه شورمندانه میگذارند پژوهش کنیم.

بر خلاف اِلیینهای ترادادی، اِلیینهای پیشرفته یکریز به آدم تلقین میکنند. همۀ ادبسار و فرهنگ آدمها را خواندهاند، و آنچنان نقل قول و سخنرانی میکنند که آدم مُخاش سوت میکشد. حتا با عینکِ نادا هم توانستنی [ممکن] است کمابیش آنها را با آدمها درهم آمیزیم.

ولی ما حس میکنیم، که آنها اِلیین هستند. این سردیِ نوعی [تیپیک] است، که از آنها برون میدمد. آنها باز هم کمی زرنگتر، کمی باهوشتر و کمی سردتر از اِلیینهای گذشتهاند. مهربانترین و پاسخدار [مسئولیتپذیر]ترین دژخیمانی هستند که تاکنون شناختهایم.

پایان یک دوران

داستانهای نو پاسگاههای نگهبانی، دیدهبانان در سرزمین ناشناساند. آنها راه دیگری میآزمایند، که چیزها را بشناسند و پیامدهایشان را بررسی کنند. داستانهای نو را نمیتوان از جایی برگرفت، باید آنها را آفرید و آزمود.

هر داستانی بر پایۀ تجربهها استوار است. اینها میتوانند تجربههای جمعی یا فردی باشند؛ تجربههای گستردۀ عام یا تجربههای خاصی که به گروه اجتماعیِ مشخصی، به گرایشی سیاسی، به آرمانشهری ویژه وابستهاند. بی از این پسزمینۀ تجربۀ سرراست و سانسور نشده، داستان نیرویی ندارد، انگیزهای ندارد.

ولی «قدرت بدون کنترل هیچ است Power is nothing without control»، بههمان سان که آگهیِ پیرِلی Pirelli [یکی از مارکهای تایر اتومبیل] بدرستی به آن اشاره میکند، و از اینرو در کنار تجربه فاکتور دومی نیز باید برجا باشد: تفسیر. تجربه تفسیر میشود، هَرْوینیده [تعمیم داده] میشود، و بدین وسیله پیامدها نیز پیشنهاد میشوند. تجربه تا اندازهای بخش مینویی [معنوی] است، تفسیر عنصرِ دانشیک داستان است. (زیرا دانش بخلاف آنچه در دانشکدههای–اِلیینی آموخته میشود، چیزی جز تفسیرِ تجربه معنا نمیدهد.) هر داستانی باید از تجربههای اجتماعی [سوسیال] باروَر باشد، اما باید از گفتمانهای همزمان خود نیز «ازداییده informiert» باشد. عنصر سومی هنوز وجود دارد: و آن خویشتنشناسیِ داستان است، از خود چه میپندارد و چه چیزی را وانمود میکند. این، عنصرِ سیاسیِ داستان است.

پسزمینۀ داستان اِلیینیسم پیشرفته تجربهای دوگانه است. حاکمیت در بیست سال گذشته نوسازی شده است، نرمشپذیرتر شده است و از خیزشها آموخته است؛ و اغلب با زبان انتقادکنندگانِ گذشتۀ خود سخن میگوید. همزمان شکلهای پیشین که در آنها نگره و ورزیدار [تئوری و عمل] از آزادی بروشنی بیان شده است، پرسش برانگیز شدهاند. این تجربۀ دوگانه است که پشت داستان ایستاده است. داستان اِلیینیسم پیشرفته نمونهای از دگرگونیِ ژرفی است که جایی میان 1968 و 1980 رخ داده است: پایان اندیشۀ توسعه و بدرود از سوسیالیسم. همهنگام، این [داستان] به کلِ قضیه، چارچوبی تفسیری میبخشد که به پیشتر بازمیگردد. اِلیینیسم ترادادی پیش از اِلیینیسم پیشرفته است، هردو فرزند دوران دمکراتیکاند. نقطۀ همدار [مشترک] هر دو این است که حاکمیت را دیگر چنان آسان نمیتوان شناخت؛ که حاملان آن از چیزی بهره میگیرند، که تا دیروز هنوز آزاد–سازی بهنگر میرسید؛ که ما یکدیگر را گاه بگاه از پهلو مینگریم و میاندیشیم: آدم است یا اِلیین؟

اینکه در سالهای هفتاد دورانی به پایان رسید که با رؤیای توسعه بهمپیوسته نگهداشته شده بود، در این میان کمابیش بخشی از آگاهیِ عمومی است [گذشته و تاریخ است]. توسعه، الگوی نظمِ پس از جنگ بود، و بدرستی سراسر رنگینکمانی. برنامۀ اِلیینیسمِ کلاسیک بود که درو کرد و انباشت و پخش کرد، بیآنکه از حد و مرزها بپرسد. توسعه آن قول و قراری بود، که همه روزی بهسان کارمندان عالیرتبۀ مرد در ایالات متحدۀ آمریکا یا سوئد زندگی خواهند کرد. این قول بر پایۀ جزماندیشیهای معینی استوار بود: تاریخ بعنوان گوالش فرگشتیِ Höherentwicklung [توسعه بهسوی برتر و پیچیدهتر] همیشگی تکمیل میشود؛ گروهها و نفان [ملت]های دارا و توانا، جنس نر و شارینش سپید بدان راه پیشاپیش میروند و الگو تعیین میکنند؛ زمینۀ پیشرفت در افزایش تَشنیک [تکنیک]، فرآورش [تولید] و دانش است؛ از درون آن ‒ و تنها از درون آن ‒ رفاه، ایمنی، آزادی و نظم اجتماعیِ خردمندانه و آگاه بیرون میآید. با این هدف و جزماندیشیهایش، تبهکاریها توجیه شدند: «توسعه» چنان پروژهای عالی بود که قربانی، حتی قربانیِ آدمی ارزش آن را داشت. ولی همچنین دگرگونیهای انقلابی واخواسته شدند: ترک ساختارهای کهنه شده یا جایگزین کردن نخبگان واپسگرایی که سر راه توسعۀ اجتماعی ایستاده بودند.

همۀ اینها گذشته است. امروز دیگر چیزی وعده داده نمیشود ‒ و دیگر دیرزمانی است که همه نیز، هر چه را که چون قول داده شده بود، نمیخواهند داشته باشند. حاکمیت، امروز بدان وسیله استدلال نمیشود، که نخست جامعه را به سوی توسعه و سپس آدمها را به زندگی در رفاه و آزادی رهنمون خواهد کرد. حاکمیت دیگر بههیچرو از خواستهها ناشی نمیشود (خواستههای فردها، گروهها یا نفانها Nationen). و امروز تنها بدان وسیله توجیه میشود که دکان را باز نگه میدارد ‒ که تا جایی که توانستنی است همه چیز را، بههمانگونه که هست، نگه میدارد، که دستکم هر نظمی و هرنوع زندهماندنی را تضمین میکند. دیگر پیشرفتی در کار نیست، تنها ادامه است. نابرابری دیگر رسوایی نیست، و نگرانیِ جنبشهای اجتماعی برای زیستبوم، آشتی، دادگری در دستهای اِلیینهای پیشرفته وسیلهای برای شستشوی بزرگِ مغزی شده است. رفتارهایی امروز تحریم میشوند، زیرا که بومشناختی [زیستمحیطی]، آشتیآمیز، و برحق نیستند. دوران پساتوسعه دیگر گرایشهای پادیستگر [مخالف] را نمیشناسد، بلکه تنها آدمها را ‒ و آنها گویا همه در یک کشتی نشستهاند.

میتوان این جابجایی را در سطح گفتمانهای بزرگی نشان داد، که از پایان دهۀ هفتاد جای گفتگو از توسعه را گرفته است: پایداری، جامعۀ مدنی، جهانیسازی، (چند–) فرهنگی، نظم نوین جهانی. همچنین کافی است، به میخانه زمرد دلخواهی برویم و بشنویم، رئیسان چگونه سخن میگویند. در میخانه زمردِ نفانی [ملی]، دیگر هیچکس کار تماموقت را قول نمیدهد، بلکه در بهترین حالت «اَرشایش [تصحیح]ها» در بیکاری را. در میخانه زمردهای فرهنگستانیک [آکادمیک]، دیگر هیچکس «توسعه»ی شخصی را نوید نمیدهد، بلکه از زندهماندنِ محض حرف میزند. بدان راه برخی به ماندگاریِ سیاره میاندیشند، دیگران از ماندگاری در پیشیجوییِ اندر نفانی [رقابتِ بینالمللی]، ولی سوی اندیشگیِ دیکتاتوری همان است که بود. همچنین در میخانه زمردهای واقعی، شعار، دیگر این نیست که «سالهای کارآموزی سالهای سروَری نیستند» (که گویی: پس از آن چیز دیگری میآید)، بلکه این است که «هر روز بررسی کن، که آیا باری بر دوش شرکت نیستی». در اِلیینیسم پیشرفته آدم روراست است، ولی همچنین چیرهدست در استدلال. رئیسان خشم ناگهانیِ کلاسیک را با چین نگرانی بر پیشانی [اخم] جایگزین کردهاند. باید هشیار باشیم، هنگامی که این چین را میبینیم.

نظم نوینِ بوجود آمده، از انتقاد مکتب کهنه شانه خالی میکند. نمیتوان آنجا ایستاد و گفت: «ولی شما آن روزها میگفتید...» یا ما اکنون توسعه یافتهایم، پس رفاه و آزادی کجاست؟» همهکس پذیرفته است که زمان، دیگر شده است، که وعدهها بههیچروی نمیتوانند برآورده شوند. این تجربه را باید جدی گرفت. دیگر هیچکس باور نمیکند که کاپیتالیسمی انسانی، بازاری بحرانناپذیر، سوسیالیسمی خوشبخت میتواند برجا باشد. نگرسنجیها هر زمان میتوانند این را نشان دهند. از اینرو انتقادی که بر باور به یکی از این اندیشهها استوار باشد، هیچ نیرویی ندارد.

با پایان دوران توسعه زیر پای همۀ ایدههای آزادیبخشانه، که خود بر مبنای اندیشۀ توسعه بودند، خالی شد ‒ و این کمابیش همۀ آنهایی را که از جنگ جهانی دوم تاکنون مُد روز بودند، در برمیگرفت. برای نمونه بگِرتِشِ [مفهوم آفرینیِ Konzeption] کلاسیکِ جنبشهای آزادیبخشِ ملی، ضد استعماری در جهان سوم. سوسیالیسمِ براستی موجودِ «رسیدن و جلوزدن» و مسابقۀ فنسالارانه [تکنوکراتیک، با کاپیتالیسم، با همۀ جنون روشنگری و منطقیاش. گونههای دگرسانی از «سیاست برابریِ حقوق» بر پایۀ جنسیت، نژاد، طبقه، که همچون سیاست توسعه دریافت میشدند ‒ بعنوان درس تقویتی برای تحقیرشدگان و خوارشدگان، بعنوان سر فرود آوردنشان در برابر فرمان «توسعه»ی عمومی، که با کمک آن شاید بتوانند عقبماندگی خود را «جبران کنند».

اِلیینهای پیشرفته بسیار دوست میداشتند به ما بپذیرانند که موضوع آزادسازی بدان راه دراصل تمام شده است. آنها خسته نمیشوند توضیح دهند، که اِلیین–مویهگر، که در میخانه زمرد با ما روبرو شد، حسی واپسگرایانه است، تهماندهای احساسی، که درخور روزگار نوین نیست. آنها پسا post هستند، ما پیشا pre. ما ایراد وسواس داریم؛ آنها روراستاند. پسا–فمینیستیاند، نا–نژادی non-racial، گفتمانگرا بدون جزماندیشی، سازنده. ما ترسوییم، به دشمنان خیالی چسبیدهایم، هنوز به مردان پشتپرده با کلاهشاپو و سیگاربرگ باور داریم، در ستمدیدهنمایی پافشاری میکنیم، بجای آنکه در جستجوی راه حل باشیم.

ولی این اِلیینها براستی کیستند؟ از کجا میآیند؟ و چرا بطور کلی اِلیینها وجود دارند؟

پیدایش اِلیینها

در دیرندهترین دوران تاریخ اِلیینهایی، که بهسان آدمهای عادی بهنگر میرسیدند، کمابیش آخرین چیزی بودند، که میخانه زمردها توانستند از آنها بهره گیرند. میخانه زمردها بهدست سرپرستانی اداره میشدند، که همۀ کوششان این بود چونان چیزی ابرزاستاری⁹ [ابرطبیعی]، نا–آدمی و ویژه پدیدار شوند ‒ اگر نه دیگر مانند خدایان یا فرازمینیها، ولی دستکم مانند گروهی از مردم که سراسر بهگونۀ دیگری هستند و درست از اینرو به رهبری فراخوانده میشوند.

بسیاری از اتهامهای دمکراتیکِ بسیار آشنا برای ما برضد حکمرانان، چه بسا در آن زمان هرگز فهمیده نمیشدند. اینکه سرکردهای خطاکار است، که امیری مقامها را به خویشاوندانش میسپارد، که از دست پادشاهی هیچ کاری ساخته نیست ‒ چهکسی را میپریشاند؟ این آدمها را که کسی انتخاب نکرده بود؛ اینها از آسمان به مردم پیشکش شده بودند، از سوی خدایان یا زاستار [طبیعت]. بازتاب بسیار دورِ این زمان را امروز نیز در شایعهنامهها [روزنامههای پر از عکس و خبرهای جنجالی] میتوان یافت، جایی که در آن انبوه حکایتهای رسوایی و پردهدری در بارۀ آخرین اشرافزادهها به یک چیز هرگز نمیتواند بینجامید: به این اندیشه، که این کاستِ شگفتانگیز، به نوعی ابر–آدمی را بدان سبب از میان بردارند.

همۀ شکلهای حاکمیت پیش از سدۀ بیستم «شخصی» و «بسته»اند. حاکمیت بهآسانی به یک گروه بسودنیِ [کُنکِرت] بازشناختنی واگذار میشود، بیگزینش، بیگمارش. این آدمها از حقوق ویژه برخوردارند، فقط چونکه هماناند، که هستند. آنها باشگاهی را تشکیل میدهند، که عضو تازهای نمیپذیرد، درآیشِ [ورود] تکی به درون دستۀ حاکمیت ناتوانستنی [غیرممکن] است.

از آنجا که در یک جامعه (و در جامعۀ جهانی) میخانه زمردهای بسیاری برجایند، که در یکدیگر چنگ میاندازند، این در سطحهای مختلف صدق میکند. الگوهای فئودالیِ سدههای میانی و نخستگان دوران نوین از این ایده پشتیبانی میکردند که تنها نجیبزادگان میتوانند رهبری کنند. اینکه در میخانه زمردهای خانوادگی، مردان سالارند و نه زنان، کلیسای سدههای میانی راستاورد [توجیه]های گوناگونی برای آن دست و پا کرد، که بر این پایه استوار بودند،که زنان زاستارانه [طبیعتا] تباه، از نگرِ اخلاقی در خطر، به اهریمن و وسوسههایش نزدیکترند و بدان سبب باید بر آنها حکومت کرد. الگوهای پیشترِ حاکمیت بورژوایی–کاپیتالیستی، حقوق سیاسی، مانند حق رای، را یکسره و بروشنی به داراک و درآمد وابسته کردند. کسی که مالی نداشت، در سیاست حق حرف زدن نداشت: این فاجعهای نبود که میبایستی پوشیده نگهداشته میشد، بلکه امری خودآشکار [بدیهی] بود. جایگاه بردگان یا انسانهای فروتر Untermenschenبر پایۀ رنگ پوست از بردهفروشیِ سپیدپوستان و استعمار، با خشونت افراطی ورزیده و پرورده شده است، ولی به هیچروی آفریدۀ آن نبوده است. بردگان، غلامان خانگی یا کارگران بیگانه، در ورزال [عملا] praktisch برای همۀ صاحبان میخانه زمردهای پیش از سدۀ بیستم آشنا بودهاند، همهجا در سراسر جهان: در پولیسِ آتن و پادشاهیهای آفریقایی، در چینِ سدههای میانی و در نزد آزتکهاAzteken ، در پروس و در ایالات متحدۀ آمریکا.

در بارۀ زمانی، که در آن حاکمیت شخصی از مُد افتاده است، با رغبت اشتباه میکنند، حتی در باصطلاح دولتهای بویژه پیشرفته. حق رای برابرِ زنان در ایالات متحدۀ آمریکا در 1920 به اجرا درآمد، در آلمان 1918، در بریتانیای کبیر 1928. ژاپن تازه در 1925 حق رای همگانی برای مردان را به اجرا درآورد، چه رسد به مستعمرههای قدرتهای اروپایی. با اینهمه، الگوی حاکمیت شخصی با آغاز جنگ جهانیِ یکُم شکافهای چنان ژرفی برداشت، که میتوان از آغاز دوران دمکراتیک سخن گفت. حاکمیتِ دستههای معینی دیگر خودآشکار نبود. قیصر آلمان، که 1918 با کولهبار سبُکی به هلند گریخت، میبایست شگفتزده درمییافت که کسی در اندیشۀ بازگرداندنش نیست، و وضع حاکمانِ دیگر بدتر از این بود.

ولی اِلیینها هنوز وجود نداشتند. حاکمان پیشین پس از 1918 در گروهها و ردهها در جایگاه انتظار میمانند؛ اصلهای دوران نوین را میپذیرند، که حاکمیت باید انتخاب شود و انسانهای برتر و–فروتر بهطور طبیعی نمیتوانند وجود داشته باشند، در‌ واقع نه. آنها هنوز با «تازه به دوران رسیدگان [نوکیسهگان]» یکپارچه نمیشوند. جامعه هنوز هم، در جزئیها، زیر نفوذ حاکمیت شخصی است. تا آغاز جنگ جهانی دوم، جهان را در کل الگوی حاکمیتی تعیین میکند که بیپرده میپندارد، که همۀ آدمها بههیچ راه نمیتوانند مانند لایههای میانی و بالاییِ سپیدپوستِ مردانۀ سرزمینهای «توسعه یافته» حقوق برابر داشته باشند. اینکه دیگران نه فراخوانده میشوند ونه توانایی آن را دارند که قدرت حاکمیت همسانی را اعمال کنند، دیدگاه محض نبود، بلکه قانونی نوشته شده در قانون اساسیها و کتابهای قانون بود.

نخست پس از 1945 حاکمیت شخصی گام بگام ناپدید میشود. و برای مدلی نو از حاکمیت غیرشخصیتر، آهنجیده [انتزاعی]تر و «بازتر» جا بازمیکند: اِلیینیسم. ساختارهای حاکمیت در آن از میان نمیروند، ولی بهگونهای دیگر عمل میکنند. دیگر از پیش برای گروههای گوناگون، حقوق گوناگون تعریف نمیشود. حاکمیت و نابرابری از این پس اینگونه استدلال نمیشوند که آدمهای بخصوصی به هر روی بعنوان آدمهای فرودست زاده شدهاند. در «بالا» دیگر حاکمانی نیستند که خود را بوسیلۀ زیستشناسی، دودمانی یا تقدیس الهی برجسته نمایند، بلکه هستومندانی هستند که مانند من و تو به نگر میرسند. در اِلیینیسم فرمول معروف جرج اورول¹⁰George Orwell «همۀ جانوران برابرند، ولی برخی از دیگران برابرترند» درست است.

گذار از مدلهای حاکمیت شخصی به حاکمیت آهنجیده [آبستراکت] دگرگونیِ آن چیزی است، که گفته میشود، قانونهای بنیادین اجتماعی و سیاسی، ولی همچنین دگرگونی آیینها. ترادیسی [تغییر و تبدیل] را تا اندازهای از بالا جار میزنند، اما بیشتر وقتها، جنبشهای اجتماعیِ سازمانیافته آن را به انجام میرسانند، که دستکم در این نقطه کامیاباند، که برابریهای رسمی آشکارا بیان میشوند. نیمکتهای پارکها و اتوبوسهای جداگانه بر پایۀ رنگ پوست در آمریکا ناپدید میشوند. زنان آلمانی اگر بخواهند کار کنند، دیگر نیازی به پروانۀ کتبی از همسرانشان ندارند. نظام استعماری به پایان میرسد. ساختارهای حکومتی که نمیخواهند اصل برابریِ رسمی را بپذیرند، برای نمونه آپارتاید آفریقای جنوبی تا 1994، استثناهای نابهنگام تاریخیاند، که دیر یا زود به شکست محکوم اند.

از میان برچیدن [بگِرتهای نژادپرستانۀ] فروتر–انسان–باوری و نیمه–انسان–باوریِ¹¹ همخواند با قانون اساسی با دگرشی در همنهِشت بسودنیِ [ترکیبِ عینیِ] گروه حاکم اُسپُریده [تکمیل] میشود. هرچند گروه نخبگانِ سفیدپوستِ–مردانه از ثروتمندترین و قدرتمندترین کشورها همچنان بر اوضاع چیره است، و بهسان گذشته بیشینه یا دستکم قدرت تصمیمگیری در گروهِ صاحبان قدرت را در دست دارد. ولی دیگر از نگر اجتماعی [سوسیال] در خود بسته نیست. براستی دیگر بهسختی جایگاهی یافت میشود که نتواند بوسیلۀ زنان، سیاهپوستان، فرزندان خانوادههای کارگری و دیگرها اشغال شود. پاپ، پرزیدنت آمریکا و رئیس هیئت مدیرۀ دویچه بانک Deutsche Bank آخرین استثناها هستند، بازماندگان تاریخی. آنها هم خواهند افتاد.

بدین راه حاکمیت پایان نمییابد؛ ولی خود را تغییر میدهد. اِلیینیسم فرمانروا میماند، زیرا همچنان توانایی و سزاواری را میرباید و بهرهکشی میکند. ولی این را با اشاره به اندَرَستهای [منافعِ] حکومت شوندگان یا رفاه همگان انجام میدهد، نه با اشاره به امتیازهای مادرزادی. اِلیینیسم بسیار نرمشپذیر است و بسیار سختتر از الگوهای کهنهتر حاکمیت میتوان به آن دست یافت. فرزندی از دوران دمکراتیک است، از رشته پیروزیهای بزرگ دمکراسیِ سیاسی و اجتماعی در سدۀ بیستم، که با نیرومندترین کشورها آغاز میشود، و فرزندی از پسافاشیسم.

اِلیینیسم در نوع کاپیتالیستیاش بههمانگونه عمل کرده است که در نوع سوسیالیستیاش. از دیدگاه امروزی توسعۀ هر دو نوع بههیچ رو چندان دگرسان کار نمیکند. کشورهای سرمایهداری مانند کشورهای سوسیالیستی پس از 1945 به پارگِرت [سهیم بودن] تن دادند، امتیازهایِ کهنۀ وابسته به زایش را از میان برداشتند¹² Vorrechte der Geburt، تحرک اجتماعی آفریدند و بدین وسیله ثبات سیاسی، سخن کوتاه: آنها گذار از دوران پیشا–دمکراتیک به اِلیینیسم را به انجام رساندند. گذار به اِلیینیسم پیشرفته را سوسیالیسمِ براستی موجود ولی دیگر نتوانست بخوبی به پایان رساند، یا به بیان دیگر، گذار برابر بود با نابودی راژمان [سیستم]. بنابراین آن پادگویی [تناقضی] که دوران توسعۀ پس از 1945 را تعیین کرده بود نیز پایان یافت: که سوسیالیسم بعنوان دشمن سرشناس اِلیینیسم به میدان آمد و همزمان خود سیستمهای قدرتمند اِلیینیستی را بنیاد نهاد.

بدرود از سوسیالیسم

در نخستین فاز دوران دمکراتیک، پیش از 1945، بههمانگونه که گفتیم اِلیینهای واقعی هنوز وجود ندارند. ولی دارند شکل میگیرند. ارنست تولِر Ernst Toller، از رهبران جمهوریِ شوراییِ باواریا Bavarian [استان بایِرن Bayern در جنوب آلمان] که در سال 1919 سرکوب شد، در قطعۀ طنز سیاسیِ خود «ای وای، ما زندهایم!» که در 1927 به کارگردانی اروین پیسکاتور Erwin Piscator برای نخستین بار در برلین Berlin به نمایش درآمد، بلوغ یکی از اِلیینهای آغازین، ویلهلم کیلمن Wilhelm Kilman وزیر داخلۀ (خیالیِ) سوسیال دمکرات، را توضیح میدهد.

کارل، رفیق کیلمن، که زمانی با او در زندان بوده و هشت سال گذشته را در درمانگاههای روانی سپری کرده است، به دیدارش میآید. کارل ساده دلانه از او میپرسد، آیا «دستگاه [حکومت] بزودی در دستان ما خواهد بود»، زیرا که وزارت بیگمان تنها یک «ترفند» است. کیلمن میکوشد برای او روشن کند که پاسخداریاش [مسئولیت] اکنون چیز دیگری است؛ او اکنون به همۀ مردم «خدمت» میکند، در حالی که همچنین «گاهی دلاوری میخواهد، تا بر ضد مردم حکومت کنی... کسی که این بالا کار میکند، باید نگران آن باشد که این ماشین پیچیده به دست آدمهای دست و پا چلفتی از هم نپاشد.» بر همین روال او پلیس را بر زنان کارگری که از تولید گاز سمی سربازمیزنند، میشورانَد ‒ بیآنکه پیشانه حتا با یکی از آنان گفتوگویی شخصی داشته باشد تا آنان را سر «عقل» بیاورد. به کارل توضیح میدهد: «باید روراست باشیم. ما انقلاب را نجات دادهایم. توده ناتوان است و هماکنون ناتوان هم خواهد ماند. و از هرگونه دانش ویژسته [تخصصی] کم دارد... دیرتر ‒ با‌گذشت دههها ‒ سدهها ‒ با یاریِ فرهنگ و آموزش‒ بوسیلۀ آموزش و پرورش ‒ خود را تغییر خواهد داد. ما باید امروز حکومت کنیم.»

اِلیین اکنون از درون کیلمن دروغ میگوید، کم و بیش همه چیز وجود دارد: سرچشمه از درون صفهای حکومتشوندگان؛ ایدۀ گوالش [توسعه] و فداکاریها، که با آن توجیه میشوند؛ غرور به کارکرد دستگاهها («چگونه کار میکند. چگونه چون ساعت کار میکند. هرکسی رشتۀ کار خود میداند»)؛ جذبِ انتقاد دیروز در حاکمیت امروز؛ آدمیِ نگران و دلواپس و پند و اندرزهای مکانیکیِ [بی از اندیشه و احساس] جدا از هم: «آدم بسیار مشغول است. تماس را از دست میدهد. بکوش زندگی خوبی داشته باشی. دیوانگی نکن. در هدف همه یگانه هستیم. تنها راهها... «اما برای اِلیینیسم بسیار زود است. کیلمن آزمایش خوبی است، ولی از بانکداران و سرپرستان کارخانههای دوران کهن احاطه شده است، که هنوز آماده نیستند، تا به اِلیینها ترادیسند و با مردمی از جنس کیلمن ذوب شوند. کیلمن سرانجام بهعنوان «بلشویک» به دست دانشجویی واپسگرا با شلیک گلوله کشته میشود، و کارل درمییابد که جهان بیشتر از تیمارستانی که او از آنجا میآید به دیوانه خانه میماند.

«ای وای، ما زندهایمِ!» تولِر از آن نوعی است که آدم با آن بی چون و چرا دوست پیدا نمیکند. هنگامی که راستها به این قطعه اتهام «پروپاگاندای کمونیستی–سوسیالیستی» زدند، روتِه فانِه Rote Fahne ارگان حزب کمونیست آلمان KPD خرده گرفت: «رابطۀ سُست تولِر با نبرد انقلابی». این رابطۀ سُست چیزی جز توجه تولِر به شکلگیریِ اِلیینهای–آغازین در ردیفهای کسانی که به حاکمیت کهنه اعلان جنگ کردهاند نیست. بازی میان سردرگمیِ ذهنیِ کارل و جنون رابطهها، از راههای برونرفتِ آسان سر باز میزند. تولِر سخت باور دارد که سوسیالیسم اشتباه نیست و رابطهها براستی به دگرگونیهای بنیادی نیازمندند. همزمان او بر آن است که برای «تردید» در سوسیالیسم همچنین بنیادهای خوبی وجود دارند، که نمیتوان آنها را فقط به حساب رابطۀ ناسازگار نیروها نوشت.

فاز دوم عصر دمکراسی، دوران پس از 1945، این پادگویی را بروشنیِ کامل نمایان کرده است: که سوسیالیسم بعنوان جدیترین دشمن مناسبتهای حاکمیت کهنه، بیگمان به منزلۀ همچِم [مترادف] با «شمشیر از نیام برکشیدن» پا به میدان گذاشت، و که همهنگام راژمانهای اِلیینیستی آفرید، که خود بیدرنگ به دگرگزین [آلترناتیو]ها نیاز داشتند. آشکار است میتوانیم خود را آسوده کنیم و از این پادگویی طفره رویم. یک توانش [امکان] این است که با دولتهای سوسیالیستی به منزلۀ «تنها به نام، سوسیالیستی» برخورد کنیم، در دست گرفتن دولتها بوسیلۀ سوسیال دمکراسی را همچون «خیانت» کاهش دهیم و بعنوان سوسیالیسم تنها چیزی را بپذیریم، که در واقع وجود ندارد و از اینروی بی از ایرَنگ [اشتباه] میتواند باشد. این چندان روشنگرانه نیست، و آدم با اینکار تجربههای مهم تاریخی با دمکراسیِ اقتصادی، با کنترل انحصاری و با روشنگریِ اجتماعی را بسادگی کنار میزند، پس چگونه است اگر تنها اشتباه کسان یا برنامههای حزب بوده باشد.

میتوانیم از این پادگویی هم طفره رویم، در اینکه بگوییم، سوسیالیسم هرگز دشمن اِلیینیسم نبوده است، بلکه پیوسته جاده هموارکن و همدم آن بوده است، نمایشی داتارگانورزانه [آمرانه، autoritär]، پدرسالارانه، نژادپرستانه و اروپامحور، و دیگر هیچ. این ولی با آن واقعیت روبرو میشود که در دوران دمکراتیک، در سدۀ بیستم، در عمل همۀ کسانی که خود را در جایگاه سِمی در میخانه زمردها بازیافتند و خواستند موضوع را از بنیاد واکاوند، در بارۀ سوسیالیسم به خطا رفتند. فمینیستها و نیز جنبشهای آزادیبخشِ ضد استعماری، جنبشهای رادیکالِ سیاهان و همچنین سازمانهای بومی، شورش پاد–داتارگانورز [ضد–اقتدارگر] سال 68 در پراگ و برلین، در پاریس و مکزیک: سوسیالیسم همه را به نحو شگفتآوری بخود جلب کرده بود، پیش از آنکه از آن روگردان شوند. بسیارانی با سوسیالیسم سیاسی شدند و در عشق و نفرت معینی به آن وابسته ماندند. آنها در آبراه نشانگذاری شدهاش حرکت کردند و سپس سستیهایش را کشف کردند، که آن را دشمن موضوع ویژۀ خودشان ساختند. ولی همۀ کسانی که بیشتر از رفرمیسم–سرِ جاده ایستنده، که با تابلوی «ما هم میخواهیم سوار شویم» سر خیابان میایستد، میجستند، آنهایی که با تغییر مناسبتها، جدی میپنداشتند، افسون سوسیالیسم را روزی حس کردند، دستکم بعنوان برانگیزش و چالشی، که باید رادیکالیسم خودشان با آن سنجیده میشد.

این افسون به هر روی پایان یافت. سالهای میان 1968 و 1980 نه تنها به اندیشۀ توسعه، فرجامین ضربه را زد، بلکه بدرود از سوسیالیسم را به سرانجام رساند. نخست این را هنوز نمیدانستند. میتوانستند باور کنند، موضوع بر سر سوسیالیسمِ بازدیسیشده، بازنگریشده است؛ سوسیالیسمهای–خطِ تیرهای ساختند، که زبان برای گفتنشان بهسختی در دهان میچرخد (سوسیالیسم زیستبومی؛ همبستگیهای فمینیستی–پادنژادپرستی–سوسیالیستی؛ سوسیالیسم سرخ–سبز–فمینیستی و بدین سان دیگرها)؛ ولی این کمکی نکرد. تا دیرزمانی از دهۀ هفتاد کاپیتالیسم به سهم خود میکوشید که در زمینههای اجتماعی به سوسیالیسم «برسد و از آن پیشی گیرد». سپس زمانی از این کار دست کشید، و سوسیالیسمهای–خط تیرهای نشان دادند که در جایگاهی نیستند که از کاپیتالیسم در این مورد کارسازانه انتقاد کنند. ایدۀ سوسیالیسم در معنای ژرفتری آسیب دیده بود، از آنکه تنها کمی از لاک توسعه اندیشانهاش را باید میخراشیدند تا درخشش پیشین را از نو بدست آورَد. خراشیدند و خراشیدند، ولی آن دیگر هیچ درخششی از خود نشان نداد.

سوسیالیسم، که همچنین بطور قطع به عصر دمکراتیک دامن زده بود، فداییِ آن نیز شد: فداییِ ساختارشکنیِ انتقادی بوسیلۀ کسانی که طرفِ سرمایه [کاپیتال] را نمایندگی نکردند و با وجود این نتوانستند خود را در چشمانداز سوسیالیستی بازیابند ‒ زیرا سوسیالیسم برای آنهایی که بر پایۀ نژاد یا جنسیت در تبعیض قرار میگیرند، ساخته نشده بود.

میان جنبشهای فمینیستی، سیاهان، پاد–داتارگانورز از یکسو و سیاست و سازمان سوسیالیستی از سوی دیگر همیشه رابطهای تنشزا وجود داشته است. ولی دیرزمانی در بوتارهای [شرایط] حاکمیت شخصی، چنین بهنگر میرسید، انگار که سوسیالیسم همپیمان زاستاریِ [طبیعیِ] این کوششهاست. سوسیالیسم دگرگونیِ بنیادیِ مناسبتهای موجود را هدف قرار داده بود، و این با تجربههای سرکوبشدگان نژادی و جنسیتی سازگار بود، که با بازدیسی [رفرم]های موضعی هرگز از جایگاه فرودستی و بندهواری بیرون نیامده بودند. افزون بر این سوسیالیسم در اصل و اغلب در ورزیدار [عمل] هم کمتر از دیگر فلسفهها و سازمانهای سیاسی، نژادپرستانه و پاد–فمینیستی بود. سرانجام، همکاری میان کنگرۀ ملی آفریقا ANC و حزب کمونیست در آفریقای جنوبی از آنکه هیچ حزب سفیدِ دیگری با سیاهان همکاری نکرده بود، یا روشنتر بگوییم با آنها سر یک میز ننشسته بود، پدید نیامد. سوسیالیسم چیز زیادی از فمینیسم نمیفهمید، ولی برخلاف جریانهای سیاسیِ دیگر طرحهای نو برای زندگی، نقشهای دیگر و همکاری در فضای همگانی را برای زنان توانستنی میساخت. سوسیالیسم روشنگر– خردگرا، که بر پادگوییِ بنیادین میان سرمایه و کار تمرکز یافته است، خواستار حقوق برابر برای همه در زمانی شد، که هنوز با سیاهان بیپرده چون مردمانی از نژاد فروتر Untermenschen¹³ و با زنان چون نابالغان اجتماعی رفتار میشد.

با دوران دمکراتیک و پیدایش اِلیینیسم این نیرو به سستی گرایید. برابری دیگر بسنده نمیکرد، اندیشیدن در پادگوییهای اصلی و فرعی، که پایۀ پنداشتِ برابریِ سوسیالیستی بود، میبایست همبستگیِ پادگویانه [متناقض] را نابود میکرد. لایههای درهمآمیختۀ ناهمگون اجتماعی، که اکنون در متروپلهای درون و پیرامون حزبهای سوسیالیستی تشکیل شده بودند، فروپاشیدند؛ آنچه دوریس لِسینگ Doris Lessing از دیدگاه فمینیستی برای پیروان کمونیستیِ دهۀ پنجاه در لندن توضیح میدهد، استیو بیکو Steve Biko آن را از نگاه سیاهان برای انجمن دانشجویی دهۀ شصت در ناتالِ Natal آفریقای جنوبی بیان میکند.

سوسیالیسم پیمانی بود، که به پیمان توسعه میمانست، ولی با وجود این راه خود را از آن جدا کرد. سوسیالیسم فقط یک نگره [تئوری] نبود، بلکه مرکز بود. محوری که تجربهها، خواستهها و جنبشهای گوناگون خود را پیرامون آن گروهبندی کردند،که از آن پیمان همبسته نگهداشته شدند. پیمان شامل آن میشد، که پایهای کلی برای حاکمیت و بیگانگی برجا است، که میشود آن را از میان برداشت؛ که درد و رنج نابایسته است، زیرا مناسبتها میتوانستند دگرگون شوند؛ که نیازها برآورده و میخانه زمردها میتوانستند از میان برچیده شوند، اگر ساختار خردمندانهای برای توزیع اجتماعی و کنترل اجتماعی اعمال میشد؛ و که طبقهای از نگر ساختاری شناخته شده وجود میداشت، که وجود آن شکستپذیریِ حاکمیت را تضمین میکرد ‒ ولی برای هر زن و مردی این را توانستنی میساخت، که «به سوی دیگر» بپیوندد.

در این پیمان عنصرهای اِلیینیستی و پاد–اِلیینیستی درهمآمیختند، چیزی که نیز دریافته و آشکار شد. ولی دیرزمانی سوسیالیسم چیزی شبیه یک سنجیدار [معیار] برجا ماند، که آن را همچنین کسانی که خود را از آبراه علامتگذاری شدۀ آن رها کرده بودند، راهنمای خویش قرار دادند، زیرا خواستهشان آن را ناگزیر میساخت. خودآگاهی و پیمانشان هنوز بر پایۀ سوسیالیسم شکل میگرفت. در پی چیزی میگشتند که سوسیالیسم را در موضوع خودش پشت سر میگذاشت: در پی دلیل بنیادیتر؛ سرکوب عمومیتر؛ طبقۀ سرکوبشدهتر.

این نخست هنگامی دگرگون شد، که این جنبشها و تکال [فرد]هایی که خود را از بند سوسیالیسم رها کرده بودند و درگیریِ ویژۀ خویش را با اِلیینیسم آغاز کرده بودند، همزمان پندارههای آزادسازی را نیز ترادیسیدند. در حوزۀ ایستادگی، در ماکی Maquis، تجربههای نو به استوارگردانیِ خویش آغازیدند: که قدرت در یک جا نمیتوانست شکسته شود، بلکه مرکزهای بسیار داشت؛ که پیشرفت، آزادی را تضمین نمیکرد؛ که برابری تنها برتریِ [هژمونیِ] یک گروه ممتاز بود؛ که برنامهریزیِ دمکراتیک هنوز هیچ ربطی با آزادی نمیبایست داشته باشد؛ که هرچند ملیکردن و اجتماعی کردن بناگزیر بد نبودند، ولی آزادی وامون [بُعد]های ژرفتر، پیچیدهتری داشت. این جابجایی در زمانی تکمیل شد، که اِلیینیسم نیز از برنامۀ ترادادی [سنتی] به برنامۀ پیشرفته روی آورد، و از آن پس سوسیالیسم دیگر هیچ سنجیداری نبود. از میانۀ دهۀ هشتاد همه همزمان سوسیالیسم را رها کردند: دولتهای سرمایهداری [کاپیتالیستی] که تا آن زمان به پایداریِ جنگ سرد ارج نهاده بودند؛ نخبگان سوسیالیستی که همۀ ضمانتهای اجتماعی–مردمی [سوسیال] را پایان یافته اعلام کردند؛ جنبشهای اجتماعیِ بیرون از کشورهای سوسیالیستی، که سوسیالیسم از کشمکشهایشان دیگر بهرهای نداشت؛ و مردم کشورهای سوسیالیستی که آن را بعنوان نوع اِلیینیسم تجربه کرده بودند و دیگر به توانشِ بازدیسیِ [رفرمپذیریِ] آن باور نداشتند.

بدین گونه پس از 1980 نه تنها جارزنیهای «زنده باد خط سیاسیِ شمارۀ 73»، آنگونه که تولِر مینامید، ناپدید شدند، بلکه همچنین تلاشهای سخت و پرتنش برای رد سوسیالیسم. این بدرود هم مانند همۀ بدرودها به انجام رسید: نه با روشنگریِ فرجامینِ همۀ پرسشها، بلکه بدان سبب، که باد خالی شد. حتا بستگیها هم چنانکه میدانیم اینگونه پایان نمییابند، که ما حقیقت قطعی را در بارۀ آنها کشف میکنیم، بلکه بدان گونه که ما به این حقیقت، دیگر چنان هستیالانه existentiellاندَرَستی Interesse نداریم.

اما بدرود [خداحافظی] در آسیبهای نوعی [تیپیک] ماندگار میشود، که از آنها هم باید آزاد شد. این آن تکانهای است که با «آزمون انجام شده» همچنین همۀ چیزها را رها کنیم، که در زمان خود در جستجوی آن بودهایم، و آن گرایشی را، که به سبب مرزبندیِ بسیار شاید همان اشتباهها را تکرار کنیم.

تولِر هم میتوانست یک نمایندۀ سیاهپوست را روی صحنه بیاورد، قطعۀ او میتوانست امروز نیز در مرکزِ زنانی که نهادها پشتیبانی میکردند، بازی شود. ما نه میتوانیم، یک جنبش اجتماعی، نه یک نگرۀ انتقادی را چنان «برنامهریزی» کنیم،که نتواند به شکلی از اِلیینیسم ترادیسد یا اینکه از اِلیینهای بویژه آگاه و تیزهوش برای آماجهایشان بکار گرفته نشود؛ و نمیتوانیم این گذارها را بهنگام بشناسیم و مانع شویم، تا زمانی که یاد نگرفتهایم، پرسشهای درست مطرح کنیم و سنجیدارهای دیگری پدید آوریم.

اما ایدۀ نتیجهگیری، آن ایده، که دگرسانترین جنبشها، مکانها و فردها نسبت بههم در رابطهای ایستادهاند ‒ نه همچون برونآختی [بطور عینی] شناختنیتر، برکشیدنیتر مانند در مارکسیسم، ولی همچون رابطۀ انتخابشدهای که از ارتباط میان یکدیگر پدید میآید ‒، این ایده امروز از بودش [فعلیت] برجستهای برخوردار است. اِلیینهای سنتیِ دوران توسعه از آن میترسیدند که دیگران پیشدستی کنند. اِلیینهای پیشرفته امروز از چه میترسند، از این که نتیجهگیریِ تازهای، پیمان نوی بتواند وجود داشته باشد.

2. نبرد با آینده

جیمی هندریکس Jimi Hendrix پشت صحنه در انتظار بازیِ پسین خود بود. او به کپسول آتشنشانی لمیده بود، چشمهایش را بسته بود و گوش به صدایی تیز کرده بود که بهنگر میرسید از دوریِ بیپایانی میآید. در این جاور گزارشگری که توانسته بود پشت صحنه پنهان شود، او را شگفتزده کرد. گزارشگر کلاهگیسی مردانه برسر داشت و بارانیای پلاستیکی پوشیده بود. گفت: «درود! من از مجلۀ نیویورک تایمز میآیم!» جیمی هندریکس چشمهایش را بازکرد، لبخندی زیرِ آبی زد و گفت: «بسیار خوشوقتم. من از بهرام [مریخ Mars] میآیم.»

گای پیلِرت Guy Peellaert و نیک کوهن Nik Cohn این حکایت را در کتابشان «رؤیاهای راکِ Rock Dreams» تعریف میکنند. از نگرگاه امروزی میتوانیم بروشنی ببینیم، که این گزارشگر یک اِلیین بود. کلاهگیس، بارانی پلاستیکی، مهربانیِ زورَکی، غرور بچگانه به نام و نشانِ اهداییِ موسسهاش: همگی نشان بر آن دارد. جیمی هندریکس بیدرنگ این را میبیند. با پیچ و تاب بازیگرانه، که او خود از [سیارۀ] بهرام است، شناسایی میدهد که گزارشگر را بعنوان اِلیین شناخته است. شاید هم به این معناست که گفت وگویی در کار نخواهد بود، که چنگاندازیِ برنامهریزی شده به زاستار و کار دیگران بهدست اِلیین انجام نخواهد گرفت. اینجا هیچ خونی مکیده نمیشود و در برگهای خبری– جنجالیِ روزنامه ریخته نمیشود. این بار نه.

پرسشِ اِلیین براستی کیست، به پُرمطرحترین پرسشهای از آن زمان تاکنون تعلق دارد. این به آن سبب است که اِلیینهای پیشرفته آنچنان خوب اند. کلاهگیسهایشان بهتر شدهاند، بارانیهای پلاستیکیشان شگفتآورانه همسانِ بارانیهای آدمها شدهاند. برخلاف نمایندگان حاکمیت شخصی و نیز اِلیینهای ترادادیِ دوران توسعه، که هنوز به هالۀ خاصی از ژرفنای دست نیافتنی و بزرگیِ بلندتر از آدم زنده ارج مینهند (بیندیشید به تندیسهای بیمزهای که برپا میکنند)، اِلیینهای پیشرفته سراپا شیفتۀ جنبههای انسانیاند. اِلیینهایی در میخانههای–کارائوکه Karaoke دیده شدهاند، که میتوانستند با اجرای آماتوریِ دلفریب خود اشگ سراسر تالار را درآورند. سپس به خانه میروند و پنجههاشان را تیز میکنند.

افزون بر اینها به این نگرانی دامن زدهاند، که اِلیینها خود، گاهی نمیدانند که اِلیین هستند. از اینرو ما هم نمیتوانیم از خودمان چندان دلاستوار باشیم. ویژگیهای دوست داشتنیِ انسانیِ ما در اینجا هیچگونه تضمینی نیستند. فیلم ریدلی اسکات Ridley Scott، «بلِید رانر Blade Runner»، که 1980 فیلمبرداری شد و جهان فیلم علمی–تخیلی را برای همیشه دگرگون کرد، درست این پرسمان را از بنیاد میکاود. بلِید رانر نشانگر پیشهای است، که بازیگر اصلی فیلم، ریک دکارد Rick Deckard، آن را دنبال میکند: او آدموارهها Androids را شکار میکند، روباتهایی که به ریخت از آدمها بازشناخته نمیشوند و «از دور خارج میشوند»، هنگامی که دیگر فرمان نمیبرند، بلکه میگریزند و میخواهند زندگی خودشان را بیاغازند. هم بدان گاه که دکارد به سپارش خود میپردازد، همواره بیشتر با این پرسش درگیر میشود،که خوبها کدام و بدها کدام اند. توانستنی [ممکن] است خود او هم یک آدمواره باشد، یکی از آن تازهترین فرآوردهها، با خاطرههای مصنوعی، یکی، که خود نمیداند، آدمواره است؟ زیرا پیشنویسِ رُمان فیلیپ ک. دیک Philip. K. Dick برای فیلم نیز «آیا آدموارهها خواب گوسپند الکتریکی میبینند؟ Do Androids dream of electric sheep?» نام داشت. سرانجام دکارد پراسه [مسئله] را در ورزیدار Praxis فرومیگشاید: او با یک آدموارۀ مادین فرار میکند، پس از آنکه درمییابد، که نه نقشۀ ساخت او ، بلکه سپارش او است که از او یک اِلیین میسازد؛ که مرز میان آدموارهها و آدمها مرزی مصنوعی است، ایدئولوژیِ بهاصطلاح «دیگران»، که مانند راسیسم یا سکسیسم کار میکند؛ و کارفرمایاناش اِلیینهای واقعیاند.

آشفتگیِ بنیادی پیرامون اِلیینها و آدمها به اینجا کشیده است که ما امروز همگی کمی بدگمان شدهایم. ولی بدگمانی، هنگامی که دیگر نتوان دوست و دشمن را در نگاه اول ازهم بازشناخت، بدترین چیز نیست. آنچه برای توسعه و سوسیالیسم منطق بود ‒ آن اندیشه، که تنها همهچیز را باید درست دریافت و نتیجهگیریِ نگریگ [تئوریک] کرد ‒، امروز برای ما بدگمانیِ همه روزۀ ماست: آن باوری، که آدم باید به همهچیز و همهکس و همچنین به خودش تا اندازهای بدگمان باشد. این آمیزه از دوراندیشی و بدگمانی، بر پندار امروزی از حاکمیت و آزادسازی نیز هَنایش خود را میگذارد و آن را میدیسد.

این چیزی است که در کتابها رخ نمیدهد، بلکه در تجربههای تاریخیِ ما و در رفتار شخصیِ ما پیش میآید. در مورد اِلیینیسم، شناخت بنیادینِ بسیار گستردهای وجود دارد، چند راهنمای مهم که در آنها سطح شناخت ما در پایان سدۀ بیستم خلاصه میشود. این آگاهیِ بنیادی بزرگترین بخش از چیزی را تشکیل میدهد که نگرهپردازانِ [تئوریسینهای] زن و مرد از 1968 بعنوان «پسامدرن» توصیف کردهاند، اما نگهبانِ بسیار همهپسندترِ دیگری نیز دارد، که میلیونها تَن آن را به کنکاش کشیده و به آن ارج مینهند: سریال تلویزیونیِ «پروندههای ایکس [به انگلیسی Fliles X؛ به آلمانی Akte X]»، که 1992 توسط کریس کارتر Chris Carter، فیلمنامهنویس و تهیه کنندۀ آمریکایی آفریده شد.

«پروندههای ایکس»، بدرستی بهعنوان نخستین سریال علمی–تخیلیِ منطقی و پیگیر پسامدرن، و به عبارت دیگر بعنوان سریال–رازناک نامیده شده است. پروندههای «پَراهنجار paranormal» که دو کارگزار–اف.بی.آی فوکس مولدر Fox Mulder و دایان سکالی Diane Scully درگیرِ آنها میشوند، نه تنها اغلب ناواگشوده برجا میمانند، بلکه همچنین تا پایان، راه را برای تفسیرهای بسیار باز میگذارند ‒ پدیدههای اَبَرزاستاری، روشنگریهای علمی و دسیسههای اجتماعی پیوسته در هم پیچیده و باهم گلاویز میشوند. موضوع مرکزی را توطئۀ پیچیدۀ دولتی تشکیل میدهد ‒ دولت با فرازمینیها، که میخواهند زمین را به استعمار خود درآورند (و بطور قطع بخشی از آنها هماکنون آنجا هستند) همکاری میکند؛ اما اینجا نیز بهسختی روشن است، کی در اصل کنار کیست. با مولدر جستجوگر و اسکالیِ بدبین دو الگو role-mode در مرکز سریال ایستادهاند، که داستان شخصی، ویژگی و رابطهشان درهمتافته و پادگویانه است و آنها همسنگانه برجسته میشوند. همچنین در دنبالههایی که سخن از توطئۀ دولتی و استعمارگری–اِلیینها نیست، پروندهها و «پدیدهها» بازتابهای زیرکانۀ ترسهای تهدیدآمیز اجتماعی و شکنندگیهای روانی–اجتماعیاند. سخن کوتاه: ما درست زیر بشقاب پرندهها و ارگانیزمهای ذرهبینیِ فرازمینی، در مرکزِ زندگی هستیم ‒ در روزانگیِ پسامدرنمان

بنابراین اکنون دورۀ آموزشیِ پرشتابی را از میان تجربههای پسامدرن با کمک یازده برنهاد These [تز، فرض، قضیه] در بارۀ «پروندههای ایکس» آغاز میکنیم.

برنهاد 1: سدۀ بیستم نمایشی بسیار سطحی بود.

سدۀ بیستم آشکار است که سپری شد، و زمان آن هم رسیده بود. این سده، سدههای گذشته را (یعنی همه را مگر خودش) همچون سدههای «تاریک» مینگریست، و ایدۀ دلبندَش این بود، که چراغ را روشن کنیم، تا ناگزیر نباشیم در اتاق تاریک ترس به دل راه دهیم. تا شبحها را پراکنده کنیم.

قدرت شوراها فزون بر «کاربرد الکتریسیته» میبایست پس از لنین آیندۀ نوین و درخشانی را تضمین کند؛ دانش و تَشنیک [تکنیک] افزون بر بازارهای آزاد، رهنمود ترومن Truman بود؛ مک دونالدها McDonald´s افزوده بر انتخابات آزاد رهنمود سالهای واپسین است. ایدۀ به خودی خود [فینفسه] نهچندان بدِ روشنگری، که خود با اندیشیدن آغاز کنیم و نگذاریم هیچ چیزی را پیش رویمان بگذارند، به این پروپاگاندا [تبلیغات] چرخش کرد، که از افسانههای کهنه دست برداریم و بهجای آن به افسانههای نو باور کنیم: انسان یگانه هستومند ژیرندۀ [بازیگر] خردمندی است، که رفتارش را از روی نگرۀ بازی Spieltheoretisch [مدلهای مزداهیک=ریاضی] میتوان بازسازی کرد، و بیماریهای جامعه را میشود درمان کرد، بههمانسان که دندان چرکی را میکشند. برخیها کرانمندکردن بازارها را بهجای دندانی گرفتند، که باید کشیده میشد، دیگران مالکیت خصوصی بر ابزار تولید را. همۀ پرسشهای دیگری که آدمیان تاکنون خود را با آنها درگیر کرده بودند ‒ چگونه آزاد میشویم؟ از چه میترسیم؟ گناهمان در چیست؟ چگونه با یکدیگر کنار میآییم؟ کِی ما خودمان هستیم؟ ‒، همۀ این پرسشها، پرسشهای کناری بهحساب میآمدند، بهاصطلاح دردهای خیالی، که پس از درمانِ توصیه شدۀ ریشه خود بخود ناپدید میشوند.

به هیچ روی چیزی ناپدید نشده است. و هنگامی که چراغِ روشنشده به سوسوزدن میآغازد، آشکار میشود که دیوها تمامِ وقت آنجا بودهاند. درست آنهایی که به رهاییِ خود آغاز کردند، دریافتند، که چه نیروهای هیولایی، ترسها، وابستگیها و خیالپردازیهای رهنمون شده بر آنان چیره بودند. اینکه کسی به روش ناشناختهای خواستههایش را بزور به ما میپذیراند (مانند در اپیسود «پوشِر Pusher»)¹⁴، که دیوی رنگمایههای پوست کوچندگانِ سیاه را میمکد و با این کار روحشان را تسخیر میکند (در «تِلیکو Teliko»)، که آزادسازیِ دیوهایمان از ما بیماران–آلزهایمرِ Alzheimer بیاحساسی میسازد (در «اکسِلسیس داَی Ecxelsis Dei») ‒ امروز برای ما پراسههای بهنوعی هسیامند [واقعی]تر از این پرسش به نگر میرسند، که آیا به قانونهای دویچِمگوییکِ¹⁵ [دیالکتیکِ] واقعیت عینی نزدیک میشود و آیا کالای وطنی [جانشینسازیِ کالای وارداتی Importsubstitution] یا جداسازیِ گزینشی [از بازار جهانی] selektive Abkopplung بهترین راه برای توسعه است.

نسخههای سدۀ بیستم فقط یکسره رویۀ [سطح] آدمها و جامعه را خراش میدهند، و هنایش درماندگیِ همخواندی از خود نشان میدهند، اگر نتیجه ندهد. اندَرَست [علاقۀ] پسانوین به دیوها از آنجا ناشی میشود که باور خُرافی به توسعه و پیشرفت، به تولید ناخالص ملی و به روش هوندت¹⁶ d’Hondt کاهش یافته است. ولی به این معنا نیست که در جایی بانکی از یقینِ استوار وجود دارد، اگر آدم از مدرنیته فقط از بُن دوباره چشمپوشی کند. به نسخههای کهنه نیز نمیتوان دل بست. هنگامی که مولدر در اپیسود «خون بد Bad Blood» از دو تکه نان چلیپایی درست میکند، خونآشامها فقط شانه بالا میاندازند: انگار اشتباهی آمدیم!

برنهاد 2: به هیچکس اعتماد نکنید!

«پروندههای ایکس» پساواترگیت¹⁷ است Post-Watergate. بازیگرِ «Deep Throat»، خبرچین محفلهای دولتی، سرراست از فیلم سینمایی–مستندِ–واترگیت «همۀ مردان پرزیدنت [به آلمانی: رشوهناپذیرانDie Unbestechlichen ]» برگرفته شده است ‒ همچنین از بهزونه [علاقه و پیشگرایی] به دیدار در گاراژهای زیرزمینی و از این دیسولش [فورمولبندی]، که «زمینهسازی [دسیسه] بسیار گستردهتر از آن است، که کسی بتواند به پندار آورد». همهنگام «پروندهای ایکس» همچنین بروشنی پساهولوکاوْست post-Holocaust است. هشدار همیشه برجا است. قطارهای باری که با «کالای» انسانی (یا نه بهکلی چنان انسانی) از میان حومه میگذرند، بایگانیهای بیپایانی که برای ثبت کامل مردمان و گزینش [آنها] بکار گرفته میشوند، کورههای آدمسوزی و کوه جنازههای سوخته و زغال شده، «آزمایشهای» هولناک، تصمیمهای سهمگین که از همکاری با دشمن نتیجه میشوند؛ مولدر که خواهرش به جای او گزین شد، و او اکنون از هَنایشِ گناه کسی که زنده مانده است برمیژیرد [عمل میکند]. جنایتهای جنگیِ آلمان و ژاپن، آزمایش بر روی آدمها و کشتار جمعیِ فاشیسم همیشه در صحنهاند ‒ در پسزمینۀ بیوگرافیک شخصها، در گذشتۀ موسسهها یا بعنوان کنایه و اشاره به گستردگیِ پندارناپذیر. (دیوید دوکاونی David Duchovny که نقش فوکس مولدر را بازی میکند، یکبار گفت، تا زمانی که رهنمود دیگری دریافت نکند، مولدر را بجای یهودیان درمییابد.) نتیجه این میشود، که جنایت دولت و –کنسرسیوم در هر وامونی [بُعدی] را در بنیاد توانستنی بدانیم. اینها در منطق موضوع نهفتهاند، و مردمِ «خودی» همیشه میتوانند از بدترینها باشند.

همۀ اِلیینها میخواهند، که آدم به آنها اعتماد کند ‒ چه واپسگرایان آمریکایی باشند، چه «حزب انقلابی نهادی Partido Revolucionario Institucional (PRI)» (بدانگونه که حزب دولتی در مکزیک براستی چنین نامیده میشود)، چه ملایان ایرانی. «اعتماد آغاز همه چیز است»، این شعار تبلیغاتیِ فریبندۀ دویچه بانک Deutsche Bank است. و لابیِ اتمی زیر برچسب «دایرۀ ازدایشیِ انرژی هستهای Informationskreis Kernenergie» برای مخزنهای ترابریِ آلوده به اشعۀ اتمیاش تبلیغ میکند: «کاستور¹⁸ Castor تنها واژۀ دیگری برای جلب اعتماد است.» دست اِلیینها در کار استAliens at work ، بههمانسان که چشم ورزیده بیدرنگ آن را میشناسد.

باید پنداشت که در دهۀ پنجاه، پردهدری در شوی–پرسشو پاسخِ پرطرفداری که میگفتند روَند برنامه و نتیجهها را از پیش قرار میگذاشتهاند، توفانی از خشم در عموم آمریکایی برانگیخت. تا این اندازه سادهلوحی در جهان پسانوین سرانجام ناپدید شده است. امروز خودآشکار است که از نمایش تلویزیونی، از انتخابات یا از اعلان رسانهای احتمال میرود که فریب دهند؛ پرسش این است که فقط چگونه، در چه سطحی، با چه وامونی [بُعدی] از خطر. در «خون بد Bad Blood» نهاد پاسُخدارِ ناشناختهای سبب میشود که شهروندان شهرک فرانکلین Franklin با یکدیگر گلاویز شوند، در اینکه آنها را در نوعی آزمایش–فضای باز با زهر حشرهکشِ روانزاد [که برانگیزش ذهنی را سبب میشود] آلوده میکند، و در پایان فقط به زندهماندگان خبر میدهد: «همه چیز انجام شد. بدرود، بدرود All done. Bye, bye». در سالهای پنجاه ارتش ایالات متحده رزمایشی [مانوری] را با بمبهای واقعی انجام داد، تا بتواند هنایش آن را بر روی سربازان خودی آزمایش کند (جان وین John Wayne از پیامدهای دیرهنگام [فیلم] وسترنی، که در صحرای نوادا Nevada، در منطقۀ پیشینِ آزمایش اتمی ساخت، درگذشت). کمیتههای راستییاب و دادگاهها در آفریقای جنوبی از سال 1977 در بارۀ مردانی مانند ووتِر باسان Wouter Bassan کارگزارِ دولت و دانشمند، بررسی و بازجویی میکنند که دهها سال کوشیده بودند ویروسی پرورش دهند که میبایست تنها به سیاهان حمله کند؛ کسانی که بر سر مواد مخدری کار میکردند، که با آنها میشد راهپیماییها را کنترل کرد؛ و آنهایی که کوشیدند دبیر شورای کلیساهای آفریقای جنوبی، فرانک چیکان Frank Chikane، را سربه نیست کنند، در اینکه لباسزیرش را زهرآلود کردند. مرزهای میان دیزَن و هَسیایی [تخیل و واقعیت] چه باریکاند.

بدبینیِ پسانوین، رادیکال و در تنومِ [شخص] خویش ناآرام است. و فرض میکند، که هیچ نظم اجتماعی، جنبش سیاسی، دستههای اجتماعی نمیتوانند وجود داشته باشند، که در آنها چنین بدبینیای دیگر ضروری نباشد. چند نشانه وجود دارند که بویژه سبب بدبینی میشوند ‒ تمرکز قدرت، فرهنگ پنهانکاری، انباشت دانشِ نفوذگذار و تَشنیکها با ژرفای مداخلۀ بزرگ و گسترده، وجود باندهای ارتشیِ مردانه. ولی اِلیینها میتوانند در روستاییترین آرمان شهر زیستبومی Ökotopia و در فداکارترین دستههای ایستادگی نیز عمل کنند، در همهجا، که این جمله را دور و بر خود میپراکنند: «در نزد ما این هرگز نمیتواند رخ دهد.» اگر شارینشی [تمدنی] فرازمینی که از نگر ارتشی نمیتوان بر آن پیروز شد، براستی میخواست زمین را مستعمرۀ خود کند ‒ کدام دولت سپس میتوانست بهگونۀ دیگری واکنش نشان دهد مگر با بیشترین میزان از پنهانکاری و با پیشنهاد برای همکاری؟ و هنگامی که جنبشی یا انقلابی با نیرویی روبرو میشود که تا آیندۀ ناروشنی نمیتواند آن را به زانو درآورد ‒ کدام رهبری بهگونۀ دیگری واکنش نشان میداد مگر با فراخوان برای یکپارچگی به درون و آمادگی برای همدستی به بیرون؟

بدبینیِ پسانوین، تنوم [شخص] خویش را نیز دربر میگیرد. فرد همچنین نمیتواند بهآسانی به خود استوار باشد. نه تنها فریب میخورد (که دمکراتها میپندارند)؛ نه تنها بارورِ آگاهیِ غلط است بهعنوان بازتاب مناسبتهای نادرست اجتماعی (که مارکسیستها میپندارند). فرد، خود در همۀ نیروهای پرقدرت و همچنین تاریکِ تاریخ سهیم است، در فراروند [پروسه]های گردآمدی [کلکتیو] و همچنین ناشناخته؛ خود او آنها را فرمیآورَد، و نیز پارهای از تکلیف اوست، که همۀ اینها را یکپارچه کند، اغلب بار سنگینی بر دوش دارد. پیام رادیوییِ تیم پژوهشیِ قطب: «ما نیستیم، آنکه هستیم. اینگونه نمیتواند ادامه یابد» (در «یخ¹⁹Ice ») این شناخت پسانوین را بکوتاهی بیان میکند. اینکه دستاندرکاران سپس با واژههای «باید به این وضع پایان داد، بیدرنگ و هماکنون!» یکدیگر را دربرابر هم نابود میکنند، به برداشتهای غلطِ فاجعهآمیز و بسیار گسترده از این شناخت وابسته است.

برنهاد 3: مهم نیست آدم از کدام سیاره میآید.

آنچه اِلیینها را آزار میدهد، برنامۀ اجتماعی–مردمی آنها است. اینکه برخی خون آبی دارند و دیگران سرخ، به اینها بستگی ندارد. همدستان آدمیِ آنها، اندیشۀ اِلیینیستی را بیعیب و نقص به نمایش میگذارند، و در میان فرازمینیها دو–دستگیها و گروههای مقاومت برجا هستند (بویژه در اپیسودهای «بیمار ایکس Patient X» و «سرخ و سیاه The Red and the Black»). شوخی در اینجاست، که سرانجام چندان فرقی نمیکند، که آیا براستی اِلیینها تاخت و تازی در پیش دارند یا که همه چیز نیرنگی بیش نیست، که با آن بسترسازیهای نظامی و اقتصادی لاپوشانی میشوند. برنامۀ–اِلیین همان میماند. ترس از آنها که خون سبز دارند، مانور آزمودۀ اِلیینها است، تا توجهِ ما را از خود منحرف کنند. آنها با شورمندی تاکید میکنند که مردان (و زنان)ی از میان مردمان هستند. البته در اصل سراسر بیتفاوت است ‒ که آیا این درست است یا نه.

با این شناخت، برای باشندگان سدۀ بیستم بسیار سخت بوده است: که هیچ گروه قابل تعیین از نگر زیستشناختی [بیولوژیکی] یا اجتماعی، از آغاز دارای ویژگیهای مشخصی نمیباشد. (در جارگُنِ²⁰ پسامدرن «پاد–بنیادگرایی [ضد ماهیتگرایی] Anti-Essentialismus» نامیده میشود). در واقع تجربههای جمعی وجود دارند و چنین گروههایی هرکدام حکایت خویش را با همۀ پیامدهایش در اختیار دارند (از اینرو پیشداوریها هرگز یکسره بیپایه نیستند، بلکه کاریکاتور گرایشهای ویژهاند). ولی فردها بدان سبب بایستگانه [به اجبار] به آن وابسته نیستند، نخست، زیرا که همیشه بیش از یک وابستگی وجود دارد، و دیگر، زیرا که از هر گروهی میتوانند اِلیینها پدید آیند ‒ پرولتری، زنانه، یهودی، سیاه، دگرگزین [آلترناتیو]، یا هرچه. این شناخت تلخی است. همۀ جنبشها به تجربههای سختِ اِلیینها نیاز داشتند، برای اینکه آنها را بدیسولند [فرموله کنند]. اِلیینیسم این مرزِ شناخت را هدفمندانه بکار گرفت، در اینکه به هر گروهی کمکم رهبریای از میان خودشان داد، که میتوانست خود را در آن بازشناسند. چیزی که برای این گروه بدرستی نشانگر یک پیشرفت است ‒ ولی البته نه آن پیشرفتی، که مسئلۀ اِلیین بخواهد واگشوده شود.

از این رو در «پروندههای ایکس» نه تنها اِلیینهایی وجود دارند که تغییر شکل میدهند و میتوانند به ریخت هر تنومِ [شخصِ] دلخواهی درآیند، بلکه همچنین بیشمار آزمایشهای پیوندزنی در اپیسودهای («شیشۀ ارلنمایر The Erlenmeyer Flask»، «گیرۀ کاغذی Paper Clip»، «کلُنی/ بازیِ پایانی Colony/End Game») نیز وجود دارند. زیرا روشن است که همۀ دولتها و کنسرسیومها از آغاز دوران دمکراتیک سود خویش را در آن میبینند، که ویژگیهای ارثیِ اِلیینیستی و آدمی را بههم پیوند دهند ‒ تا اِلیینهایی بیافرینند، که تا آنجا که توانستنی است ناشناخته بتوانند با آدمها درهم آمیزند و تا آنجا که توانستنی است در رابطهها و وابستگیهایشان رخنه کنند. برای بازشناخت آنها هیچ سنجیداری جز ورزیدار Praxis [تجربۀ عملی] وجود ندارد: برنامهای که آنها بر پایۀ آن عمل میکنند.

برنهاد 4: به چه زبانی راه حل یافت میشود، فرقی نمیکند.

بیانِ خودآشکار نگرۀ پسانوین است، که ما به هسیایی [واقعیت]، هرگز سرراستانه نزدیک نمیشویم، بلکه همواره با میانجیگریِ پندارههایمان از آن ‒ آنچه تاکنون در بارهاش میدانیم یا می پنداریم که میدانیم. در جارگُنِ پسانوین: هسیایی [واقعیت] همیشه چیزی است که تعریف میشود، و هر جهانبینی، هر نگره، داستانی است (narrative)، راهی، برای اینکه چیزها را تعریف کنیم. این به آن معنا نیست که هسیایی پیروِ خواستههای ما باشد ‒ در لاتاری برنده نمیشویم، فقط برای اینکه سخت به آن باور داریم. ولی اینکه ما باخت خود را خواست سرنوشت بدانیم یا نتیجۀ شواناییهای مزداهیک [احتمالات ریاضی]، به خودمان بستگی دارد. میتوانیم موضوع را اینگونه نیز ببینیم، که ما برنده شدهایم، ولی از محل قرعهکشی همواره ما را فریب میدهند. باید داستان خود را همساز کنیم، با آنچه رخ میدهد، و در اینجا تصمیم میگیریم: به بافتن آن ادامه بدهیم، قاعدههای افزودۀ تعریف را بپذیریم، یا قاعدههای معینی را، که تاکنون به آنها باور داشتهایم، رها کنیم، یا به داستان دیگری، به سبک تعریف دیگری رو آوریم. برای چه روشی تصمیم میگیریم، بهآسانی از واقعیتها به ما دیکته نمیشود، بلکه ما این تصمیم را ژیرمندانه aktiv و برابر با آنچه برای ورزیدار ما میتواند معنا داشته باشد، میگیریم.

بنابراین هیچ برتریِ شناختِ خودکارِ یک زبان و بینش جهانیِ خاصی وجود ندارد. ایدۀ برآختیگیِ [عینیتِ] Objektivität هماک total چیزی نیست مگر ادعای قدرت داستانی یکسره مشخص، یعنی زبان دانش تَشنیکی–منطقی، که از خود ادعا میکند، که داستان نیست، بلکه تنها قانونهای هسیایی را نمایندگی میکند. براستی آن هم بر پایۀ تصمیمی استوار است، که به ورزیدار Praxis معینی خدمت میکند. به روش معمول ما نیز داستانهای بسیاری را همزمان بهکار میبریم، بسته به اینکه، روی کدام عرصههای زندگی و کدام پرسشها تمرکز میکنیم، و ما این داستانها را نرمشپذیرانه، اما در پایگانیِ [سلسله مراتب] معینی نسبت به یکدیگر ردهبندی میکنیم.

در «پروندههای ایکس» مولدر و اسکالی از زبانهای اصلیِ مختلفی بهره میگیرند ‒ اسکالی از زبان دانش تَشنیکی–منطقی، مولدر بعکس از یک روایت هسیایی [واقعیت]، که در آن بینش درونی و «رابطههای دیگر» جا دارند. کدام یک از این دو تن حق دارد، گفتن آن ناتوانستنی است، زیرا پدیدهها پیوسته در هر دو دیدگاه ادغام میشوند ‒ پرسش فقط این است، این تا چه اندازه درهمتافته است، و دو دیدگاه هرکدام برای ورزیدار و برای تنومِ نگریسته [مورد نظر] چه کاری انجام میدهند. توان بازدهیِ تیم، درست از آنجا برمیآید، که «زبانها»ی گوناگونی در دست دارد، که یکی از آنها همیشه چیزی سودمند بیرون میدهد.

در برخی اپیسودهای سریال، که در آنها داستان تا پایان گفته میشود، هر دو کارگزار با محفلهایی روبرو میشوند، که به نوبۀ خود دیدگاه خاصی از چیزها، اسطوره یا داستان خود را دارند. در اینجا واگشود اغلب در اینکه مولدر و اسکالی تا اندازهای این اسطوره شناسیِ محلی را میپذیرند، پیدا میشود (برای نمونه در اپیسودهای «Teliko» و «Pusher»). آیا آنچه آنها انجام میدهند، میشود به زبان اصلیِ رواگمندشان نیز ترجمه کرد، برای نمونه به [زبان] روشنگریِ دانشیکِ فراروَندها، در اینجا بیپاسخ میماند. این اپیسودها یادآوریای از فیلم–رازناکMystery-Film کلاسیکاند، که در آن مسئله کمابیش بیآزار است: در پایان، آدم به آسانی دوباره به پیرامون آشنای خود بازمیگردد، به زبان اصلیِ آشنای خویش.

ولی در پسامدرن کسی بهآسانی دوباره به زبان خود بازنمیگردد. آمیزشها انجام میشوند، و مدیم Medium [عنصر میانجیِ] آنها رابطهها هستند. این از راه «اسطورههای محلی» به نمایش گذاشته نمیشود، بلکه تنها و تنها از راه رابطۀ میان مولدر و اسکالی. هردو بر سر زبان اصلی خود میمانند ‒ سرانجام با یک زبانی باید سخن گفت، هیچ «ابر–زبانِ» برآختیگی Objektivität [زبان موضوعی] وجود ندارد. ولی آنها میتوانند با شخصی کار کنند که دیدگاهاش چیز دیگری است، و این آنها را در جایگاهی قرار میدهد، که مرزهای زبان خویش را بشناسند، دودل باشند، از آن دور شوند، و تکههای «داستانِ» دیگری را بهکار ببرند. چیز کمتری در پسانوین از ما نمیخواهند؛ و ما نیز این را تنها از راه رابطهها میآموزیم. کسی که زبان خویش را بعنوان ابَر–زبان میپندارد، که همه باید از آن پیروی کنند، و کسی که در جایگاهی نیست که خود را با داستانهای دیگری درگیر کند، برای پسانوین آماده نیست ‒ یا اینکه اِلیین است.

برنهاد 5: راستی در جایی در بیرون است.

مولدر و اسکالی در جستجوی راستیای هستند، که همهچیز را دگرگون میکند. راستی آن نیست، که سبب میشود بوسیلۀ تمرکز بازخَنهای [منابع] بزرگ بر روی یک آزمایش کشف کرد. راستی آن است، که باید از روی الگوی یک پازل یافت شود. همزمان بیانی است در بارۀ هماک [کل das Ganze] و چیزی بسیار تنومی [شخصی] است.

در پندارۀ نوین [مدرن] راستی چیزی بود، که همیشه از پیش بر جا است، مانند آن دیگ درهنگام دیگزنی [با قاشق چوبی: نوعی بازیِ کودکانه بویژه در جشن زادروز]. در پسانوینْ راستی چیزی است، که نخست در هنگام کاوش پدید میآید و بی از وابستگی به کاوشگر وجود ندارد. ما نمیتوانیم از جستوجوی راستیِ اُسپُر [کامل] در هریک از زبانهایمان دست بکشیم، گرچه هرگز به فرجام نرسیم؛ و اینکه ما راستی را در دست نداریم، ما را از آن باز نمیدارد که دست به کار شویم. درست این در بازیگران اصلیِ «پروندههای ایکس» آدم را شیفته میکند: که جستوجو میکنند و میژیرند handeln [عمل میکنند].

از فیلسوف آرژانتینی ارنستو لاکلائو Ernesto Laclau، این سخن زیرکانه آمدهاست که پادگوییهای گوناگون بر ایدههای رهاییبخش سایه افکندهاند؛ اما این بههیچروی نشانگر آن نیست، که ورزیدار [کارکرد] جنبشهای اجتماعی که از این ایده پیروی میکنند، نتواند کارگر افتد یا نفوذگذار باشد. ولی این جنبشها میبایست روی پادگوییهای ایدۀ رهایی از بند و ورزیدار آن کار کنند، تا پیش بروند ‒ آنها میبایست بجویند و بژیرند [عمل کنند].

اِلیینها این را نمیخواهند. آنها میل ندارند که آدمها در جستوجوی راستیِ خود باشند. فقط راهی که چگونه جلوی اینکار را بگیرند، تغییر کرده است. در گذشته حاکمان شخصی سخت به ایدۀ راستی چسبیده بودند؛ ادعا میکردند راستی در مالکیت آنها است و میکوشیدند زبانها و دیگر داستانهای به نام خود را نیست و نابود کنند. امروز اِلیینهای پیشرفته برجاییِ جهانبینیهای گوناگون را میشکیبند، ولی بهجای آن ایدۀ راستی را از میان میبرند. راستی نمیتواند برجا باشد، بلکه در بهترین حالت خردمندی، پیمانهای اجتماعی و بیانیهها در بارۀ جزئیها. همخواند با این خوانش، هر زبانی فقط حرف [مفت] است. آدمها تنها حرف میزنند، پس میتوانند هم حرف بزنند، زیرا که بیگمان هیچ پیامدی ندارد.

این پیام خطرناک است، زیرا ما همیشه فقط «به اندازۀ باورهایمان نیرومند» هستیم (بههمان گونه که در«انجیل Ascension» آمده است)، به اندازۀ کاوشمان در پی راستی. و این راستی در بیرون است. بیرون از پرهونی [دایرهای] که اِلیینها میتوانستند اُسپرانه [کاملا] آن را کنترل کنند، بیرون از آنچه تاکنون به ما نشان دادهاند. در پسِ نمای فریبنده، ویرانهها هستند؛ راهنمای–ساخت نیرنگها، برگههای پرداخت دستمزد کارگران، برنامۀ آمد و شد بکار گمارانشان؛ شرح–حالهای تنومیگی [شخصیتی]، که نوشته شدند تا بتوانند ما را کنترل کنند. تنها از بیرون میتوانیم میخانه زمردها را بدرستی بشناسیم. این راستیِ ما است و باید بهدست خود ما یافته شود، زیرا که جز این ارزشی ندارد، همانا هنوز وجود ندارد.

برنهاد 6: راه بجایی نخواهد برد، که در بارۀ آن بیندیشیم، چرا رژیم میگذارد یکی زندگی کند.

برخی جنبشها سرسختانه به این ایده دل بستهاند، که تنها یک سرخپوست مرده، سرخپوست خوبی است: زیرا که آنگاه دستکم روشن است که او سخنچینِ پادیست [اپوزیسیون] نیست. نادرستتر از این چیزی نیست، اِلیینها هیچ تردیدی در کشتن کارگزاران و همپیمانان خودی ندارند. آنها نمایندگان سرشناس جنبشهای پادیست را، در زندان یا در حبس خانگی نگه میدارند ، زیرا که شاید روزی در جایگاه میانجیگر یا طرف گفتمان بتوانند بکار آیند، آنگاه که روزگار دگر شود. اِلیینها به رسانهها میاندیشند و میدانند که اگر میخواهند بازی را ببرند، گاهی مهرهها را نباید جابجا کنند. نفوذگذاریِ فردا کارسازتر از ژیرشِ تکاورانۀ Kommandoaktion امروز است. کسی که زندهاست، نباید از اینرو تبهکار باشد. و کسی که میگماند در طرف درست ایستاده است، تنها چونکه پولی نمیگیرد و با کسی همدستی نمیکند، پنداشت نابسندهای از آن دارد، که رشوهخواریها چگونه همتافت میتوانند باشند. بیشترین آنها بکار گرفته میشوند، بیآنکه کسی در این باره با آنان گفتگو کند.

در «پروندههای ایکس» گاه بگاه این پرسش پیش میآید، چرا دسیسهگران مولدر و اسکالی را بهآسانی نابود نمیکنند. توضیحها گوناگوناند. شاید دوستان بانفوذی در دستگاه دارند؛ شاید اینکار خیلی گرد و خاک میکند؛ شاید بهتر است، این کارگزاران [مولدر و اسکالی] را سردرگم کنند، بجای آنکه آنها را از میان بردارند و گرفتار کارگزاران تازهای شوند؛ شاید هم وابستگیهای شخصیِ فراسوی جبههها نقشی بازی میکنند [دستی در کار دارند]؛ شوانا است [احتمالا] در بارۀ این پرسش گاه بگاه گفتگوهایی وجود دارند، که ما کمتر از آن میشنویم. آنچه درخور نگرشِ اصلی است، ولی این است، که سریال چه اندازه کم بر پاسخگوییِ منطقی به این پرسش ارج مینهد و چه اندازه کم نگران مهرههای اصلی است.

در این مورد حق با شما است. در جهان پسانوین این پرسش که «چرا هنوز کسی مرا از میدان بدر نکرده است؟ چرا هنوز هم میگذارند ژیرا باشیم؟» چندان کاری از پیش نمیبرَد. رابطههای نیروها پیچیده شده است. آنها دیگر تنها در پهنۀ جهانی اندیشیدنیاند: تنها بخش کوچکی از تخته [شطرنج] دیده میشود. هر دسته از مهرههای سیاه و سپید از بسیار مهرههای خاکستری رنگ احاطه شدهاند، خاکستریِ روشن و خاکستریِ تیره. سرانجام سپید هم فقط خاکستریِ روشن بسیار روشن و سیاه فقط خاکستریِ تیرۀ بسیار تیره است، و نخست در پایانِ دست [بازی] دیده میشود، چهکسی در کدام سو بازی کرده است. آرزوی بنیادگراها و نابگرایان Puristen، از همه نوع، که سپید و سیاه را بروشنی از هم جدا کنند و بی از خاکستری دست را برنده شوند، پوچپنداری است. هیچکس بی از خاکستری برنده نمیشود.

انقلاب در چیاپاسِ Chiapas مکزیک شاید میتوانست بدست ارتش سرکوب شود، مانند بسیاری [انقلابهای] دیگر در گذشته؛ ولی رسواییِ جهانی خیلی بالا میبود، فراکسیونهای داخلی در سیاست مکزیکی برجا هستند، ایالات متحدۀ آمریکا نمیخواهد در همسایگی دیوار به دیوارش چیزی را ریسک کند، که جنوب خودش را توانستی است به آشوب بکشاند و دیگرها et cetera. ولی مهرههای خاکستری میخواهند به بازی درآیند، خاکستریهای روشن و همچنین خاکستریهای تیره، و ارتش آزادیبخشِ زاپاتیستها Zapatista در این کار خیلی خوب است. ولی اگر چنان آسان میبود، که خیزش را بدست ارتش سرکوب کنند، پس سرکوب هم میکردند. اینکه خیزش هنوز هست، هرآینه به این معنا نیست که در سوی اشتباه ایستاده است. برعکس، رژیمهای ایران و عراق، که زمان درازی بهنوبت همچون دشمنان جهانی با آنها برخورد میشد و بر این پایه بسیار پنداربافی میکنند [به خود مینازند]، نقش بسیار مثبتی در برقراریِ صلح در منطقه و در فراهمآوریِ سودها بازی میکنند ‒ گذشته از تندی و فرسختیای، که به کمک آن میکوشند جامعه را از هر آنچه «غربی» است پاک کنند.

بدینگونه نمیتوان کاری از پیش بُرد. در جهانی که هرکس جاسوس دوسویۀ خویش است، قشریگری و بنیادگراییِ سیاسی، کار بهجایی نمیبرَد. تخته [شطرنج]، همۀ مهرهها را دربرمیگیرد، و هیچ مهرهای نمیتواند از تخته پیاده شود. داوری در این باره، که آیا یکی برای اِلیینها کار میکند یا به زیان آنها، باید از سنجیدارهای دیگری جز اینکه، او با چه کسی دست داده است، پیروی کند.

به اینها همچنین بدرود از ایدۀ قشنگی، که برخی میخواهند به برخی دیگر فقط چیزی را [بزور] برنهند [تحمیل کنند]، تعلق دارد ‒ کنسرسیومها کاپیتالیسم را به کارگران، مردان پدرسالاری را به زنان، باخترزمین نظم جهانی را به باقیِ جهان. بدین گونه عمل نخواهد کرد. همانگونه که سنجش پسا–استعماری نتیجه گرفته است، کاپیتالیسم برای مثال کالای آمادهای نیست، که در اروپا پرورش یافته و سپس به سراسر جهان صادر شده باشد. آن از آغاز رابطهای است، بستگیای است: میان منطقههای «توسعه یافته» و «توسعه نیافته»، میان کشور مادر و مستعمرهها، میان پیرامون و مرکز. کاپیتالیسم نه تنها در مرکز گسترش مییابد، بلکه دستکم درست بههمینگونه در پیرامون، زیرا باید خود را با بوتار [شرط]های آنها سازگار سازد، تا که بر آنها حکومت کند. نمیتوانیم کاپیتالیسم را دریابیم، اگر تنها کشورهای صنعتی را بررسی کنیم. به همین شیوه نمیتوانیم پدرسالاری را دریابیم، اگر تنها مردان و سودشان را بررسی کنیم. و نمیتوانیم اِلیینها را دریابیم، اگر خودمان را نیز آناکاوی [آنالیز] نکنیم.

همۀ مناسبتهای حاکمیت، همزیستیهای مرگبارند. برچیدنِ آنها از حکومت شوندگان نیز میخواهد، که خود را تغییر دهند. این بدون ریسک نمیشود، ولی شاید که آزادیِ عمل‌ چه بسا بزرگتر از آن است، که ما پنداشتهایم. بنابراین بدان راه نباید بیچون و چرا بد زندگی کرد. سوراخهای گلولهها در کلاه بههررو ناگزیر گواهی برای در راه درست بودن، نیستند.

برنهاد 7: دست رژیم همه جا در کار است، ولی مهم نیست،که آن را کشف کنیم.

بسیار چیزها در تاریکی ناپدید میشوند. مدرکها پیدا و دوباره گم میشوند. رابطهها آشکار و باز در تاریکی فرو میروند. و چه اهمیتی دارد.

تمایل شدید به افشاگری موضوعی دوجنبهای است. اگر توطئه یک بار آشکار شود، دیگر آنچنان گیرا نیست. ما خود را بهنوعی فریبخورده حس میکنیم، زیرا پیشامدی که آرزویش را داشتیم، رخ نمیدهد. بههرروی سرنوشت بسیاری از جنبشها، که خود را فرسختانه به کشف «رسواییها» پایبند میکنند، چنین است.

از زمان واترگیت Watergate تاکنون با شورمندی افشاگری میشود. تنۀ حاکمیت پیوسته از رسواییها و شاخ و برگ فزونرُسته پاک میشود، ولی این به شکست آن نمیانجامد. کنسرسیومها عادت کردهاند، که سازمانهای–غیردولتی آنها را بپایند. افشاگری مهم است، ولی همچنین وسوسهای نیرومند است، که آدم را با دستان خالی جا میگذارد. تاگ [کلون]های «سامانتا²¹ Samantha» در اپیسود «بازی آخر End Game» این را میدانند، اینها با برانگیختن گرایش فرسختِ افشاگری در مولدر از او استفاده میکنند. افشاگری همانگونه مسئلهساز است که کینهتوزی، که آقای ایکس در اپیسود «یک نفس²² One Breath» به مولدر پیشنهاد میکند ‒ که او سپس هرآینه بهآخشیج [برضد] آن تصمیم میگیرد و در شبی که قرار است خانهاش بازرسی شود، در کنار اسکالی در درمانگاه سپری میکند.

راستی این است، که سنجشِ نابِ مناسبتها راه به جلو نمیبرَد. تا زمانی که ما دگرگزینی برای همزیستیِ مرگبار حاکمیت فرنیاوریم، راژمان [سیستم] اِلیینها از هر افشاگری نیرومندتر بیرون میآید.

حاکمیت، آنگونه که میشل فوکو Foucault [فیلسوف، تاریخدان و اندیشهکار فرانسوی 1984-1926] اندیشیده است، تنها سرکوب نیست. آفریننده است. مناسبتها را سامان میدهد، وابستگیها و اینهمانی [هویت]ها پدید میآورد، نوآور است. اگر آن را ببُریم و درآوریم، خواهیم مرد. درست پس از آنکه ایمپلانتِ Implant دشمنانه را از اسکالی (و از دیگر زنان ربوده شده بدست اِلیینها) دور کردند، دستگاه پدافندی بههم میریزد، و سرطان آغاز میشود. ما سنگ نیستیم؛ نمیتوانیم بی از هر شکل اجتماعی، بی از هر حالت روانی، بی از هر رابطۀ اجتماعی هستومند باشیم. حاکمیت یک توانش [امکان] از ما را تحقق میبخشد؛ و تا زمانی که ما توانش دیگری نیابیم، میتوانیم فقط خدمت کنیم یا نیست شویم. از این روی بسیاری از افشاگریها بی پیآمد میمانند. بحث این است، توانشهای دیگر چیست و ما چگونه آنها را مییابیم.

برنهاد 8: دیو مشکلی نیست.

برای پسامدرن همچنین برای کریس کارتر Chris Carter روشن است، که دیو برجا است. این به آن معنا نیست که ما در برابر آن درماندهایم. همۀ آدمها، همۀ فرهنگها، همۀ جهانبینیها، همۀ بستگیهای اجتماعی و راژمان [سیستم]ها، شناختها و شیوههای خود را دارند، تا از پس آن [دیو] برآیند. فقط نمیتوانیم یکبار برای همیشه آن را نابود کنیم. این رخ میدهد. اگر خوب باشیم، دوباره از ما دور میشود، و پیامدهایش کرانمند میمانند؛ ولی ما نمیتوانیم یکسره آن را نابود کنیم. بایستی خیلی بیشتر از آن ببُریم و از خود دور کنیم. آن شیفتگی که گاه و بیگاه در برابر دیو احساس میکنیم، برای آن است، که خویشاوندیها وجود دارند ‒ با ساختارشکنیِ بایسته، نایشِ [نفیِ] ناگزیر، زیر پرسش بردن آنچه هست، با جنبههای غیر اخلاقیبودنِ آزادی. اگر همۀ اینها را میخواستیم یکجا نابود کنیم، [شاید] نظمی پدید میآمد که بسیار ترسناکتر میبود.

ولی از آنجا که میتوانیم از پس آن برآییم، دیو همچنان پراسۀ [مسئلۀ] اصلی نیست ‒ درست در برابرِ آنچه نوید رهاییِ دوران نوین میخواهد به ما بپذیراند. هر ادعای حاکمیت سدۀ بیستم قول داده است، ما را از دیو برهاند، یکبار برای همیشه: نه مرگ، نه تبهکاری، نه جدایی، نه بیماری، نه بدبختی، نه حتا از این پس برنامههای بد تلویزیونی، فقط باید امضا کنیم.

اما امر شگرف در سدۀ بیستم درست این است، که همۀ قدرتهای کهنه و همۀ تاریکترین نیروها با کاراییِ در سطح بالا تمرکز یافته و خردمندانۀ تَشنیکِ نوین و سازمان بوروکراسی، یگانه میشوند. مسئله آن قدرتی است، که این توانایی برای کنترلِ کارآمد و کاربردِ تمرکز یافتۀ ابزار را به دیو میبخشد. ساختن نهادهایی است، که دریافت هَماک [restlos] و کنترل اُسپُر[vollständig] درخواست میکنند، که شناخت را تمرکز میدهند و به قدرت دستکاری [و دستپروری] میترادیسند، که از تبهکاران ترس از گناه و تبهکاری را میگیرند و قربانیان را آماده میکنند. همۀ این نهادها ادعا میکنند، که آنها باید چنان قوی باشند، تا بتوانند دیو را از گویِ زمین برانند ‒ دولتها و سازمانهای مخفیشان ادعا میکنند، کلیساها و فرقهها ادعا میکنند و روشن است که کارخانهها همچنین. ولی همۀ این نهادها بویژه آمادگی برای دیو [شدن] را دارند، زیرا نمیتوانند اجازه بدهند، که از خواستههای دیگران پریشانده شوند، که از یکدندگیِ [خودرایی] بیگانه بازداشته شوند. آنها سازوکارهای خودکرانمند در دست ندارند، و از آنجا که همۀ ابزارهای دیگرِ پدافند [دفاع] و درمان را کنار میزنند، خود را جایگزینناپذیر میسازند. این پنداشت، که این نهادها را دوباره برچینند یا حتا فقط کرانمند کنند، نااندیشیدنی میشود؛ ما را در دستان نگهبانان گذاشتهاند. میگذاریم پرهزینه زندانیمان کنند و سپس درمییابیم، که خطر نه در بیرون بلکه در درون است.

ما خود در این میان از یاد میبریم، که چگونه با دیوها رفتار کنیم، در خود و در دیگران. شناختی را که برای اینکار به آن نیاز داریم، به ما نمیدهند، و مانع میشوند که خودمان چیزی از آن را بهدست آوریم. این کار خواسته و دانسته انجام میگیرد. این سلبِ شایستگیِ هدفمند و واگذاریِ پاسخداری به نهادها است. نمیخواهند ما یاد بگیریم، که خود را دریابیم یا از خود دفاع کنیم. با واژههای مولدر: «ما را در کنار پرتگاه ایستاده، تنها رها میکنند.» تا که از دولت کمک بخواهیم، از جامعه، از ارتش، از سنت، اخلاق یا دانش، از هرکسی که بارِمان را سبک میکند.

ولی با پَهنکرمهای جهشیافته، همسایگان جگرخوار و صداهای درون هر آینه خود میتوانیم دست و پنجه نرم کنیم. درست همین را مولدر و اسکالی نشان میدهند. میتوانیم بهتر از همتافتهای قدرتی که خود را پیرامون ما گسترش میدهند، از پس آن برآییم، بیشتر نخست دوستانه و با دریستادن [پافشاری] بر خواستههای خوب. بیهوده نیست که مولدر در «نهاد زیستشناختیِ [بیولوژیکیِ] فرازمینی²³ E.B.E.»، به گزارشهای «تیراندازان تنها²⁴ Lone Gunmen» (گروه خُل، ولی بخوبی آگاهِ نگرهپردازهای زمینهسازی)، در بارۀ اینکه ناسیونالیست روسی شیرینووسکی Schirinowski بهدست «بدخواهترین و نابکارترین نیروی سدۀ بیستم» به قدرت دست خواهد یافت» پاسخ میدهد: «اوه، البته؟ مکدونالد'ز؟»

برنهاد 9: اِلیینها را نمیتوان دادگاهی کرد

در «آتش²⁵ Fire» اسکالی میگوید: «فراموش کردهام، که سپری کردن یک روز در دادگاه، چگونه است»، و مولدر پاسخ میدهد: این یکی از امتیازهای گرانبها است، هنگامی که آدم فرازمینیها و جهشیافتههای ژنتیکی را شکار میکند. فقط کمتر ناگزیر میشود، شکایت کند.»

اِلیینها را نمیتوان بهآسانی به دادگاه کشاند. آنها قاعدههای راژمان [سیستم]های اجتماعی را بهگونهای سازماندهی میکنند، که به سودشان باشد، و از اینرو نیازی ندارند برضد قاعدههای این راژمانها بژیرند [عمل کنند] handeln. اِلیینها قانونها را زیر پا نمیگذارند، قانونها را میسازند. قدرت بطور عمده شامل این است، که حق را تعیین کند، و بنابراین با حق نمیتوان کار چندانی به آخشیج قدرت انجام داد. هر دانشآموزی که آییننامۀ مدرسهاش را با پرسونش [دقت] خوانده باشد، این را میداند.

قانونها هم بخودی خود کمکی نمیکنند. باید قدرت داشت یا قدرت اِلیینها را کاهش داد و پایهاش را سست کرد. اگر نتوانیم اینکار را انجام دهیم، آنها میتوانند برهانها را ناپدید کنند یا آن خوانشی از قانون را به انجام رسانند که به آن نیاز دارند. باید بودهها Fakten را تعیین کرد. این دردآور است، زیرا که سدۀ بیستم هرآینه شیفتۀ دادگاهها بود. ولی دادگاهها به دردی نمیخورند. و از آنجا که اِلیینها چنان نرمشپذیرند و میتوانند خود را در دگرسانترین پیراستادها [شرایط] آماده کنند، آن بهاصطلاح پرسمان راژمان هم سودی نخواهد داشت. به گزینشِ راژمانِ درست بستگی ندارد، بلکه به ژیرش در آن سیستم بستگی دارد.

ولی شناختهترین گرفتاری در برخورد با اِلیینها این است، که کسی به آدم باور نمیکند. کسی که درگیر نیست، بسختی میتواند لمس کند، که براستی سرکوب یعنی چه. این برای ساختارهای خانوادگی و همچنین برای راژمان استعماری [کلنیالیسم] صدق میکند: ژرفترین شکلهای فلجسازی که یکی تجربه میکند، برای دیگران ورزالِpraktisch دریافتنی نیست. فرانتس فانون²⁶ Franz Fanon مینویسد: مسخ شخصیت که استعمارزده از استعمارگر تجربه میکند، زخمی چنان ژرف پدید میآورَد که تنها بهدست قدرت انقلابی میتواند درمان شود؛ زخمی است که از بدرفتاریهای آشکار فراتر میرود. به روش همسانی آدم نبایستی امید داشته باشد، که بتواند منطقانه به کسی توضیح دهد، چرا شخصِ اقتدارگرای معینی در زمینۀ خانواده یا کار هوا را برای تنفس از آدم میگیرد ‒ زیرا این داتارگان [اتوریته] اغلب بر پایۀ آن است، که دیگران به هیچ روی چنین برداشتی از آن نمیکنند. در پیشگاه دادگاه نمیتوان چیزی را اثبات کرد.

نمیتوان به آن استناد کرد، که اِلیینها قانونشکنی میکنند. با قانونها نمیتوان با اِلیینها جنگید، زیرا بههمانگونه که گایاتری اسپیواک²⁷ Gayatri Spivak میگوید: «هیچ قانونی وجود ندارد مگر قانون کهنه. There are no rules but the old rules» بنابراین قانونهای کنونی قانونهای اِلیینها هستند. امرِ نو، گام به بیرون، هیچ قانونی ندارد.

برنهاد 10: همۀ نگرههای اجتماعی کوشیدهاند، آیندهای پیش روی جامعه نهند؛ ولی بستگی به آن دارد، که آن را از این آینده رها سازیم.

«نبرد با آینده» عنوان (نخستین) فیلم پروندههای ایکس است ‒ دیسولش [فرموله کردن] برنامهای برای «افسانهشناسیِ Mythology» سریال، بنابراین برای همدستی با زمینهسازیِ رژیم و استعمارگریِ برنامهریزی شده بهدست فرازمینیها. «نبرد با آینده»، مولدر و اسکالی چنین میکنند. این آینده از پیش تعیین شده است، «حتا روز آن هم مشخص است»، بههمانگونه که مرد سیگاری Raucher در «تالیتا کومی Talitha Cumi» [اپیسود بیستوچهارم از فصل سوم] به آن اشاره میکند. ولی برای مولدر و اسکالی موضوع این نیست،که این آینده را «بسازند» (چنانکه در اِلیینیسم پیشرفته آن را شورمندانه چنین مینامند، و آنگونه که دولت مخفی²⁸ «اِلدر Elder» در پروندههای ایکس میپندارد)، بلکه از آن جلوگیری کنند.

آینده، خطایی از روی بدشانسی نیست، که فقط باید آن را راست گردانید. توسعهای جبری است، که برای آن از دیرباز راههای برونرفت [سوزنهای دوراهی راه آهن] گذاشته شدهاند و منطقانه از ساختارهای اکنونی [زمان حال] بدست میآید. انجام کلاسیک این انگیزه، که از آن هنگام در [سینمای] علمی–تخیلیِ (پسا) نوین نقش بزرگی بازی میکند، هرآینه از «پروندههای ایکس» نمیآید، بلکه از فیلم جیمز کامرون «ترمیناتور2 Terminator II». خلاصۀ داستان:

در آینده ماشینهایی بر جهان حکومت میکنند، که در برابر آنها ارتش زیرزمینیِ آدمی به پدافند میکوشد. برای اینکه فرماندۀ ارتش، جان کونور John Connor را از میان بردارند، ماشینها آدمکُشی–سایبری، ترمیناتوری [پایان دهندهای] را به گذشته گسیل میکنند، به جایی که باید کونور را در جوانی سربه نیست کند. جنبش ایستادگی، مدلِ–سایبورگِ کهنهتری را، که برنامهاش را ترادیسیده بودند تا از کونورِ جوان پاسداری کند در پس آن میفرستد. ترمیناتورِ «خوب» برای مادرِ جان توضیح میدهد، چه شد که به اینجا کشید: ایالات متحدۀ آمریکا ابَررایانگری [کمپیوتری]، آسمانشبکه Skynet، میسازد، که باید کل پدافند هوایی و جنگافزار اتمی را هماهنگ کند؛ این رایانگر ذهن خودآگاه توسعه میدهد و باید خاموش شود؛ رایانگر با پرتاب موشکهای میان قارهای بر فراز روسیه از خود دفاع میکند، زیرا میداند، که ضدِ–ضربۀ شوروی، هم آدمها را در ایالات متحدۀ آمریکا نابود خواهد کرد و هم خود او را از خاموش شدن خواهد رهانید. پس از دوزخ اتمی، رایانگر و ماشینهای زیر فرماناش قدرت را بدست میگیرند. هنگامی که این موضوع برای مادرِ جان روشن میشود، تصمیم میگیرد از توسعۀ آسمانشبکه جلوگیری کند و بدین وسیله آینده را دگرگون سازد ‒ به بیان پَرسونتر بازدارندۀ آیندۀ از پیش تعیینشده شود. در پایان کوتاه یعنی اینکه: «آینده دوباره باز است.»

«نبرد با آینده» و اسطورهشناسیِ [میتولوژیِ] «پروندههای ایکس» هردو انگیزۀ یکسانی را دنبال میکنند: آینده پدیدهای است که باید از آن جلوگیری کرد. ولی چیزی نیست که برنامۀ سلطهگران را مانند در «ترمیناتور 2» از دستشان در آورَد، بلکه خود، آن برنامه، آن سر برنامهای است، که خود را بزور به آنها برمینهد. شامل آن است، تا ساختارهای زمان حال (و ساختار گذشته) را بهگونهای دگرگون کند، که مناسبتهای سلطهگری جاویدان شوند. برای نمونه در اینکه بیماریای را پراکنده میکنند، که تنها خودشان واکسن ضد آن را دارند. بخش صنعت، امروز روی آن کار میکند، که جهان را از گیاهان خوراکیای پُرکند، که در اصل بیمار اند، اگر نتوان بههمراه آنها ابزار درست را برای «درمان» خرید. بازار جهانی بیماریای است، که آدم در برابرِ پیامدهای فاجعهآمیز آن فقط میتواند از خود پاسداری کند، اگر در برابر کسانی گردن نهد، که به آدم «سرمایهگذار» میدهند. «جامعۀ ازدایشی [اطلاعاتی]» بیماریای است، که آدمها را در درماندگیِ ناامید کنندهای رها میکند، اگر که دیگر نتوانند [رایانگر، تلفن همراه و دیگرها را] «به برق وصل کنند». پیوندِ آسیبهای زیستبومی و تَشنیکشناسیِ ژنتیکی در کار است، تا جهان را بخودیِ خود به بیماریای ترادیسد، که نشانههای دردناک آن را تنها کنسرسیومهای [نیمکرۀ] شمالی میتوانند آرام کنند. انقلابهای بیپروایی هستند با واپسگراترین آماج اندیشهپذیر. و به این پرسش، که چه هزینهای برای آدمیان خواهد داشت، همۀ اِلیینها مانند مرد سیگاری پاسخ میدهند: «این پرسش بیربط است، و نتیجه ناگزیر.»

جالب است که در «پروندههای ایکس» آلکس کرایچکِ Alex Krycek «خائن» است، که این ساز و کار را روشنتر از همه درمییابد. در «سرخ و سیاه²⁹The Red and the Black به مولدر توضیح میدهد: «این مردم خود را بهجای مهندسان آینده میدانند. و آنها انقلابیهای راستیناند... سرِ آسمان و زمین جنگ و دعوا راه میاندازند. و تنها یک قاعده وجود دارد: گردن نهادن یا ایستادگی.» و هنگامی که مولدر موضوع را درنیافته باز میپرسد: «بر ضد چهکسی؟» کرایچک او را تصحیح میکند: «نه، نه برضد چه کسی. برضد چه چیزی.»

رهایی، بر پایۀ اندریافت پسانوین، برای این نیست که به آدمی آیندهای بدهد، بلکه از آیندهای جلوگیری کند، که برایش برنامهریزی کردهاند. آیندهای که ژرف در زمان حال فرو رفته است، مانند پراسۀ اَفمارشِ [مسئلۀ حسابِ] پیچیدهای، که بدست دگرسانترینِ تنوم [شخص]ها و نهادها میتواند به روش یکسانی واگشوده شود. آزادی شامل این نمیشود، که از این افمارش پاسخ درست را بیابیم، بلکه شامل این است که خودِ هموگش [معادله] را نابود کنیم.

برنهاد 11: اِلیینها هم سکس دارند.

رابطۀ عشقی میان مولدر و اسکالی از نوع آن چیزهایی است، که در «پروندههای ایکس» نمیتوانند رخ دهند ‒ به هر روی این پایان سریال میبود. معنایش این نیست که آن دو هستومندانِ بیسکس هستند. آنها سکس دارند، ماجراهای عشقی و ماجراهای عشقیِ گذشته (در کنار مولدر برای نمونه کریستِن کیلار Kristen Kilar در «3»، کارآگاه انجلا وایت Angela White در «سیزیگی Syzygy» یا فوئِب گرین Phoebe Green در «آتش Fire» هستند؛ در کنار اسکالی راب Rob در «اهریمنِ جرسِی The Jersey Devil»، جک ویلیس Jack Willis در «لازاروس Lazarus» یا اِد جِرس Ed Jerse در «دوباره هرگزNever Again » هستند). فقط با همکدیگر [سکس] ندارند. آشکار است که زوجهای دیگرِ سریال هم این را ندارند؛ ولی مولدر و اسکالی را رابطهای بههم پیوند میدهد، که از جنس مِهری گزافه است، ولی سرسختانه از آن سر باز میزند، که شکل رابطهای عشقی به خود بگیرد.

پس از سدهها پدرسالاریِ رمانتیک، در ورزیدار [عمل] بسیار سخت است، ولی بر پردۀ سینِما ناتوانستنی، که رابطههای عشقیای را نمایش دهند، که در آنها خودداتی و سپاک Respekt شرکتکنندگان پابرجا بمانند و کشمکشهای بنیادین و پادگویی [تضاد]های ایدئولوژیک میان آن دو ناچیز شمرده نشوند. عنصر مرکزی سریال، که مولدر و اسکالی داستانهای دگرسانی را نمایندگی میکنند، که از ناسازگاریِ دردامندِ خاص و دشمنیِ نهفتهای هستند، و این‌ دو با اینهمه به هم نزدیک میشوند و مرزهای داستان خویش را میشناسند ‒ این چشمانداز توانستنی بود زیر فشار ماجرای عشقی درهم شکند. رابطۀ–بی از–سکس افزون بر این به معنای مرزبندیِ پسانوینِ بی از دژفهمی در برابر ایدههای یاوه، ولی ناب نیستیناپذیر از بیگناهیِ نیازهای آدمی است، رهایی بوسیلۀ آرامش عاطفی و «زیباترین چیز جهان» است. سکس و گرایش جنسی شیوههای رفتاری و احساسیِ فرازمانی–زاستاری نیستند، بلکه به شیوۀ گزافی تاریخی دیسیده [شکل گرفته] و بههیچ راه بایسته قطب مخالف مناسبتهای سلطه، بلکه بیشتر مَدیم [واسطۀ] Medium آن اند.

ماجرای عشقی سرسختانه نمایشگر این ایدئولوژی است، که پس از یافتن خودداتی [استقلال]، دوران جداییها و داستانهای پادگویانه، سرانجام همهچیز باید به خانه بازگردد، به دامن یگانگیِ بزرگ: یک رابطه، یک حزب، یک جهان، یک راستی. ولی باید نه و چنین نخواهد شد. ما میتوانیم بالغ بمانیم و به داستان خود پایبند باشیم. یگانهای آینده رابطههای شکیبا، دوراندیش، نقش بسته از سپاک [احترام، گرامیداشت] و خودگمانیِ اَزداییده [آگاهیده] خواهند بود.

دهههای شصت و هفتاد با فانتازیهای کامبخشانۀ غریزۀ زیستشناختی و جنبش قهقراییِ جهان–فراگیرِ هیپیهایش خوشبختانه سپری شده است. در دهۀ نود و در پسانوین، ساده و بیآلایش میگویند: سکس، اِلیینها هم دارند. آدمکُش جهشیافته mutant در ³⁰«2Shy»، که در دیدار نخست چربیِ برگزیدگان خود را میمکد، آگهیهای دوستیابی در اینترنت را مطالعه میکند؛ اِلیینها در ³¹«Gender Bender» حتا میتوانند جنسیت خود را تغییر دهند، هنگامی که قربانیِ خود را در هنگام عشق بازی از پای درمیآورند؛ عضوهای پنهانیِ دولت سایه «الدر Elder» شورمندانه در پرهون دلبندانشان نشان داده میشوند و عکسهای خانوادگی را روی پاتختی نهاده دارند؛ و این جمله: «تو چیزی داری، که من به آن نیاز دارم» در «تختخواب لئونارد³² Leonard Betts» معنایی مییابد، که او را برای شناسایی از ریخت میاندازد: نشانگر ترساندنی نگرانکننده.

سکس و عشق نمونههای کلاسیک برای آن اند، که باور نادرستی است، اگر بخواهیم آدمها را بر پایۀ ویژگیهای آدمیشان تعریف کنیم. از این راه شاید هنوز بتوان آدمها را از ماشینها بازشناخت، ولی نه دیگر از اِلیینها. آنها نیز از پس هرکاری برمیآیند. ما در خودمان هیچ چیز پیدا نمیکنیم، که بتوانیم بگوییم: این قاطعانه آدمی است و هیچ ربطی به هستیِ–اِلیین ندارد (بههمین سبب هم کار نمیکند، که همه نخست خودشان را تغییر دهند، و سپس جهان بهتر میشود.) ما دگرسانی را تنها در این میشناسیم، که آیا توانایی برای برپاییِ پیوندهای همکاریِ آزادانه (بجای رابطههای–اِلیینی) با دیگران را داریم و آیا رویهمرفته با ژیرش [کارکرد] خود همراه یا در برابرِ موضوع اِلیینها ایستادهایم.

برای اینکه این را داوری کنیم، باید هرآینه گامهای بلندی برداریم. در بارۀ اصلهای بحث شده در این کلاس–درسِ فشرده بسیار گفته و نوشته شده است ‒ تجربهها و شناختها در بارۀ آنکه چگونه از دست اِلیینها رها نمیشویم. اما میخواهیم بدانیم، که اینکار در واقع از چه راهی شدنی است. برای اینکار نیاز به بررسیِ پرسمانی است، که سلطۀ اِلیینها براستی چگونه کار میکند funktioniert؛ شناساییِ منطقههای آزاد شده، جاهایی که کوشیدند، خود را از بند اِلیینها رها سازند؛ و سویابیِ برنامه ریزی شده در بارۀ اینکه، چگونه برضد آنها میبایستی ژیرید [عمل کرد] handeln.

سلطۀ اِلیینها

‒ من Yor-El-3 هستم از سیارۀ کاراچو و از سوی فرمانروایمان به اینجا گسیل شدهام، تا از کلنیِ زمینیاش پاسداری کنم.

‒چی گفتی؟ زمین بهراستی زیر سلطۀ سیارۀ کاراچو است، و اینجا کسی نمیداند؟

‒کاملا اینگونه بهنگر میرسد، ولی این سیاستِ فرمانروای ما است! او به کلنیهایش تا حد زیادی خودمختاری میدهد.

                           میکی مآوس

                           کتاب جیبی خندهدار شمارۀ 227

پیکارد Picard (بعنوان بورگ): اوه، وُرف Worf! کلینگون Klingone! نژاد جنگجو. شما هم بزودی نرم میشوید.

وُرف: ما کلینگونها هیچگاه تسلیم نمیشویم!

پیکارد: چرا مخالفت میکنید؟

ما فقط میخواهیم کیفیت زندگی را بهتر کنیم برای همۀ گونهها.

وُرف: کیفیت زندگی مردم من خوب است، همینگونه که هست.

پیکارد: برداشت فروتنانهای است. شما با بورگ یکی خواهید شد. شما همه با بورگ یکی خواهید شد.

            استار ترِک – نسل دیگر Star Trek – Next Generation،

         «بهترینهای هردو جهان، بخش2 The Best of Both Worlds, Part II»

1. حیوانهای نابرابر، برابر و برابرتر   

در پانزدهم آپریل 1912، حدود دو و نیم بامداد، کُندهای 60،000 تُنی از پولاد و درخشش فریبنده در آبهای خروشان آتلانتیک شمالی غرق شد: تایتانیک Titanic. کشتی اندکی پیش از نیمهشب، که کارکناناَش دستکم ده–دوازده هشدار رادیوییِ را ناشنیده گرفته بودند، چنان بسختی با کوه یخی برخورد کرد، که شش شکافِ کمابیش ناپیدا در پهلوگاهش بر جای گذاشت. کشتیِ لوکس و پرشکوه بیدرنگ پر از آب شد. دو ساعت و چهل دقیقه پس از برخورد، دماغۀ کشتی برای همیشه در آبهای اقیانوس غوطهور گشت، عقبۀ کشتی به سوی آسمان بالا رفت، و تایتانیک به زیر آب کشیده شد ‒ همراه با سالن تختهپوشِ [ویژۀ] سیگار–کشیدن، شُتر الکتریکی در اتاق ورزش، گرمابۀ ترکی و پنج دستگاه پیانو.

از نگرگاه امروزی بسختی میتوان دریافت، چگونه کسی توانسته بود به این اندیشه برسد که چنین هیولایی را «غرق ناشدنی» پندارد؛ ولی آن زمان چنین بود. تایتانیک، که در نخستین سفر خود از سآوتهمپتون Southampton به نیویورک در راه بود، 2228 تَن در عرشه داشت، ولی قایق نجات تنها بسختی برای 1200 تَن از آنان. 712 تَن توانستند سوار قایقها شوند، که کشتی–بخاریِ کارپاتیا Carpathia دیرتر آنها را از این سو و آن سو گرد آورد و زنده ماندند. 1516 تَن بر روی تکههای درهم شکستۀ کشتی به ژرفنای دریا کشیده شدند یا در آب پریدند و جان سپردند. میلیونرهای آمریکایی اَستُر Astor و گوگِنهایم Guggenheim همانگونه به زیر آب رفتند که طراح کشتی، توماس اِندروس Thomas Andrews، و خبرنگار بریتانیایی توماس استِد Thomas Stead، که سالها پیش به سازوبرگ نابسندۀ تایتانیک در رابطه با قایقهای نجات خرده گرفته بود و اکنون باید تجربه میکرد، که حق داشتن درپیشبینی، چه خوشیِ دلخراشی میتواند باشد.

1997 جیمز کامرون، 200 ملیون دلار از فوکس قرن بیستم دریافت کرد برای یک تشتِ 65 میلیون–لیتری با یک کشتیِ بدلیِ مکانیکی نزدیک به بزرگیِ تایتانیک اصلی، برای دار و دستهای که آماده بود تا سرحد غرق شدن فرسختانه شکنجه شود، و برای دو و نیم برابرِ سِکانسهای ساختگی در فیلم «پارکِ ژوراسیک Jurassic Parc»، که غرق شدن تایتانیک را از نو فیلمبرداری کند. این فیلم در 1998 به سینماها راه یافت و در سراسر جهان پیروزیِ بزرگی شد. میلیونها آدم چیزی را که کامرون از روی داستان ساخته بود به زبانهای گوناگون دیدند.

موضوع اکنون چندان هم نو نبود؛ فیلمهای دیگر، رمانها و کتابهای بیشمار بر پایۀ اَزداها [اطلاعات] و دادهها تاکنون به آن پرداخته بودند. ولی کامرون تپش pulse زمان را حس کرد و نسخۀ ایکس از نمایشِ غرور تَشنیکی و میل به سقوط را فرارو ننهاد، بلکه حماسۀ رمانتیکی از آغاز دوران دمکراتیک را پیش رو نهاد. فاجعه در مرکز ماجرا نیست، بلکه رابطۀ تخیلی میان جوان مهاجری بیچیز، و دختری از خانهای خوب، ولی شوربختانه فقیر شده، که باید خانوادهاش را بوسیلۀ زناشویی با یک تخمِ سگ پولداری بازسازی کند. فیلم روی پادیستین [تفاوت]های درجۀ یک و سه بر روی عرشه تمرکز میکند ‒ روی غیراخلاقی بودن جهانی که در آن حاکمیت شخصی هنوز بیپرده و خودپرستانه به نمایش گذاشته میشود، که زنان بعنوان کالا فروخته میشوند و با لایههای پایینتر کمابیش مانند حیوان رفتار میشود، که از آنان یکی را برای سرگرمی در سالن پذیرایی به نمایش میگذارند. خشم به جهان کهنه وابسته است، جهان پیران، که نابود میشود، و همدلی [سمپاتی] به دوران نوین وابسته است، آنجا که مرزهای طبقاتی هنوز میخواهند پابرجا بمانند، ولی زلالترند و با ریتم تندتری با آنها برخورد میشود و آنجا که پدرسالاری برچیده نشده است، ولی در شکلهای همکاری [همسرانه] اعمال میشود. به نحوی پیام دمکراسی. بهجای هشدارهای توانفرسای کوههای یخ، که در آغاز قرن 21 میتوانستند ما را برانگیزانند، کامرون خودباوریِ دوران دمکراتیک را به نمایش گذاشت ‒ فیلمی را که آدمها و همچنین اِلیینها با احساس یکسانی میتوانند ببینند.

اِلیینها در «تایتانیکِ» کامرون پیش نمیآیند. ولی برای آنها نیز همه چیز در آنزمان آغاز شد. نابودی روزگار کهن، حاکمیت بیپرده و خودپسندانۀ یکی بر دیگری، برای اِلیینها همان چیزی بود، که زوال دایناسورها در 65 میلیون سال پیش برای پستانداران بود: جهانی بدرود گفت و جا برای خیزش بیهمتای کسانی باز کرد که تا آنزمان تنها پیراپایانه [محتاطانه] میتوانستند میان پاهای زرهپوش سوسمارهای تندر به اینسو و آنسو بخزند. از اینرو نابودیِ تایتانیک اِلیینها را هم تکان میدهد. آنها از یادآوریِ پراحساس آغازها لذت میبرند، و با خندههای زیر لب آرنجها را به پهلوهای یکدیگر میزنند، هنگامی که طبقۀ حاکمِ آنزمان جامۀ شب میپوشد، تا با سبْک و شکوه فروریزد. با اینها براستی هم دیگر نمیشد دولتی ساخت.

پایان یک دوران

در پیکر تایتانیک نه تنها شاهکار شگفتانگیزی از تَشنیک [تکنیک] و فناوری فروریخت، که گویا خشم طبیعت نمیتوانست به آن آسیبی برساند، بلکه جامعۀ–سه–کلاسۀ بخوبی سامانیافته، میخانه زمردِ غولپیکری، که بالاییها هنوز باور داشتند، نباید نگران حال و روز پایینیها باشند. چنین کشتیهایی در اینزمان پشت سرهم درهم میشکستند. و هنگامی که در تایتانیک ناویان [پرسنل کشتی] با نظم و احترام در آب غرق میشدند، مردمِ کشورهایی که درگیر جنگ و امپریالیسم بودند و شکستهای نظامی و اقتصادی را تجربه میکردند، این فرصت را برای افسرانِ کشتیهای خود فراهم نکردند.

مزداهیکِ [ریاضی] تایتانیک بیچون و چرا بسیار ناجور بود. گذشته از چند میلیونر غرقشده از 337 تَن سرنشین درجۀ یک، به هر روی، دوسوم از نگونزار [فاجعه] جان به در بردند، و نزدیک به همۀ آنها میتوانستند زنده بمانند، اگر که جدی بودن موقعیت را اندکی تندتر شناخته بودند. از 285 تَن سرنشین درجۀ دو نزدیک به نیمی زنده ماندند، ولی از رویهم 1606 تَن کارکنان و سرنشینان درجۀ سه تنها یکچهارم جان به در بردند. هم بدان گاه که نزدیک به همۀ زنان و کودکان از درجۀ یک و دو نجات یافتند، بیش از نیمی از زنان و کودکان از درجۀ سه رهسپار دیار نیستی شدند. تا اینجا حساب درست بود، که از دگرگونیِ رابطههای طبقاتی بیشتر انتظار داشته باشیم تا از خویشتنداری و رفتارِ «نخست زنان و کودکان». به هر رو بهتر از جوانمردیِ پسانه است، که سکان را پیشانه در دست بگیریم. روشن بود که اربابان و حاکمان در این نگونزار گناهکار بودند، برای نمونه کشتیدارِ تایتانیک، ایسمِی Ismay، که ریسکها و هشدارها را نادیده گرفت، ولی بهنگام جایی برای خود در قایق نجات نگهداشت. رهبریِ کِشتی نزدیک به پانصد تَن را تنها بدان سبب که حتا نتوانست قایقها را بطور منظم پُرکند، بهکشتن داد. با توجه به چنین رابطههایی نه تنها پرسشی از آبرو، بلکه از زنده ماندن بود، که دیگر بیش از این نگذاریم خِنگهای بیعرضه برما حکومت کنند.

و چنین بودند سالهای میان 1910 و 1920، پایان یک دوران، که سلطهگران هنوز با همۀ قدرتِ با شکوه و تماشایی، جهان و زیردستان را همچون مالکیت خصوصی، در دست خود گرفته بودند. کلنیِ کنگو از 1885 تا 1908 جزو مالکیت خصوصی شاه بلژیک به شمار میرفت ‒ «سرزمین کنگو»، هشتاد بار بزرگتر از بلژیک، یا به بزرگی اروپای غربی منهای اسکاندیناوی، سراسر با دو و نیم میلیون مردمان؛ جهنم خصوصیای که دولت بلژیک هیچ حقی بر آن نداشت و از آنجا شاه با کمک سیستمِ کار اجباریِ ستمگرانه خزانۀ شخصیاش را پر میکرد. هنگامی که نخستوزیر امپراتوری آلمان، کاپریوی Caprivi در 1984 در مجلس آلمان ادعا کرد، وضعیت زندگیِ «بومیان» در کلنیهای–آفریقاییِ آلمان عالی است، نمایندگان سوسیال دمکرات در پاسخ تنها تازیانههای پوست اسب آبی را، که کارگران از کامرون با خود آورده بودند، روی تریبون گذاشتند. هواداران بریتانیاییِ حق رای زنان، نه تنها برای حق رای راهپیمایی کردند، بلکه همچنین در برابر حق ترادادیِ [سنتیِ] هر جنتلمنی که همسرش را هر وقت که صلاح میدید میتوانست با چوبدستیای «که کلفتتر از انگشت شستش نباشد»کتک بزند، برخاستند. در ایالات متحدۀ آمریکا مورگان Morgan و راکفلر Rockefeller روی هم یکپنجم دارایی مردم را کنترل میکردند، 341 کنسرسیوم و 22 میلیون دلار سرمایه به آنان تعلق داشت، در حالی که کارگران در کارخانههای تولید گوشت چه بسا خود به درون دیگ میافتادند. پایینیها با پوست و گوشت به بالاییها تعلق داشتند، و جهان در مجموع در مالکیت باشگاه [کلوپ] کوچکی از اربابان بود. برای راستاورد [توجیه] همۀ اینها، کسی چیزی برای گفتن نداشت، انگار که خواست خدا چنین باشد.

وقتی که ناخدایان–تایتانیکِ یگانسته [متحدانه] در ترکیبی از بیعرضگیِ سیاسی و انرژی تبهکارانه نزدیک به یک میلیارد [بیلیون] مارکِ زرین [گُلدمارک آلمانی] و نُه میلیون زندگیِ آدمی را در جنگ جهانیِ یکُم «هزینه» کردند، پیمانه پر شده بود. دوران دمکراتیک پیامد انقلابهای سراسری و جنبشهای ایستادگیِ مردمی بود که به باور حاکمانِ گذشته در سیاست هرگز نباید جایی میداشتند. یکشبه دودمانهای هابسبورگر Habsburger، هوهِنسولِرن Hohenzollern و رمانوس Romanows همچنین خاندان عثمانی، خاندان پادشاهیِ چین و نیز پادشاهی در پرتغال ناپدید شدند. انقلابها به سیستم کهنه در چین و مکزیک، در آلمان و روسیه، در ترکیه و در پرشیا [ایران] پایان دادند. کلنیها و نیمهکلنیها میان اروپا و خاور میانه خودداتیِ خویش را اعلام کردند و بهدست آوردند، از ایرلند تا تبت، از سرزمینهای بالتیک تا افغانستان، از لهستان تا مغولستان. باید اینها را روی نقشۀ گوی زمین دید. دوسوم اروپا، آسیا و آمریکای مرکزی شکل فرمانرواییِ خود را از بنیاد ترادیسیدند. دولتهای آمریکای لاتین این توسعه را بیست سال پیش بهانجام رسانده بودند: 1889 خاندان پادشاهی و نهاد بردهداری در برزیل سرنگون شد، 1891 پادشاهی در شیلی فروپاشید. دیگران در چند گامی آن بودند، با کمابیش خیزشهای سرسخت، از سرزمینهای خاور نزدیک گرفته تا فیلیپین و کوبا.

امپراتوریها از نگر سیاسی [سیاست بر بنیاد قدرت machtpolitisch] بیش از اندازه گسترش یافته بودند. ولی این تنها به گسترش جغرافیایی، که تا اندازهای در آغاز قرن بیستم بهدست آورده بودند، بستگی نداشت. پیش از هرچیز چگونگیِ دشمنانشان تغییر کرده بود. خیزشها در تاریخ غیرعادی نیستند، ولی آنها به شیوۀ معمول شکلهای تازۀ دولت و –جامعه را هدف نمیگیرند. بلکه به زیر پا گذاشتن حقوق کهنه اشاره میکنند، میخواهند نابسامانیهای جداگانه را راست گردانند یا به بازسازیِ نظم آغازین میکوشند، کاری که اغلب ناتوانستنی است. وانگهی کانونهای حاکمیت خود را با چه روبرو میدیدند، موضوع دیگری بود. جنبشهای بسیار خوب سازماندهی شدهای بودند، که به میان لایههای اجتماعیِ کهنه میرفتند و از عزم راسخ و داناییِ بسنده برخوردار بودند، که بهدست خویش جامعههای خود را از نو سامان دهند. خیزشهای دوران کهن کمابیش همه در ایدۀ بازسازی [بازگشت به دوران گذشته] یا «شاهِ خوب» به اوج رسیدند. دشمنان نو دیگر به شاه نیازی نداشتند و میخواستند کارتها را از بنیاد از نو درآمیزند [ورقها را از بُن دگر بار بُر بزنند]. امپراتوریها میبایست با این بودهها [امرهای واقع] کشمکش میکردند، که کسانی که در میخانه زمردهای مختلف جان میکندند، در این میان به میزان ناشناختهای از خودآگاهی و ناوفاداری و چیرهدستیِ تا آنزمان بیهمتایی برای ژیرش [عملکرد] سازمان یافته در بالاترین سطح پرورش یافته بودند.

روشنترین نشانه، پیدایش الگویی نو از همبستگیها و جنبشها بود ‒ خواه از نوع سوسیالیستی، خواه ملی–انقلابی یا فرهنگی–انقلابی ‒، که پیرامون 1890 آغاز شد. حزبهای سوسیال دمکرات– سوسیالیستی در 90/1889 در آلمان و اتریش، 1892 در لهستان و ایتالیا، 1898 در روسیه، 1906/1893 در بریتانیای کبیر، 1891 در ایالات متحدۀ آمریکا، 1910 در استرالیا و نیوزلند و دیگرها et cetera به میدان آمدند. کنگرۀ ملی هندوستان 1885، کومینتانگ چین 1904، جنبش کمال آتاتورک در ترکیه 1905 بنیاد شدند. در آمریکای لاتین سازمانهای تودهایِ دهقانیِ نو تشکیل شدند. دیگر سازمانها از اعتراضهای دانشجویی سرچشمه گرفتند، مانند جنبش رفرمیستی 1918 آرژانتین یا جنبش 4 مِه (1919) در چین.

سویابیِ ایدئولوژیک سازمانهای نو بسیار دگرسان بود. ولی برای جنبشهایی که اینها از آن پدید آمدند، خود را در پیرامونشان دستهبندی کردند یا از آنها آغاز شدند، این موضوع همدار [مشترک] بود، که به شیوۀ تازهای یکپارچه بودند؛ که دگرگزینی [آلترناتیو] رو به پیش را به نمایش میگذاشتند، که به بازسازیِ کهنه بستگی نداشت؛ و که نیروی بسیج آنها تا به ژرفای درون مردمان میرسید، ژرفتر از آنچه دستههای حاکم تاکنون توانسته بودند. این امری تعیین کننده بود. آنها توانستند مردان و زنان، اندیشهکاران [روشنفکران] و کارگران زن و مرد، لایههای شهری و مردم روستایی، وابستگان قومهای گوناگون و دستههای ترادادیِ اجتماعی را گرد هم آورند. این بدان معنا نیست، که نابرابریها و رابطههای سرکوبِ میان این گروهها بر آنها چیره نبودند؛ ولی این چیرگی نسبی بود، و اکنون دو طرف یکدیگر را چونان نمایندۀ نگرانیهای همدار درمییافتند: که حاکمان شخصیِ گذشته را به دوزخ رانند و شکل تازهای از همکاری را پرورش دهند. گرچه جهانبینیهای این سازمانها در نگاه نخست شناسایی نمیدادند، بنابر ویژگیِ اجتماعیشان همپیمان بودند، و در واقع نه همپیمان تاکتیکی برای چندگاهی، بلکه به پیمانی وابسته بودند، که همچنین بستگیهای میان شرکتکنندگان را در آینده باید از نو سر و سامان دهد.

یگانگیِ نُوی که مرزهای گروههای کهنه را درهم شکست؛ بینش رهایی از بند، که خود را کرانمند نمیکرد، که بخواهد بر سرکوب زمان حال به یاریِ بازگشت به گذشته چیره شود؛ آمادگی، نه تنها برای اعتراض، بلکه برای اینکه دولت و اقتصاد را بیدرنگ به دست گیرند؛ چیرهدستی برای بسیجِ نه تنها خبرگان، بلکه تودههای مردم ‒ اینها سازمانها و جنبشهای نو را از کهنه بازمیشناخت، و این از آنها دشمنی میساخت با چونیِ تازه. سدۀ نوزدهم بسیار خیزشها بخود دیده بود: شورشهای کلاسیک که از دستههای اجتماعیِ همگون برآمدند، که بایستی بیگانه را میراندند و نظم ترادادی را از نو میساختند. همگی شکست خوردند. خیزشهای نو شکست نخوردند. تنها اینها توانستند، همبستگیهایی تشکیل دهند، که گرایشانه همۀ جامعه را دربر میگرفت، زیرا که مناسبتهای ترادادیِ سرکوب را نیز زیر پرسش بردند.

همبستگی علیه سلطۀ شخصی

پرشورترین دگرسانی با خیزشهای کلاسیکِ مردان آزرده، شرکت زنان در خیزشهای نوین بود؛ واقعیتی که جنبشهای انقلابیِ پیروزمند، اغلب پس از آن میخواستند دوباره آن را به باد فراموشی سپارند. بلشویکها برای نمونه هنوز گروهی مردانه بودند، با دامنهای بسیار گستردهتر از آنارشیستهای روسی یا سوسیالیستهای انقلابی، ولی خیزش زنان بهآخشیج پدرسالاریِ ترادادی نیز به انقلاب روسیه پیوسته بود. در جنبشهای نو زنان دیگر تنها پژواک انقلابیِ بی از نمایندگیِ سیاسیِ خویش نبودند، مانند هنوز در انقلاب فرانسه، بلکه آنها کارهای بزرگی به دوش گرفتند و خواستههای خود را در چارچوب سازمانهای نو بیان کردند. انقلاب فوریۀ 1917 روسیه، که دستگاه تزاری را فروریخت، آغاز خود را از اعتصاب سراسری در روز جهانی زنان داشت (که بنابر روزشمار کهن روسیه نَه 8 مارس، بلکه به 23 فوریه افتاده بود) ‒ اعتصاب سراسری که حزبها از آن بازداشته بودند، ولی زنان برای آن فراخوان داده بودند و سربازان و کارگران مردِ کارخانهها یکی پس از دیگری به آن پیوستند. اینکه بلشویکها خواستههایی چون برابری، بازدیسیهای اجتماعی و پشتیبانیِ دولتی را برای زنان در برنامۀ خود جا داده بودند، باید از دریستادن سرسختانۀ زنانِ ژیرای [فعال] رهبری در گذشته مانند، نادِژدا کروپسکایا Nadeschda Krupskaja و اینِسا آرماند Inessa Armand سپاسگزار باشند. در زمان الکساندرا کولونتای Alexandra Kollontai بعنوان نخستین کمیسر زن برای رفاه اجتماعی، مهد کودکها، مشاورههای بارداری و دفترهای زنان برای آموزش و سوادآموزی ساخته شد. از جمله نخستین تصمیمهای دولت بلشویکها بود که هرکس اختیار دستمزد خویش را داشت و همچنین گذرنامۀ شخصی دریافت میکرد، که زنان میتوانستند نام خانوادگیِ خود را پس از ازدواج نگهدارند و محل زیستشان را خود تعیین کنند ‒ چیزی که معنای کمتری از این نمیداد، که زنان اکنون دیگر داراییِ مردان نبودند، که آنها از سلطۀ شخصیای، که مردان میتوانستند به آنان بورزند، فقط چون که مرد بودند، رها شدند.

همینگونه هم در چین گذشت. کومینتانگ که در هنگام بنیاد خود هنوز سازمانی انقلابی بود، نخستین حزبی بود که زنان در آن بعنوان عضو پذیرفته شدند. سرشناسترین آنها کیو جین Chiu Chin بود که نخستین روزنامۀ فمینیستیِ چین را بنیاد نهاد. همچنین در شورش 1911 و در جنبش 4 ماه مِه (1919) زنان فعالانه سهیم بودند. مائوی جوان 1919 یک رشته مقاله بر ضد سرکوب ترادادیِ زنان چین به چاپ رساند، و حزب کمونیستِ تاسیس شده در 1921 سپس همچنین نخستین سازمانی بود که امکان دسترسی به سطح رهبری را برای زنان فراهم کرد.

دشمنان انقلاب سرشت انقلابیِ جنبشهای نو را اغلب بسیار پرسون [دقیق]تر از رهبران خودِ این جنبشها دریافتند. گزافهکاریهای ضد انقلاب همه جا به آخشیج زنان و چشمانداز نقشآفرینیِ نوین آنان گراییدند. ترورِ سفیدِ دستههای شبه ارتشیِ آلمانی Freikorpsvebände که برضد خیزشهای 1919 ،1920 و 1923 بهکار برده شد، بیش از اندازه بارِ نفرت از زنان را بر دوش میکشید، که دشمن خیالیشان «زن بلشویک» سرکش، پادنفانی [ضد ملی] و بیبند و بار در سکس بود. پس از تسخیر شانگهایShanghai ، که در اشغال کمونیستها بود، شکنجۀ زنان به دست سفیدان چینی در دستور کار بود؛ میگویند که سربازان سر زنان را با نعرۀ «بگیرید این هم عشق آزادتان» از تن جدا میکردند.

سرشت همبستگی، نقطۀ مرکزی و مهم جنبشها و سازمانهای نو بود. این همبستگی و یکپارچگیِ نو دستاورد بنیادین آنها بود، هستۀ مادیشان بود. درست مانند توضیح برای نقش زنان میتوان برای نقش تبعیضشدگانِ قومی، لایههای دهقانی، ناآموختگان و به حاشیه رانده شدگان هم توضیح داد. جایی که این همبستگی پدید آمد، چهرۀ جهان را در کوتاهترین زمان دگرگون کرد، شدیدتر از همه در سالهای اوجگیری 1911 و 1917 تا 1919. از این انقلابها پیامد سیگنالی³³ی غولآسایی آغاز شد. پوست چرمینۀ حاکمیت شکافهایی به بزرگی پهلوگاه برداشته بود. مبادلۀ تجربۀ راستینِ انقلابی رخ داد، برای نمونه در کنگرۀ 1920 خلقهای خاور در باکو، در گردهماییِ انترناسیونال سوم، همچنین در کنکرۀ 1972 نفان [خلق]های سرکوب شده در بروکسل.

در کاراییِ یکپارچهسازی و نیروی همبندگرِ [ربط دهنده] بینش نو مشکل نیز نهفته بود. به کسانی که جنبشهای نو را رهبری میکردند، نیروی شگرفی افزوده شد. از نگاه آنان جدایی، کنارهگیریِ دوباره از همبستگی، نااندیشیدنی شد؛ کسی که حتا فقط به آن میاندیشید، بیدرنگ دشمن [شمرده] میشد. فردها یا دستهها میتوانند اما تنها زمانی براستی نفوذ گذارند، اگر همچنین بتوانند به همکاریِ خود پایان دهند، اگر بتوانند با آن تهدید کنند، که همکاریشان را کاهش میدهند یا از آن دست میکشند. هر چیز دیگر تنها بده بستانهایی در بارۀ بوتار [شرط]های سرفرود آوری [کاپیتولاسیون] است، در بارۀ هزینهای که برای از خود گذشتگی پرداخت میشود. قدرتِ کسانی که یکپارچگی را رهبری میکردند و بدین وسیله کلید آزادسازی را در دست داشتند، از اینروی دیر یا زود سبب شد که برتریها و امتیازها دوباره از درِ پشتی وارد شوند، زیرا ابزار فشار برای دگرگونیها بسیار کارآمدتر از گذشته از سر راه برداشته شدند. با خیزشهای دهقانان و سر باززدن از بازرگانیِ دهقانی، سازمان خودداتِ زنان، فرهنگهای ایستادگیِ قومی، اعتصابهای ناگهانی یا سیاسی، نافرمانیِ اجتماعی یا همچنین تنها مردمگریزیِ سیاسی، در جاهایی که دوران دمکراتیک نخستین پیروزی خود را بهدست آورده بود، بسیار سختتر و کارآمدتر مبازه شد.

یکپارچهسازی، کسانی را که زیر نفوذ سرکوب بودند به آستانۀ آزادی رهبری کرد؛ ولی همزمان سلاحی، که به کمک آن بتوانند خود را در جرگۀ دگرگون شدۀ اجتماعی نشان دهند، از ایشان گرفت. زیرا از یکسو، نخست یگانگیِ همدار [اتحاد مشترک]، قدرت کافی در دست داشت، که به شکلهای گوناگونِ سلطۀ شخصی حمله کند؛ ولی از آنجا که یگانگی نافرمانی و قدرت ژیرای [فعال] گفتگو را بعنوان کارشکنی کیفر میداد، جایگاه آیندۀ همۀ شرکتکنندگانِ ناهمگوناش به «نگرشِ» گروه رهبری وابسته بود. در اینجا نخستین اِلیینها به بیرون لغزیدن از تخم آغازیدند، و این آن چیزی است، که در «تایتانیک» سکوت میشود: «آغاز نبرد طبقاتی و آزادیِ جنسی»، که کامرون بنا بر گفتۀ خویش میخواست در فیلم اش به نمایش بگذارد، تنها وقتی آغازی راستین است، اگر دست اندرکارانِ ژیرشهای تکاورانه [کُنشهای کماندویی] سپس در زندانِ یگانگیِ رمانتیک زندانی نشوند، خواه آن از نوع سیاسی باشد یا شخصی. آزادیِ انقلابیِ مردان جوان در واقعیت نیز پیام–سکس مشخصی داشت؛ فقط آنها آن خودگذشتگیِ پراحساسی را نداشتند، که پس از پایان کار در پیش چشمان دلبندشان غرق شوند.

دوران دمکراتیک

در گردشگاه کشتی، نزد اربابان پیر، در اصل کسی برنامهای برای موقعیت نو نداشت. واکنشها نابسامان بود، موردی ad hoc، پدافندی؛ گرچه دیرتر کوشیدند، آنها را بعنوان ترادیسیِ برنامهریزی شده و عقبنشینیِ بسامان بازنمایند. درست بههمانگونه که در تایتانیک رخ داد موقعیت را دستکم گرفتند. برخی درمانده میان ناتوانی و گزافهبینی در نوسان بودند. قیصر آلمان هنوز درگیر استعفایش بود، هنگامی که باید درمییافت، که نخستوزیرِ امپراتوری Reichkanzler، ماکس فون بادِن Max von Baden، سرانجام یکی برای او نوشته و رسانهها نیز آن را چاپ کرده بودند؛ گویا قیصر روانَش از این نابکاری، دیگر هرگز آرام نگرفت. دیگران میپنداشتند شاید بتوانند با یاریِ ارتش ورق را برگردانند، و تنها پس از شکستهای تلخ به این نتیجه رسیدند که این ناشدنی بود. دولت بریتانیا کنکرۀ ملیِ هند را نخست پذیرفت، سپس کوشید خشمگینانه آن را فرونشاند، تا اینکه سپس باز با آن گفتگو کند. یگانهای ارتش بریتانیایی، فرانسوی، آمریکایی، ایتالیایی و آلمانی 19/1918 به جنگ مداخله جویانۀ آشکاری بر ضد روسیۀ انقلابی دامن زدند، تا که باز به آن پایان دهند.

نخست گام بهگام برای واقعیتهای دگرگون شده آماده شدند، سپس چیزی بهسان یک استراتژی را توسعه دادند. که پیش از همه شامل آن میشد، هر چه که دیگر نمیشد تغییر داد، بپذیرند، میتوان گفت، ورود به دوران دمکراتیک را به سرانجام رسانند. دوران کهن بسیار روشن، جهانِ حیوانهای نابرابر بود؛ اکنون موضوع این بود که به برابری خستو شوند و با وجود این با ترفندهای زیرکانه برابرتر از دیگران بجا بمانند. پس از نخستین هول و هراسها یک رشته کشفهای سودمند انجام دادند، که باز کمک کردند. میتوانستند با آرامش خاطر بگذارند همه انتخاب شوند، اگر ابزاری در دست میداشتند، حتا حزبهای تودهایِ خودشان را بنیاد نهند و رسانهها را بخرند. آنقدرها هم بد نبود، که مستعمرهای را در خودداتی رها کنند، اگر آن را از نگر اقتصادی و فرهنگی سخت به امپراتوریِ خود وابسته میکردند. پذیرش نیازهای اجتماعی، حتا اگر هزینه برمیداشت، توجیه پذیر بود اگر که در سوی دیگر درآمد بالا میرفت. حتا حکومت را میتوانستند به تاکنون بیبهرهگان واگذار کنند تا آنجا که کنترلِ ابزار قدرت را در دست خود نگه میداشتند و اگر نیاز میبود میتوانستند با آن تهدید کنند. میتوانیم فرض کنیم، که نخستین پیشا–اِلیینها در این شناختها الگو بودند. بیتردید دانش اِلیینیستیِ گذشته است، که در این گزارۀ [توجیه] جانبدارانه به دوران دمکراتیک بروز میکرد.

دوران دمکراتیک از بنیاد چیز دیگری بود از آنچه، که تاکنون گاهی بعنوان «دمکراسی» نامیده بودند. از یونان باستان تا بریتانیای کبیر بورژوایی، از فرانسۀ انقلابی تا آمریکای امپریالیستی این قانون کلی اعتبار داشت، که گسترشِ فرسختانه به بیرون،گسترش یک گروه «قانونگرا» به درون را ضروری میساخت. بیشک «دیگران» ، بردگان، زنان، کلنیها، لایههای پایینی، وابستگان و بیچیزان، همیشه نادیده گرفته میشدند. این دیگر اکنون شدنی نبود. «دیگران» خود را سازماندهی کرده بودند، میبایست با آنان گفتگو کرد. بهعنوان کمترین چیز در دستور کار آمده بود، که آنها را در برپایی و نیز در همنهش نیروی اجرایی سهیم کنند؛ کمینهای از تضمینهای مادیِ هستی را فراهم کنند، و امتیازها و حقوق اجباریِ گذشته بر پایۀ جایگاهِ [اجتماعی بهدست آمده از راه] زایش Geburtsstand (چه از نگر نژاد، جنس، نفان یا دارایی) را کاهش دهند ‒ بنابراین بازنگری در قلمرو حیوانهای نابرابر.

برای به انجام رساندن این دستور کار دو نوع روش برجسته شدند، کاپیتالیستی–آمریکایی و سوسیالیستی–شوروی، که هر کدام سرشت الگویی داشتند و رابطۀ میان نفان [ملت]ها، رابطۀ میان کار و سرمایه و «دیگر رابطههای سرکوب» (بر پایۀ نژاد، جنس، شهر/ روستا، لایهبندیِ اجتماعی و دیگرگردیِ اجتماعی [سوسیال]) را هر یک از نو سامان میدادند. نوع آمریکایی در پهنۀ جهانی، پایان بسامان سیستم استعماری [کلنیالی] و بنیاد جامعۀ ملتها را پیشبینی کرد ‒ و بدینسان پرزیدنت ویلسون آن را 1918 در برنامۀ «چهارده بخشی»ی خود و در سخنرانیِ «انقلاب دمکراتیک جهانی» اعلام کرد. ناترازمندیِ بیش از اندازۀ قدرت میان کار و سرمایه میبایست به کمک قانونهای آنتیتراست Anitrustgesetze، مالیات افزایشی و ژیرشِ [فعالیت] آزادانۀ سندیکاها کاهش مییافت. این برنامه برای «آن دیگرها» برابریِ حقوق رسمی پیشبینی کرد (مانند آوردن حق رای زنان 1920 و از میان برداشتن «آزمون هوش» و دیگر قانونهای ویژه، که با آنها سیاهان را به حق رأیشان رساندند)، پاسخداریِ سُست دولت–رفاهیِ کشور و آزادیِ کار سیاسی، تا زمانی که تنها به دریافتن اندرستهای [منافع] گروهی و نه به کنشهای «ضد دولتی» وابسته بود. نوع شوروی در پهنۀ جهانی، گذشته از برچیدن راژمان [سیستم] استعماری، برای پشتیبانیِ دوجانبه و همکاریِ اقتصادیِ کشورهایی که «انقلاب اجتماعی» را به پایان رسانده بودند و باید خود را از امکان باجگیریِ سرمایههای جهانی و قدرتهای کلنیالیِ کهنه رها میکردند، تلاش میکرد. مناسبتهای کار و سرمایه بوسیلۀ دولتی کردن کارخانههای بزرگ و بزرگمالکی بر زمین و واسپاریِ قدرت تصمیمگیریِ اقتصادی به نهادهای دولتی، که بیشتر باید سود اجتماعی را در نگر داشته باشند، بازدیسی شد. پاسخ به «مابقی»ی رابطههای سرکوب همچنین برابریِ حقوق رسمی را در بر میگرفت؛ پاسخداریِ نیرومندانۀ دولت برای بهبود وضع مادیِ نابرابر (برای نمونه گامهایی که انجام پیوستۀ کارمزدی را برای زنان توانستنی ساخت، و همچنین یک سیاست برجستۀ آموزشی)؛ و امکان اینکه، به وسیلۀ جذب در حزب بتوانند بر فراروند [پروسه]های تصمیمگیریِ اجتماعی نفوذ گذارند و نابرابریهای ترارسیدۀ [از گذشته رسیدۀ] اجتماعی «از بالا» را درهم شکنند.

در بازنگریِ تاریخی، فراهمروها Parallelen بیشتر از دگرسانیها به چشم میآیند. در نوع آمریکایی نخبگان کهنه [مرغ] پَرناکَنده نماندند [بیگزند نماندند]، و نوع شوروی هرچند تزار و سرمایهداریِ خارجی را بهکنار زد، ولی به همنهش نخبگان گوناگون در اقتصاد، دولت و جامعه دست نزد. همچنین این جداسازی را که یک مدل بیشتر از شکلهای اقتصادی، دیگری از شکلهای سیاسیِ فرماندهی و فرمانبری پشتیبانی میکرد یا از حاکمیت سرمایه از یکسو، از حاکمیت دولت از سوی دیگر، نمیتوان تایید کرد؛ قدرت اقتصادی و سیاسی در هر دو مدل تنگاتنگ بهم گره خورده بود. هر دو نوع کمترین–دستورکار دمکراتیک را انجام دادند. در هر دو نوع جایی برای بردهداری و برتریهای اشرافی نبود، و هر دو توانشهایی برای جُنب و جوش اجتماعی و پیشرفت فردها را پدید آوردند. و جابجایی در روند کارکرد حاکمیت را که برای دوران دمکراتیک سکه خورده است، به سرانجام رساندند: [یعنی] اندکی کمتر درشتخوییِ بیمیانجی، به هر رو در دوران «ثبات»، که سازشها ماندگار بودند، و بسیار بیشتر دستکاری [مانیپولاسیون]. پدافندِ کمتر از برج و باروهای کهنه و حقوق ویژه، نفوذ بیشتر بوسیلۀ ترکیب هدفمند نیروها و تشکیل بیشینهها [اکثریتها]، بهکمک همبستگیهای ژیرا [فعال]، که در سراسر جامعه در جریان بودند. هنایشهای آسانسوری³⁴ Fahrstuhleffekt ، که سطح مادی، آموزشی و دامنۀ نفوذ برای لایههای گسترده را بهبود بخشیدند، ولی فاصله با نخبگان جامعه را کاهش ندادند. پندارِ پوچِ آزادی بوسیلۀ از میان برچیدن حاکمیت شخصی ‒ اینجا بوسیلۀ حقوق آزادیهای صوریِ فردی، آنجا بوسیلۀ از میان برداشتن مالکیت خصوصی بر ابزار بزرگ تولید. دوری از سلطۀ حیوانهای پرهیاهوی نابرابر، پیش به سوی منش Ethos برابریِ دمکراتیک، که سازوکارهای اصلی را میپوشانَد، که بوسیلۀ آنها برخی حیوانها برابرتر از دیگران برجا میمانند.

ولی به شکل کامل، هم برنامۀکار دمکراتیک و هم هر دو نوعِ اصلی در هستیپذیریِ خود، نخست در زمان پس از جنگ جهانی دوم نمایان شدند. سرنگونیهای سالهای میان 1910 تا 1920 هرچند ناقوس دوران دمکراتیک را با قدرت به صدا درآوردند، ولی درآمدن به آن [دوران] نیمخواسته و کرانمند ماند. برای حاکمان در اشکوب بالاییِ کشتی، دوران نو نخست نظمی از گزینۀ دوم بود، سازشی از روی نیاز، کشف امکانهای تازه هنوز در پشت صحنه بود. حیوانهای نابرابر برخی پایگاههای فرماندهی را برچیدند و در پشت صحنه در انتظار فرصت ماندند، که تلافی کنند و بازگردند. بسیار چیزها تنها نامشان دگر شد. برای نمونه اکنون دیگر نمیشد، بهسانِ در بازیِ مونوپولی، مردمان و کشورها را بهآسانی خرید و گهولش [مبادله] کرد، بدانگونه که روسیه در 1867 آلاسکا را به آمریکا فروخته بود یا امپراتوری آلمان زنگبار را با جزیرۀ هلگولاند Helgoland گهولیده [مبادله کرده] بود. جامعۀ نفانها [ملل] با این همه، کار پرشتابی برای انجام نداشت، مگر مستعمرههای بازندگان جنگ جهانیِ یکم را به حساب برندگانش بنویسد. فقط به آنها «مستعمره» نگفتند، بلکه «کشورهای زیر سرپرستی جامعۀ نفانها. بر «سرزمینهای زیر سرپرستی [تحتالحمایه]» بطور رسمی با این پیمان فرمانروایی میکردند، که آنها را به خودداتی برسانند (همزمان این کشورها را از روی «بلوغ»شان به درجههای آ، ب و س دستهبندی کردند)، ولی آن چیزی بیش از برگ انجیری³⁵ [برای پوشاندن مسئله] نبود. برعکس، ایالات متحدۀ آمریکا اکنون از توانشهای زمان نو سپاکیدن respektieren آموختند: در 1913 انقلابی را در پاناما صحنهسازی کردند که به کشوری «ناوابسته» تردادیسید. از این راه اندَرَستهای ایالات متحده در کانال پاناما در برابر کلمبیا، توانست بسیار زیبندهتر از آنچه با جنگی زشت از مکتب کهنه بهدست میآمد، فراهم شود. اینها تکههای کابینتی بودند که با آنها روان مزداهیکِ تایتانیک تنها از نو آراسته شد، ولی براستی دگرگون نشد. حاکمان شخصی فقط بالاپوشکی بسیار نازک و دمکراتیک روی دوش انداخته بودند، و اِلیینهایی که اینها گهگاه از ایشان پند و اندرز میگرفتند، چند تا از نخستین تمرینهای سرانگشتیشان را به نمایش گذاشتند.

دمکراسی و درشتخویی

ورود به دوران دمکراتیک در همه جا نه، ولی بیشتر با بُروز درشتخوییهای گزاف همراه بود. این‌ نه تنها برای کارگزاران ضد انقلاب، بلکه برای دستاندرکاران آشوبهای دمکراتیک هم به حساب میآمد. بخشی از این درشتخوییها تنها از روی کینتوزی رخ میداد: درشتخویی ‒ اغلب وحشیانه و سنگدلانه ‒ بر ضد کسانی، که آدم تاکنون زیر سلطۀ درشتخویی آنان بوده است. در کینتوزی دیدگاههایی برجایند، که بهسختی میتوان روی آنها حساب کرد: آرزویی، که بازگشت آزاردهندگان گذشته را «با دل آسودگیِ کامل» مانع شوند؛ کوششِ خوددرمانِ اینهمانیِ [هویتِ] نابود شده در ژیرش Akt[کنش] زمان حال؛ نیازی، که به خود و دیگران براستی نشان دهند، که موقعیت چیزها اکنون بهگونۀ دیگری است. ولی کینتوزی همیشه درونی کردن [نهادیکردن] قاعدههای کهنه را نیز در بردارد: فقط کسی که بتواند کشتار کند، بعنوان مردِ آزاد برشناخته میشود؛ و فقط کسی که در مقیاس بزرگ، هدفمند و با برنامه بتواند کشتار کند، بعنوان دولت پذیرفته میشود. هردو باهم فرهنگ ویرانگر درشتخویی را بنیاد مینهند که در بسیاری از کشورهای پسا–انقلابی حاکم است، آخرین بار در آفریقای جنوبیِ دمکراتیک پس از فروپاشیِ آپارتاید.

بخش دومِ درشتخویی که در گذار به دوران دمکراتیک آشکار میشود، در راستگردانیِ بدبینانۀ مزداهیکِ دمکراتیک است. اگر بیشینهها نقشی بازی میکنند [اهمیتی دارند]، اگر خودداتیِ نفانی [خودمختاریِ ملی] و خودسازماندهیِ دستههای اجتماعی خواستههایی هستند که بسختی میتوان رد کرد، پس باید درست آنهایی را از سر راه برداشت که محاسبۀ خودی را آشفته میکنند. بدانگونه نیروهایی که با جنبش انقلابی–ملی، ترکیۀ مدرن را بنیاد نهادند، دست به کشتار همگانیِ ارمنیان میزنند، نخستین نسلکشیِ سدۀ بیستم. آزار و کشتارِ بی محاکمۀ سیاهان در جنوب ایالات متحدۀ آمریکا Lynch law، که پس از 1919 دوباره نیرو گرفت، همان محاسبه را نشان داد، که سیاست بلشویکی در سالهای جنگ داخلی، که نه تنها فردها، بلکه [بر این بنیاد که] کل دستههای اجتماعی را نیز نیست و نابود کنند.

سرانجام بخش سومِ درشتخویی، که گذار به دوران دمکراتیک را همراهی میکند، به نیکاندیشیِ نویِ دولت و انجام مناسبتهای کهنۀ سرکوب مربوط میشود، بویژه میان شهر و روستا، مرکز و حاشیه، و همچنین میان جنسیتها، میان دستههای قومی، میان دولت و فردها. در برخی موردها از کوتهاندیشیِ تبهکارانه بود، که با آن پیمانهای همبستگیِ انقلابی، سبُکسرانه شکسته شدند. هنگامی که بحث بر سر آن بود که نظم، تولید، همبستگیِ نفانی [ملی] یا هرچه را سرپا نگهدارند، دستههای چیره گفتگو نمیکردند، بلکه به کشمکشها با خشونت پایان میدادند ‒ چیزی که فقط نشان میداد، که این ارزشها به آنها بسیار نزدیکترند تا سرنوشت هم پیمانانشان. آنها قدرتشان را براستی هم از جایی میگرفتند که اغلب هیچ دگرگزین شناختهشدهای وجود نداشت، که بتواند برای همه دستیافتنی و انجام شدنی باشد.

دوران پنیر کهنه

اینچنین بود که همهنگام و پس از جنگ جهانی، جنگ داخلیِ بزرگی درگرفت. بهخلاف بازنمود [نمایش]های دلاورانه، جبههها ناروشن بود. از یکسو بجا ماندههای دار و دستۀ حاکمان شخصی و آشوبهای دمکراتیکِ جامعه در برابر هم ایستادند، از سوی دیگر گروههای چیرهگر قدرت خود را در درون همبستگیهای انقلابی استوار کردند. سازشهایی که سپس برای چند سالِ آزگارِ آشتیآمیز ادامه یافتند، خود با درشتخویی نوشته شدند.

اما زیرِ رویۀ بالایی آشوب ادامه داشت. غرقشدن تایتانیک، به لرزه درآمدن دستگاه کهنه، سیلیها به چهرۀ خودستاییِ ابَرانسانهای از خود راضیِ از همهرنگ شکافی را باز کرد، که از میان آن بوی آزادی، بوی گذر از مرزهای قانونی [زیر پا گذاشتن قاعدهها]، به همه جا وزیدن گرفت. انبوهی از حسابهای کهنه سربسر شدند، سبکهای نویِ زندگی آزموده شدند. درست آنهایی که زیر نام «شکلهای دیگرِ سرکوب» عمل میکردند، هرچه که شدنی بود، و این را نه تنها در کانونهای شهری آزمودند. اندکی مانند داستان پسر خانوادۀ مهاجری بود، که سالهای آزگار سر سُفره از این دُگما رنج میبَرد، که دور انداختن خوراکیها گناه است، گذشته از آنکه در این میان چه مزهای میتوانند داشته باشند. هنگامی که او سرانجام به اندازۀ بسنده پول درمیآوَرَد، تا بتواند برای خود سقفی برسر داشته باشد، به نوعی آیینی برگزار میکند، که در آن تکهای از نان و تکهای از پنیر کپَکزده را با این واژهها به خاک میسپارَد: «من، ویلیام یوسف سوم، اعلام میکنم که دوران پنیر کهنه و نان بیات سپری شده است و برای همیشه رخت بر بسته است.»

همانا هنگامی که جبهههای سیاسی فسرده شدند [از حرکت باز ایستادند]، آن احساس که دوران پنیر کهنه بهسر آمده است، در بسیاری از بستگیها و رابطهها هَنایش خود را داشت. اکنون با اِلیینها است، تا آن را پشت سر بگذارند. آنها میبایست برای هنگام بزرگشان هنوز زمانی شکیب میکردند و نخست آنَک [آنگاه] هالیوود را بنیاد نهادند.

2. اتوبوسسواری در پسافاشیسم

اتوبوس نگهمیدارد، درها غژغژ کنان باز میشوند. تودهای از دانشآموزان دبستانی به درون میریزند. در هرج و مرج همیشگیِ سوار و پیادهشدنها کامیاب میشوند خود را در دو ردیف جلو مچاله شده جای دهند: دخترها جلو، پسرها پشت سرشان؛ در دوران کهنسالیِ دشمنیِ آشکارِ جنسیتی زندگی میکنیم. جلو، سمت چپ، ناتالی نشسته است. ناتالی تنها کسی است که همراهانش همیشه او را به نام میخوانند و او داستانهای آخر هفته را به بهترین شیوه بازمیگوید. پسرها پشت سر دخترها مانند همیشه و بویژه پشت سر ناتالی حرف میزنند. دخترها چنان وانمود میکنند انگار که چیزی نمیشنوند. ولی پس از گاهی ناتالی در حرفهایش میپراند که آن یکی آنجا، آن پشت، با گوشهای درازش عاشق آنگِلا Angela شده است، این را او خوب میداند، هاها [ادای خنده]، و ترانۀ کودکانۀ فراخوری را که هنوز تا اندازهای برای نوجوانان آزاد است، سر میدهد.

گوشهای دراز شروع میکند به سرخ شدن. هرچه باشد موضوع سر گوشهزنیِ بسیار بزرگی است، داشتن رابطۀ شخصی با دشمن. آشکار است که نمیتوان یک کلمه از دخترها را باور کرد، ولی میان گوشهای دراز و باند مردانهاش در چپ و راست روی نیمکت، بیدرنگ اوضاع کمی وخیم میشود. نیارشِ [انکار] ناشیانهای به جلو پرتاب میشود، که در آنجا با شادمانیِ انگار از پیش خواستهای روبرو میشود. هر حرفی، به حرف دیگر میانجامد، سرانجام نیمکت پشتی برای عقبنشینیِ بسامان آماده میشود و بخشی از شکست، با «برو به جهنمِ» تحقیرآمیزی، پذیرفته میشود. «خودت برو به جهنم» با خندهرویی پاسخ داده میشود.

تنش در اتوبوس به طور رسمی بالا میگیرد. زنان بازنشستهای که در راهرو جلوی در ایستادهاند و غوغای پر سر و صدا را با لبان غنچه شده نگاه میکنند، همگی به دیواری از پیشداوری تبدیل میشوند. اینکه نوجوانان در خیال خود هم به این نمیاندیشند، صندلی خود را به چهارصد سال آرتروز Arthrose الفنجیده [گردهم آمده] در آنجا، آن پشت، تعارف کنند، یک چیز است؛ ولی اینکه در نزد همگان واژههای رکیک رد و بدل میکنند، انگار که هیچ بزرگسالی در آنجا نیست، چیز دیگری است.

آن جلو به نگر میرسد آشوب و همهمه دوباره به آغاز خود بازمیگردد: دخترکان برای هم داستان میگویند، پسرکان پشت سرشان بدگویی میکنند، گرچه اندکی آهستهتر از پیش. سپس ناتالی تصمیم میگیرد، نمونهای بیاورد. او برهانهای روشنی دارد، موضوع را دوباره از سر میگیرد، نامِگکی³⁶ در کلاس پیدا شده: سلام آنگِلا، پس از مدرسه چکار میکنی؟ گِرْتِ تو [از نامهای پسرانۀ آلمانی Gerd]، هاها [ادای خنده]، با پنج غلط نوشتاری، و تازه [آن هم] گِرْت، که وقت شاشیدن دودولِشو نمیتونه نگهداره، خنده و شیشکی.

گوشهای دراز که پیداست نامشان گِرْت است، بهطرز دردناکی درهم میخمند. نگاه پرسشبرانگیزی بر روی هر یک از گوشها آرام میگیرد. با واژههای «دروغ» و «خوک»، دیگر نمیشود برای نیارِش کاری کرد، اکنون باید «هرزه» و «شلخته» را پیش کشید. ناآرامی در اتوبوس گسترش مییابد. ناتالی موضوع را راسخ و استوار پیش میبرد و آشفتگیها را بیشتر زیر و رو میکند. سرانجام گِرْت دوباره گوشهای سرخشدهاش را با دو دست میگیرد، خود را از میان انبوه دانشآموزان به درون راهرو میاندازد و مشتی بر شانۀ ناتالی میکوبد. خشم و فریاد در ردیف جلو بسیار است، ولی خشنودی نیز: گِرْت پذیرفته است که دیگر چیزی به یادش نمیآید و دیگر تاب ندارد؛ سرفرود آوریِ هماک [تسلیم تمام و کمال]. گِرْت با شانههای آویزان به نیمکت دوم بازمیگردد، مردی شکست خورده، با وجود این محفل مردانهاش او را میپذیرد، تا نرسیده به ایستگاه از فوتبال حرف میزنند. سپس همگی باهم پیاده میشوند.

دستۀ بازنشستگان در راهروی میانی بهسختی نفس میکشد. چهرهها از ناتوانی چون گچ سفید است. سر تکان دادن و تلخی و ترشرویی. در چه دورهای زندگی میکنیم؟ کسی نیست که جلوی اینها را بگیرد؟ چندتا سیلی پشت گوشها، به آشوب پایان میداد، در گذشته. ولی نه کسی جلوی اینها را میگیرد، و نه کسی مداخله میکند.

من عاشق اینگونه صحنهها هستم. اینها به آدم نشان میدهند، که براستی در جامعۀ پسافاشیستی زندگی میکند. نمیتوان همهجا در جهان بدین گونه اتوبوس سواری کرد. گرچه اینجا هم هنوز چندی نیست که میشود اینکار را کرد.

در باغ وحش واژههای اِلیینیستی

تصادفی نیست که بحث در بارۀ فاشیسم و پسافاشیسم در سالهای واپسین، آدمهای بیشتر (و اِلیینهای بیشتر) را به خود سرگرم کرده است تا بحث در بارۀ سوسیالیسم و کمونیسم. اِلیینیسم فاشیسم را به ارث میبرَد؛ ولی این پرسش که کدام دیسهای از پسافاشیسم در جامعه پیش میبرَد، نخست پس از آن، و اغلب بسیار دیرتر، بر سرش جنگ و دعوا میشود.

فاشیسم، نخست باید گفت، حاکمیت اِلیینها نیست. آشکار است اِلیینهایی وجود دارند که برای آن کار میکنند؛ ولی اِلیینها سرانجام برای همه و هر کسی کار میکنند، اگر پولش خوب باشد. فاشیسم سراسر موضوعی انسانی است. فرجامین تلاش است پیش از آنکه اِلیینها کارها را در دست بگیرند. ضد انقلاب است در برابر دوران دمکراتیک و دمکراسیِ–افزونه Demokratie-Exzess رویهم. فرجامین صفآراییِ سلطۀ شخصی و همزمان حراج آن است. فاشیسم نخبگان کهنه را، که هنوز آماده نیستند، به دوران سلطۀ شخصی بدرود گویند، با دستههای گستردهای که برضد این دوران چیز دیگری ندارند، مگر آنکه به آن وابسته نیستند، یکپارچه میکند. حاکمیت در دوران دمکراتیک نه میتواند زیردستان پیشین را از درآیه [ورود] به سیاست و کار همگانی اُسپُرانه [کاملا] بازدارد، نه میتواند بی از هیچ شرطی به آنان اجازه دهد؛ و باید به خشمارنجها برضد سلطۀ چندتای اندکی میدان دهد، بیآنکه اصل سلطه را نابود کند. فاشیسم گونۀ نفرتانگیز، ولی کارکرد–پذیرِ گذرا است، که این تنگنا را واگشاید. چنان گونهای در سراسر دوران دمکراتیک دگرگزینِ پتانسیلِ ترسناکی بجا میماند.

اِلیینها مسئلهای ندارند، که در بارۀ فاشیسم حرف بزنند. آنها حتا بسیار شورمندانه در بارۀ آن حرف میزنند، مسابقههای تاریخ میگذارند و یادبودها برپا میکنند. چراکه آنها وارثان آن هستند. با این همه شوخی بردار نیستند، اگر کسی بکوشد، مفهومِ–فاشیسم Faschismus-Begriff را بیرون از قفسی بکار بندد، که آنها جایی در باغ وحش واژههای خود به آن اختصاص دادهاند. جملۀ «این فاشیسم است!» اجازه ندارد آزادانه پرسه بزند. در این مورد گونههای گوناگونِ اِلیینها همرای هستند.

همخواند با خوانش مارکسیستی مفهومِ–فاشیسم نمیتواند از پیوند خود با کاپیتالیسم وارهد؛ کشورهای سوسیالیستی بدان راه بر پایۀ تعریف از رویدادِ فاشیسم آزادَند. بر پایۀ خوانش بوژوایی–غربی کاربرد مفهومِ–فاشیسم بیرون از دوران تاریخیاش، یعنی اروپا در دهههای سی و چهل، روا نیست. افغانستان امروزیِ زیر سلطۀ–طالبان بنابراین بههمینسان از بدگمانیِ –فاشیسم برکنار میماند، که نژادپرستی در آفریقای جنوبی پیش از 1994 یا در ایالات متحدۀ آمریکای سالهای پنجاه. همچنین پافشاری، گستردگیِ هولوکاستِ انجام شده بر یهودیان بدست آلمانیها از هر نوع همسنجی باز میدارد، چرخش اِلیینیستیاش را آنگاه بدست میآورد، وقتیکه بدان وسیله همچنین هر پس–اندیششی در بارۀ فاشیسم فراسوی این مرزهای زمانی و مکانی بریده شود. به هر روی فاشیسم در جعبه میماند. و تا زمانی از نگر مفهومی احاطه شده و دورش دیوار کشیده میشود، تا که آن برای هسیاییِ Realität پس از 1945، بیرون از اروپای مرکزی و در زیر سطح راژمانهای دولتیِ اُسپُرانه هماکیگرا [کاملا خودکامه]، دیگر کاربردی ندارد. اینکه با وجود این آدمها همهجا در سراسر جهان از فاشیسم سخن میگویند و آن را بعنوان پدیدۀ زنده تجربه میکنند، در نگرِ پاسدارانِ–مفهومهای اِلیینیستی روا [پسندیده] نیست.

این حصارکِشیِ مفهومی با اروپا–مرکزی، با نژادپرستیِ نهفته و با اندیشش نخبهگرایی همراه میشود: بهعنوان ترس اصلیِ فاشیسم احساس میشود، که مردان استوار، شارینمند، سفیدپوست برای انجام چنین کاری توانمندند یا به عبارت دیگر ناگهان میتوانند خود به قربانی ترادیسند. این را شارینش [تمدن]شکنی مینامند، زیرا تقسیمِ شارینشمندانۀ تاکنونی به دژخیم و قربانی درهم میشکند و تا اندازهای از نو سامان داده میشود؛ که در آن همچنین همزمان این چشمانداز برجا است، که این شکستگی را دوباره بچسبانند و به شارینش ادامه دهند.

کسی که به نخبگان شارینش اشرافی [تمدن آریستوکراتی]، به کاست شاعران و اندیشمندان وابسته نیست یا کسی که باور دارد، فاشیسم را نه در کتابهای تاریخ، بلکه در حیاط مدرسه یا در ادارۀ خدمات اجتماعی میتوان تجربه کرد، میبایست که واژۀ خطرناک فاشیسم در برابر هرگز به دستش داده نشود. این روندِ کار برای مفهومسازیِ اِلیینیستی نمونه [تیپیک] است. این بهطور کلی از بُنداشتِ [ارزآغازه، اصل] «Freedom ist the answer to a question you don’t have to ask » ‒ صلح همان پاسخ به پرسشی است که تو نباید بپرسی، پیروی میکند. (از آهنگ «دیگر ابرهای سفید در آسمان آبیِ من نیست No White Clouds» از موسیقیِ متن فیلم علمی–تخیلی «روزهای غریب Strenge Days»).

فاشیسم و دمکراسی

مفهومِ–فاشیسم چگونه باید به نگر برسد، که از این بُنداشت، که آن مفهوم نباید اِلیینیستی باشد، پیوند بگسلد؟ و باید به آن توجه داشته باشد، که چگونه و برای چه مردم واژۀ «فاشیسم» را بهکار میبرند. آگاهیِ همیشگی وجود دارد از چیزی، که «فاشیستی» است، و این پنداشتِ برآمده از تجربۀ اجتماعی و تاریخی را باید جدی گرفت. مفهوم–فاشیسمِ رها شده از قفس باید به طور قطع با «فاشیسمِ مرجعِ» تاریخی در آلمان، ایتالیا و اسپانیا جور دربیاید؛ ولی باید چنان باز باشد، که بیان «این فاشیسم است» را همچنین بیرون از این فاشیسمهای مرجع بپذیرد. باید از آن خودداری کند، که ادعاهایی را در بارۀ اینکه چرا و از کجا فاشیسم پدید میآید، یکراست در تعریف سرهمبندی کند. ولی از این روی نباید خود را بیشتر با ساختارهای رسمیِ سامانِ اجتماعی هماهنگ سازد، بلکه با هسیاییِ اجتماعی، آنگونه که مردم آن را تجربه میکنند.

بدین گونه بنگریم پنچ عنصر به فاشیسم وابستهاند:

‒ بیش از اندازگیِ خشونت و سنگدلیِ ابزار [خشونت]. در فاشیسم نه تنها سرکوب چیره است، بلکه نابودی و ترور. ایستادگی و دگرسانی نباید کنترل شود بلکه باید ریشهکن گردد.

‒ برونداشت دستههای مشخص [کنکرت] و تعریف شده بهعنوان مردمانِ با حقوق کمتر، که از «شهروندان کامل» جدا و زیر دست آنان ردهبندی میشوند. در فاشیسم آپارتاید چیره است. وابستگان گروههای «فرو–پایهminderwertig [کم–ارج]» نه تنها هدف خشونت دولتی هستند؛ بلکه در برابرِ آنان همۀ وابستگان گروههای «پُر–پایهvollwertig [پُر–ارج]» برای انجام کارهای خشونتآمیز (چون آزار، تجاوز، قتل) مختارند و فراخوانده میشوند،کارهایی که ورزیدن به آنها برضد هموندان دستههای «پُر–ارج» فرسختانه [بهشدت] مجازات خواهد شد.

‒ ایدئولوژیِ برتر–نژاد–باوری³⁷ Herrenmenschentum که به چنین ورزیداری Praxis مشروعیت میبخشد. آقایان [برتر–نژاد–باوران] (سارتر از «فرنشینان» و «مردمانهای فرنشین» سخن میگوید) بحث نمیکنند، آنها تعیین میکنند؛ هیچ پادگویی برنمیتابند؛ درآختهایی³⁸ [سرورانیSubjekte ] هستند، احاطه شده از برآختهای³⁹ [بردگانِObjekte ] ناب، که نقششان به آنها دیکته میشود. ایدئولوژیِ برتر–نژاد–باوری ارزشهای مردانه–سربازمنشانه و اصل فرمان و فرمانبری را پرورش میدهد. و گسست آگاهانه با ارزشهای اخلاقیِ ترادادی یا بطور کلی مردمی را پشتیبانی و قانونی میکند و «انجمن دستدرازی و قانونشکنی» بنیاد مینهد، که هیچ عضوی از «گروه فرنشینان» پروانۀ پیاده شدن از آن را ندارد.

‒ همگان توتالیتر [استبداد همهگیر]، که به شکل مرکزی سازماندهی شده است. انتقاد به واقعیت اجتماعی–نهادی gesellschaftlich توانستنی نیست، زیر پرسش نهادن دستگاه حاکم را برنمیتابند. دیدگاههای دگرسان نه تنها از بُن دستشان کوتاه است یا که ناروا شمرده میشوند؛ بلکه از سر راه برداشته میشوند. دگرسانیها میتوانند تنها به بخشهای تعیین شده و بالادستِ جزئیها مربوط شوند. بیان خواستههایی که یکسانی با «رفاه مردم» نشان نمیدهند، پیگیری میشود؛ در روند این پیگیری، همگان [عموم] میتواند به هر اندازۀ دلخواهی در حریم خصوصی گسترش یابد.

‒ سرانجام نابودیِ راژمانمند systematisch و برنامهریزی شدۀ کل گروههای مردمان، در سرزمین خودی یا فراتر از آن جزو فاشیسم است. فرازِ [نهایتِ] این نابودی، که تنها برخی دولتهای فاشیستی به آن میرسند، نسلکشی است. کشتار جمعی ناگهان رخ نمیدهد، [بلکه] باید از نگر سازماندهی و همچنین روانشناختی آماده شود. فاشیسم جامعهای ساختگی طراحی میکند، که در آن دستههای معینی جایی ندارند و از سر راه برچیده میشوند ‒ در تکاپویی تبهکارانه، که کوششهای دانشیک، بوروکراتیک و تَشنیکی را دربر میگیرد و اندیشۀ–کاراییِ بیمرزی را دنبال میکند [اندیشۀ بهرهوری: نسبت بهینه میان چونی و هزینه]. نابودی به جای «پاکسازی» از «زیادیها» و «زیانآورها» پدیدار میشود. زیادیهای جامعۀ نو میتوانند دستههای قومی باشند، ولی همچنین محیطهای اجتماعی Milieus. نابودی میتواند به وسیلۀ کشتار جمعیِ سرراست، بوسیلۀ بازداشتن از دسترسی به سرچشمههای بنیادینِ کار و زندگی، بوسیلۀ گردن نهادن در برابر ترسهای هستیال [وابسته به هستی] (نگونزارهای زاستاری، درهم شکستگیِ فراهم–سازی، درشتخویی بدست دیگران) انجام شود.

این پنج نکته ‒ ترور، آپارتاید، برتر– نژاد–باوری، همگان توتالیتِر، نابودیِ با برنامه ‒ چارچوبی را برپا میکنند، که در درون آن ویژگیهای گوناگون نفانی [ملی] و تاریخیِ فاشیسم آشکار میگردند، ولی همزمان میتوانند همچون پدیدۀ مشترک نگریسته شوند. یکتاگونگیِ Singularität نابودیِ صنعتیِ یهودیان در آلمانِ فاشیستی بدان راه نیارش [انکار] نمیشود. ولی نادرست شمرده میشود،که راژمانهای آغازینِ معینِ سیاسی و اقتصادی از آغاز حساب خود را جدا کردند. یک چنین مفهوم–فاشیسمی زودتر از اروپامحوری و بسیار تندتر از مصادرۀ سیاسی یا بیگزند سازی [برچیدن] میگریزد. این به ما اجازه میدهد، که فاشیسم بنامیم، آنچه مانند فاشیسم به نگر میرسد.

این پنج سنجیدار [معیار] این موضوع را نیز دربر میگیرند، که فاشیسم شکلی از حاکمیت، در درون دوران دمکراتیک است. و با خواستههای گزاف دوران دمکراتیک، با زیر پرسش بردن میخانه زمردهای گذشته، با هراساندن حاکمیت شخصی مخالفت میورزد. ولی همزمان فاشیسم تنیگانشی [تجسمی] از دوران دمکراتیک، تا اندازهای دمکراسی–افزونهDemokratie-Exzess نیز هست. دیکتاتوریِ یک دستگاه [حاکمیت]، هرچند تندخو هم که بتواند باشد، بهتنهایی هنوز نشانگر فاشیسم نیست؛ برای آن به پایهای اجتماعی–مردمی نیاز است، به پذیرش گستردۀ اجتماعی، به همرایی از پایین. فاشیسم گروههای معینی را دربرمیگیرد و به آنها امتیاز میدهد (و هرآینه نه تنها یک دار و دستۀ سلطهگر تنگنظر را)، به همان سان که دیگران را کنار میگذارد، به آنان جایگاه پایینتری اختصاص میدهد یا آنان را از میان برمیدارد. فاشیسم به ادعاهای بخشهای گستردهای از مردمان به چیرگی، داتارگان و ایمنی خدمت میکند.

راژمانمندیِ [سیستماتیک] نابودی بی از همدستیِ گسترده توانستنی نیست. اینجا کشورگشایان در کار نیستند، بلکه بیشینههایی از مردم، که به جایگاه سلطۀ جمعیِ شخصی پیشرفت میکنند. چونیِ جنبشهای دمکراتیک سدۀ بیستم، که برای نخستین بار جامعه را در سراسر پهنایش در نگر بگیرند و سازماندهی کنند، به دروازههایی ترادیسیده میشود، که از میان آنها قدرت دولتی به هر زاویهای از جامعه میتواند دست یابد. اندیشۀ آرایش نو نگرهای اجتماعی میشود، که از هیچ «نظم زاستاری»ی موجود دفاع نمیکند، بلکه میخواهد نظمی مصنوعی بسازد ‒ نظمی که در آن برای همه، جا نیست.

برتر–نژاد–باوری در این میان بازسنجیِ اجتماعیِ [سوسیال] مرزهای میان انسان و فروتر–انسان است. برتر–انسانهای «همدارگان–مردم⁴⁰ Volksgemeinschaft» هروینشِ [تعمیم] دمکراتیکِ حاکمیتِ شخصیِ گذشتهاند. در دوران پیش–دمکراتیک «ویژگانِ» اندکی بر «نرمالها» فرمانروایی میکردند، و هر دو باهم جامعهای را از بالا و پایین میساختند. در فاشیسم «نرمالها» بر «آنرمالها» فرمان میرانند، و «نرمالها» برای خود، جامعهای هستند بسنده. برای حکومت شوندگانِ زمان کهن جایگاه فروپایهای وجود داشت، برای « آنرمالها»ی زمان نو هرگز جایگاهی وجود ندارد. اینها استثمار نمیشوند، بلکه غارت، بکاربسته و دور انداخته میشوند.

ساختار کلاسیک ایدئولوژیک برای آن، مفهومِ «نژاد» است. ولی «گروه برترِ» همدارگانِ–مردم نباید بهناگزیر بعنوان «نژاد» طراحی [و ساخته] شود؛ میتواند همچنین بعنوان گروه اجتماعی یا بعنوان حامل فرهنگی اصیل یا شارینشِ آینده پدیدار شود. به هر رو آن [گروه] هرگز فقط زیستشناختانه [بیولوژیک] تعریف نشده است: میتوان خود را همچنین بوسیلۀ کژرفتاری و کمبود همدستی بیرون از «نژاد» گذاشت. اینجا باز تنگنای دمکراتیک کاربُرد پیدا میکند. حاکمیت در میان «نرمالها» دیگر بعنوان حاکمیت بُروز نمیکند، بلکه بعنوان نظم مشترک، زیرا دیگرگردیها همچون «نا–نژادی» یا «آنرمال» برونبسته میشوند. یهودیستیزی برای نمونه بدان سبب همیشه همچنین یک اصل سازمانی در اندرون همدارگانِ–مردم غیرِ یهودی است.

فاشیسم، «راژمان» خودقانونیِ (اقتصادی یا سیاسی) نیست. ورزیداری [کاربردی] اجتماعی است که در دولت فاشیستی نابترین تنیگانشِ [تجسمِ] خود را میباید، ولی همچنین در زیرِ لایۀ دولتی رخ میدهد.

جهانی بودن و واقعی بودن

از یکچنین چشماندازی، فاشیسم پدیدهای پایان یافته نیست. اروپا در واقع در سالهای سی و چهل، دوران گسترش پرشتاب راژمانهای فاشیستی را تجربه میکند. ولی «فاشیسمِ دیرپای» هم وجود دارد، که در اسپانیا تا 1975 و در پرتقال تا 1974 به درازا میکشد، و کودتاهای ارتشی در یونان 1967 و در ترکیه 1980 نیز مناسبتهای فاشیستی اجتماعی را برپا کردهاند (که در یونان تا 1973 ماندگار بود و در ترکیه همچون گذشته هنوز پایان نیافته است).

فاشیسم بههیچ روی پدیدهای اروپایی نیست. فاشیسم ژاپنیِ سالهای 1926 تا 1945 همتای «فاشیسمهای مرجعِ» اروپایی است، که با آنها همپیمان بود. دهههای شصت و هفتاد، گسترش فاشیسم در آمریکای لاتین را بههمراه آورد، که میتوان آن را با همتای اروپاییِ دهههای سی و چهل همسنجید (برزیل 1985-1964، آرژانتین 1976 تا 1983، اروگوئه 1984-1973 ، شیلی 1990-1973). در پی فاشیسمِ «سفید» در الجزیره (1962-1947) و آفریقای جنوبی، فاشیسمهای «سیاه» آمدند ‒ هیجانانگیزتر از همه در رواندا 94/1993، ولی پیش از آن همچنین در اوگاندای ایدی اَمین (1979-1971) و در زئیر/کنگوی موبوتو، در گذشتۀ نزدیک در نیجریه (1998-1993). شکل نمونۀ فاشیسم برای سدۀ نوزدهم در پاره–دولتهای نفانیگرای [ملیگرای] «آزاد شده»، که بوسیلۀ بوزنیِ صربستانی به نمایش گذاشته شد، همچنین در یک رشته از سرزمینهای آفریقایی یافت میشود. در فضای آسیایی باید فاشیسم اندونزیِ زیر سلطۀ سوهارتو Suharto و افغانستان معاصر زیر سلطۀ طالبان را همچون نمونههای برجستۀ زمان پس از 1945 به شمار آورد، ولی همچنین رژیمی که، در کارآمدیِ کشتار جمعی تنها ناسیونال–سوسیالیسم آلمانی از آن پیشی گرفت: کامبوج زیر سلطۀ پل پوت و خمرهای سرخ در سالهای دهشتناک 1975 تا 1979 بود.

کامبوج همزمان نمونهای است برای وجود فاشیسم سوسیالیستی. خمرهای سرخ چیزی مگر حزب کمونیست کامبوج نبودند، که از پادشاهیِ نفانیِ [ملی] ورشکستهای به جایگاه قدرت آورده شدند. شمار کشتهشدگان از نیم میلیون تا یک میلیون است، پیامد نابودیِ هدفمند، برنامهریزی شده و اعلام شده: کشتارها با انگیزۀ سیاسی و نژادی، جابهجاییها [اِسکان شهرنشینان در روستاها] و کار اجباری. چیزی از سنجیدار [معیار]های فاشیستی و چیزی از نگاره [تصویر]های آشنا از دیگر دولتهای فاشیستی کم ندارد. میان مردمان رانده شده از پنوم پن Phnom Penh و روستاییان مکانهای کوچنشین آن، آپارتاید حاکم بود: شهرنشینان پیشین از کمترین حقوق و کمترین سهمیههای خوراکی برخوردار بودند، و از روستانشینان اصلی جدا زندگی میکردند، تماس ممنوع بود، تا چه رسد به ازدواج. ویتنامیهایی که در کامبوج میزیستند، پیش از همه کشته شدند، مردمان سرزمینهای خاوری به عنوان «شبه–ویتنامی» راژمانمندانه [سیستماتیک] نیست و نابود شدند، بخشی پس از ترابریها از میان نیمی از کشور، به وسیلۀ پوشاک ویژهای بهعنوان «آبیها» نشانهگذاری شدند. ناتوانان، ازکار افتادگان و بیماران روانی به همینسان خودآشکار کشتار شدند که اقلیتهای دینی و دهها هزار «خائن» در کشور و در حزب. بیشترینِ اعدامها با ضرب و شتم انجام شدند تا در فشنگ و گلوله پسانداز کنند. کارگزاران همدستی [در تبهکاریِ] اجتماعی پیش از همه «گردآمدیها [کلکتیوها]» بودند، که در روستاها براستی مرگ و زندگی را در چنگ خود داشتند، و گاردهای سربازگونه، که بخش بزرگی از آنها در سالهای کودکیِ خویش بودند.

کامبوجِ خمرهای سرخ تنها مورد از فاشیسم سوسیالیستی نیست. دیگران، شوروی در سالهای «استالینیستی» و چین در هنگام انقلاب فرهنگی هستند. با اینهمه فاشیسم پدیداری استثنایی، در کمونیسم و بههمینسان در کاپیتالیسم است. این برای دیگر راژمانهای فرمانرواییِ [حکومتیِ] سده هم به شمار میآید: نوعی اسلامگراییِ فاشیستی برجا است، در ایران یا در سودان برای نمونه، ولی این به آن معنا نیست، که اسلامگرایی با فاشیسم برابر باشد. برعکس هیچ راژمان فرمانروایی [نظام حکومتی] وجود ندارد، که بتواند جامعهای را «فاشیسم–ایمنfaschismussicher » سازد، و این نتیجهگیریِ بنیادی است. به ساختار سازمانی [نهادی]، به وفاداریِ نخبگان به نظم گذشته، به آمادگیِ گذشت کسانی، که قدرت را بزور از دست میدهند، اعتماد نیست.

راژمانهای فاشیستی به راههای گوناگون به پایان میرسند: جانشینیِ سازمانی، خیزش پیروزمندانه، آزادسازی از بیرون. ولی همیشه پس از پیروزی بر فاشیسم به موقعیت اجتماعیِ از بنیاد تازهای میانجامد: به همراییِ Konsens پسافاشیسم.

همراییِ پسا فاشیسم

اگر در بیشترین دولتهای پسافاشیستی فاشیسم بازنمیگردد، میتوان گفت که به «ایمنی»ی سازمانی [نهادی] یا به «تغییرِ–گزینهOptionswechsel »ی نخبگان بستگی ندارد. زمینۀ آن بیشتر پیمان اجتماعیِ بیشینهای است که «آن» هرگز بار دیگر نباید هستی یابد.

این همراییِ پسافاشیسم بطور خودکار با پایان فاشیسم پیش نمیآید، بلکه نخست بسیار دیرتر گوالیده و استوار میشود. شرط برای آن برای نمونه خستوشِ [اعتراف] رسمی و عمومی است، که بطور کلی فاشیسم برجا بوده است، و روشنگری در بارۀ آنچه در این زمان رویداده است. از این رو کشمکش در بارۀ نمایشگاه نیروی پدافند⁴¹ [ارتش آلمان نازی Wehrmacht] در سالهای واپسین به چنان آوازهای دست یافته است: نمایشگاه نقطۀ رهنمودی بود برای نگارش یک همراییِ پسافاشیستی در آلمان، که در دهههای پنجاه و شصت به هیچ روی برجا نبود و همچنین پس از سال 68، از سوی نخبگان سیاسی یکپارچه پذیرفته نشد. از این رو چیز کمارزشی نیست، هنگامی که دادگاه رای میدهد، که این بودۀ [امر واقع] ساده «سربازان آدمکُشاند» سرانجام بیکیفر میتواند آشکارا فراگفته شود (گرچه هنوز [امضای] «کورت توخولسکی⁴² Kurt Tucholsky» باید زیر آن باشد). از این رو سرانجام پرسمان پاسخداریِ حقوقی و روشنگریِ بیچون و چرای تبهکاریِ فاشیستی نیز، که سالهای آزگار در برزیل و آفریقای جنوبی در بارۀ آن بحث و ستیز میشد، تا این اندازه مهم است.

ولی برای خستوش و برای روشنگری هنوز لحظۀ سومی باید پدیدار شود، و این از همه بحثانگیزتر است. همراییِ پسافاشیسم را باید جنبشهای اجتماعیای همراهی کنند، که به فاشیسم در زیر رویۀ دولتی پایان میدهند ‒ به فاشیسم در جامعه.

در کمابیش هر جامعهای در دوران دمکراتیک ساختارهای اجتماعی–مردمی sozial، مناسبتهای ریز اجتماعی–نهادی gesellschaftlich، رویکردهای شخصی و مناسبتهای قدرت سازمانی institutionell وجود دارند، که با سنجیدارهای دولت فاشیستی همخوانی دارند. در اینجا میتوان کمابیش آسان به پیوستگیهای سرراست دست یافت: پیوستگیهای تنومگانی [پرسنلی]، نهادی و ایدئولوژیک. به اینها (گذشته از کارگزاران فاشیستی که «ادامه میدهند») تا اندازهای حقوق شهروندیِ آلمانی، که برابر اصل خون و تبار عمل میکند، تعلق دارد. نخست در سالهای اخیر گرایشهای فاشیستی در حقوق خارجیان از نو زنده شد، همخواند با آییننامه، که خارجیها فقط کاری را میتوانند بپذیرند، که در هنگام چندین هفته دورۀ انتظار، هیچ آلمانی برای آن نتواند یافت شود. فاشیسم در جامعه همچنین تکههای جابجا شوندۀ سرراست هستند: عنصرهای فاشیستیِ نظم اجتماعی–مردمی، که بیرون از دولتهای فاشیستی نیز پدیدار میشوند. پیشنهادها برای «الزام قانونیِ به کار⁴³ Arbeitspflicht»، گرایشها برای بهبود نژاد Eugenik، شکلهای آپارتایدِ اجتماعی–مردمی [سوسیال] و دیگرها به اینجا تعلق دارند.

چنین تکههای جابهجا شونده به هیچ روی فقط بعنوان نشانههای همراه یا پسامد دولت فاشیستی یافت نمیشوند. دستکم در ایالات متحدۀ آمریکا هرگز فاشیسمی بر سر قدرت نبوده است (و این دستاورد خودپای جامعۀ آمریکایی و بخشی از خودداتیِ [استقلال] سیاسی و گیراییِ جهانی آن در دوران دمکراتیک است، که باید آن را فقط برشناخت). ولی بدرستی که تکههای جابجا شوندۀ فاشیستی وجود داشتهاند، مانند آپارتاید میان سیاهان و سپیدان پیش از 1962، و فازهایی که در آن گرایشهای فاشیستی توانستند هراسانگیزانه فشرده شوند، مانند دوران–مککارتی⁴⁴ McCarty. اسرائیل، برخلاف ادعای نگونزار [فجیع] چپهای آلمان که در دهۀ هفتاد مُد شده بود، هرگز دولتی فاشیستی نبوده است. ولی این به آن معنا نیست، که در یک دولت یهودی بخودیِ خود فاشیسمی نمیتواند برجا باشد. اینکه این تَوند [پتانسیل]ها، که تا اندازهای خود را در سیاست–فلسطینی نشان دادند، نتوانستند به پیروزی برسند، همین خود دستاوردی آزاد از جامعۀ اسرائیلی است؛ این را هم باید بدرستی برشناخت.

فاشیسم در جامعه هنگامی پیچیده میشود، اگر ما به الگوی رفتار و اندیشهای برخورد کنیم، که درست با دولت فاشیستی همخوانی دارد، ولی چندان پرشتاب خود را لو نمیدهد. همۀ ما این حالت را میشناسیم.

آروینِ [تجربۀ] دکتر روپل

میپردازیم به دکتر روپل. دکتر روپل در یک مرکز دبستانی آموزگار است؛ این نام ترادیسیده است، عنوان دکتر را در هسیایی [واقعیت] هم مانند سپر بلا با خود به یدک میکشد. دکتر روپل رفیقمنشی را خیلی دوست دارد. او به رفتار اجتماعی–مردمی بسیار ارج مینهد، پرسونتر بگوییم به رفتار درست اجتماعی–مردمی. اغلب از واژۀ «همدارگانِ–کلاس Klassengemeinschaft» استفاده میکند؛ دکتر روپل آن را با «همدارگانِ–مردم Volksgemeinschaft» ربط نمیدهد، بلکه در این رابطه نگاهش به آموزش و پرورش است. او خود را آموزگار مدرن میداند، و حتا یکبار راهپیمایی هم کرده است، آن روزها در سالهای شصت. خود را شخصِ داتارگان نمیداند، بلکه از آن سخن میگوید، که در یک همدارگان اجتماعی–مردمی همه باید از قاعدههای معینی پیروی کنند.

با دکتر روپل سخت میشود، هنگامی که یکی از هموندان اجباریِ «همدارگانِ–کلاس» ‒ که ما او را ایکس X مینامیم، از این قاعدهها پیروی نمیکند. سپس دکتر روپل میکوشد او را از این رفتار بازدارد. نخست خود او همدارگانِ کلاس را بسیج میکند و میگذارد آنها در نشستهای دمکراتیکِ کلاس در این باره سخن بگویند، که همه باید از قاعدههای معینی پیروی کنند، بویژه فردِ ایکس. سپس با پدر و مادرها حرف میزند، تا کاری کنند که آشوب پایان یابد. با ایکس سخن نمیگوید. چند تا تکلیف تنبیهی آماده میکند، که در آنزمان آنها را هنوز تکلیف تنبیهی نمینامد، بلکه «فرصتی برای اندیشیدن و به خود آمدن».

اگر همۀ اینها کمکی نکرد، دکتر روپل آغاز میکند به اندیشیدن در بارۀ «واگشودها». این چیزها از ذهنش میگذرد: جابهجایی از کلاس [به کلاس دیگر]، سرویس روان–شناختیِ دبستانها، درمان. ایکس با روانشناسان دبستان گفتگوهایی انجام میدهد، که از نگاه دکتر روپل هیچ کمکی نمیکنند: ایکس گفتگوها را پُرسود میداند، ولی همچون گذشته با ناهنجاری و آشفتگی در همدارگان [کلاس] رفتار میکند. به هر روی دکتر روپل اکنون براستی راه حل میخواهد. او به کارهای تنبیهی، که اکنون آنها را چنین هم مینامد، بازمیگردد. دکتر روپل از آغاز خود بخود به آن اشاره کرده است، که چه باید کرد، اگر پراسه خود بخود واگشوده نشود: کنفرانس کلاس، نکوهش، نکوهشِ سرپرستیِ دبستان، بیرون کردن از دبستان ، بیرون کردن از تمام دبستانهای استان. او در این نقطۀ زمان تاریخی چیزی بیش از این در دست ندارد. از آنجا که ایکس هنوز درنمییابد که او یک پراسه است که باید واگشوده شود، این داستان میتواند در واقع فقط با دگرشدِ [تعویض] پرشتاب دبستان پایان یابد، که سپس موقعیت را نیز آرام خواهد کرد. در اینجا این پرسش پیش میآید که آیا دکتر روپل در واقع به ایکس شلیک هم میکرد، اگر نمیتوانست به روش دیگری او را از آن بازدارد، که ناهمدارگانی [ناهمگانزیستانه، نااجتماعی] رفتار نکند. دکتر روپل خود چنین اتهام باورنکردنی را خشمگینانه رد میکند. سرانجام او فاشیست نیست!

اما دکتر روپل در اینجا اشتباه میکند. ما نمیتوانیم بگوییم، او چه میکرد، اگر دولت پسافاشیستی، که ما اینجا و امروز در آن زندگی میکنیم، برای او مرز بیرونی نمیکشید. ولی میتوان گفت که دکتر روپل الگوی رفتار و اندیشهای را نمایندگی میکند، که با از آن عنصرهای دولت فاشیستی و یا با ورزیدار اجتماعی–مردمیِ تمرین شده در او همخوانی دارند:

‒ اندیشش در راهِ حلهای نهایی⁴⁵ Endlösungen که به هر قیمتی باید کامیاب شود. راه حل پایانی سرسختانه دنبال میشود، بی از مرزها و تناسبها؛

‒ انکار و منطقی نمایاندن خشونت ساختاری. فرد قویتر از نظر ساختاری، «کارفرما»، بیشتر خود را قربانی مینمایاند، که باید از خود دفاع کند؛

‒ ناتوانمندیِ بنیادی در برخورد با کشمکشها، که پادگویی را نمیتواند برتابد. کشمکشها بعنوان درگیریِ اندرستها [منافع] آروینیده [تجربه] نمیشوند، بلکه بعنوان پدافند از رفاه عمومی، که فردِ تنها اجازه ندارد از آن فاصله بگیرد؛

‒ اندیشش اقتدار و نظم، که برای آن این پنداره، که قانونها میتوانند ترادیسند و حتا زیر پا گذاشته شوند، به مانند توهین به والاگهر پادشاه یا تروریسم به نگر میرسد؛

‒ اینهمانیِ [هویت] دولتی شدهای که برای همدردی و همدلی با دیگران ناتوان است. فرد ارزش خود را تنها از پارگِرت [شرکت] خود در دستگاه اجتماعی–نهادی میآرویند [تجربه میکند]؛ او چه در اندیشه و چه در احساس نمیتواند از آن فاصله بگیرد، حتا برای لحظههایی که برای همدلی و همدردی با دیگران بایستهاند.

هرکجا که هنوز فاشیسم در جامعه بر سر کار است، این رفتار را از خود نشان میدهد ‒ چه در بارۀ حقوق پناهندگی یا در بارۀ حقوق کیفری باشد، چه در بارۀ حفظ خانواده یا تبهکاریِ جوانان، چه در بارۀ همسازی با کنشهای پرخاشگرانۀ دولتی یا در بارۀ رد شورش در برابر آن. این الگوهای اندیشه و –رفتار بیان پیوستگی میان دولت فاشیستی و جانشینان آن هستند، که فاشیسم را در جامعه زنده نگه میدارند. از اینرو پرسش در بارۀ گناه و گرفتاری بخودیِ خود با گذر زمان سست نمیشود، حتا با هشدارها و یادآوریهای بهتنهایی. این پیوستگی تنها بوسیلۀ رادیکالیزه کردن همراییِ پسافاشیستی میتواند از هم بگسلد.

با همسازگانیِ ساده، اینکه بازگشت دولت فاشیستی و بازپسگرفتن تندخوترین تکههای جابجا شوندهاش ناپذیرفتنی است، همانا راه به جایی نخواهد برد. همراییِ پسافاشیستی باید آفندی [تهاجمی]تر باشد، باید برضد فاشیسم در جامعه و در نهادهای آن سمتگیری کند. ولی درست در این هدفگذاری در همۀ کشورها نگرگاههای دگرسانی دارند.

پسافاشیسم و اِلیینیسم

بحث بر سر فاشیسم و پسافاشیسم، برسر بررسیِ انتقادی و فاشیسم در جامعه، امروز پدیدهای جهانی است. این بحث، کشمکش برای «راژمانی دگرگزین» را کنار زده است، و در درون آن آگاهیِ سیاسیِ دگرگون شدهای سرکوب میشود، که ارزیابیِ انتقادیِ دوران دمکراتیک نیز به آن تعلق دارد. در بحث–داغِ فاشیسم ‒ و در واقع آنجا، که مردم پسند و نه فرهنگستانیک [آکادمیک] است ‒ در بارۀ اِلیینیسم نیز بحث میشود. «بررسی»ی اِلیینیستیِ فاشیسم دربرگیرندۀ آن بوده و هست،که شمار اندکی از عنصرهای دولتهای فاشیستی را کالبدشکافی کنند و در مرزبندی با آن راژمانهای همروزگار [معاصر] را راستاورد [توجیه] کنند. در برابرِ آن امروز روشن میشود، که فاشیسم در «راژمانهای» گوناگون میتواند بهکار بسته شود، به همانگونه هم اِلیینیسم. در اصل حتا فاشیسمهای آینده در چارچوب [هر] دمکراسی هم اندیشیدنیاند ‒ جایی که نابودیِ سازمانیافته شکل «سیاستِ پناهندگی» به خود میگیرد، برتر–نژاد–باوری در بگِرت [مفهوم]های «شارینش [تمدن]» و «جهان آزاد» دیسیده میشود و هماکیگراییِ همگانی [استبداد همهگیر، توتالیتاریسم] نه به شکل نهادی–داتارگانورز [اقتدارگرا]، بلکه به شکل واقعی [بر پایۀ بودهها]–صنفی سازمان یافته است.

آنچه به پرسش در بارۀ حاکمیت و رهایی از بند مربوط میشود، بنابراین، واگشود دیگر نمیتواند در بینش یک «راژمانِ [سیستم]» فرساخت [کامل] نهفته باشد (که سپس هم فاشیسم–ایمن faschismussicher [از فاشیسم درامان] و نیز همزمان سلطه–ایمن herrschaftssicher [از سلطه دلآسوده] باشد)، بلکه تنها در ورزیدار [کارکردPraxis ] اجتماعی نهفته است، که از سوی سنجیدارهای دگرگزین [آلترناتیو] رهبری میشود و لایههای گوناگون را دربرمیگیرد. سیاستی برای ادارۀ حاکمیت و نهادهای آن؛ ورزیداری دگرگزین برای رابطههای اجتماعی؛ سیاستی «دمکراتیک»، که دوران دمکراتیک را ادامه میدهد، ولی بر پایۀ بحثی انتقادی با آن استوار است؛ و شکوفاییِ توانمندیهای اجتماعی–مردمی که دگزینی برای «تنومِ [شخص]» فاشیستی و همچنین اِلیینیستی را نشان میدهد.

پرسش در بارۀ حاکمیت و رهایی از بند نیز دیگر نمیتواند از راه فقط هماوردیِ «داستانهای سرکوبِ» گوناگون پاسخ داده شود. فاشیسمْ پدرسالار است، نژادپرست است، سازمانهای کارگری را نابود میکند، آزادمنشیِ [لیبرالیتۀ] اجتماعی را درهم میشکند و بر مردمِ کنارهنشین میتازد؛ در اینجا سراسر ضد انقلاب است برضد دوران دمکراتیک. ولی همزمان مردم را در سرتاسر این خطهای سرکوب جدا میکند، و در اینجا سراسر بیان دوران دمکراتیک است: تا اندازهای کارگران شهری و زنان را همساز و یکپارچه میکند، همچنین در حاشیه فضا برای همدستی ایجاد میکند، اندیشهکاران [روشنفکران] و «آفرینندگان هنر» را میپذیرد، اگر که آماده باشند، جایگاه خود را در راژمان [سیستم]، درست انتخاب کنند. فاشیسم نه تنها زندانها دارد، اردوگاهها و میدانهای جنگ؛ بلکه کازینوها و کارناوالها و جشنهای همگانی نیز دارد. و همبستگیای است در درون دوران دمکراتیک ‒ همبستگیای که نه تنها بهزور برپا شده، بلکه همچنین از پایین انتخاب شده است؛ همبستگیِ کسانی که خود را رویهم «جامعه» مینامند و بیشرمانه با کسانی دشمنی میکنند، که خود از آنها بقیۀ جامعه و بی از جامعه میسازند. فاشیسم نشان میدهد، که در دوران دمکراتیک، جامعه خود به جنگافزار میترادیسد [تبدیل میشود]. در اینجا همچنین کلیدی برای فهم حاکمیت اِلیینیستی عرضه میکند؛ و نشانی میگذارد، که [هر] سیاست آزادیبخش باید خود را از آن دور نگهدارد.

3. گاوهای مرده

یک چیز را باید از اِلیینها برشناخت: آنها حس شوخطبعی دارند. پنج سال پیش پاول کروگمان Paul Krugmann از انستیتوی معروف تَشنیکشناسی [تکنولوژی] در ماساچوست، الدورادویی [سرزمین زَر، دیار خیالی Eldorado] برای اِلیینها، این پراسۀ شگفتانگیز را روشن گردانید، که بر پایۀ ترازنامۀ بازرگانیِ رسمیِ همۀ کشورها، در سراسر جهان 100 میلیارد دلار کالای بیشتری از آنچه صادر میشود وارد میشود. توضیح او برای این پدیدۀ سربسته چنین بود: «این یعنی، ما کمبود کلان جهانی در بازرگانیِ میانسیارهایِ خود داریم. صدای مکیدن از فضا میآید. اِلیینها شغلهای آمریکایی را نابود میکنند.»

بههمینگونه خندهآور است این ایده، که اِلیینها با پولِ گران فضاناوهایی به کیهان پرتاپ میکنند، که در آنها برای هوشهای فرازمینی پیام میگذارند، در حالیکه این هوشهای فرازمینی در واقع کنار ما ایستادهاند. در عرشۀ کاوشگر فضا Voyager-Sonde برای نمونه سیدیِ ویژهای که از طرف ناساNASA ضبط شده یافت میشود ‒ ماندگاری سیدی: یک میلیارد سال ‒، که از آن جیک–جیک پرندگان، بتهوون و سخنرانیِ سیاستمداران را میتوان شنید. باید قهقۀ خندههایی را تصور کرد، وقتی که همکاران آلفا کنتاورس Alpha Centauri سیدی را میگذارند و به پیامهای تشریفاتی اِلیین–کارگروهِ زمینی گوش فرامیدهند.

آن نقطۀ زمانی را که اِلیینها بر روی زمین جا گرفتند، امروز میتوانیم تا اندازهای پرسون [دقیق] فرادهیم؛ نقطۀ زمانی است میان 1945 و 1955. فاشیسم بعنوان الگوی حاکمیت در سرزمینهای اصلیِ راهبردی [استراتژیک نیمکرۀ شمالی، سرزمینهای–جی8 [G8] امروزی، به پایان رسیده بود ‒ ناتوان برای همکاریِ اندر نفانی [بینالمللی] و برقراریِ نظمی استوار و دیرپای؛ پندارناپذیر بعنوان گزینه در کشورهای همپیمان [آمریکا، شوروی، فرانسه و انگلیس]، که با آن رزمیده بودند؛ سرانجام در اتحاد جماهیر شوروی از درون بر آن چیره شدند. بدین سان فتوای شلیک به راژمان حاکمیت شخصی داده شد. نخبگان انسانی به پایان خط رسیده بودند. هنگام آرمانی [ایدهال] برای نیرویی تازه نفس بود، که حاکمیت را در دست گیرد. این نیروی تازه اِلیینها بودند.

اِلیینها به جفنگِ حاکمیت شخصی پایان دادند و بدین وسیله به پروژۀ حاکمیت درخششی نو و پویاییِ [دینامیک] شگرفی بخشیدند. آنها تغییرِ سیاستِ فراگیری براه انداختند، که سرانجام به گردنکشیها و سهشنمایی [احساساتیگری]های غلوآمیز نخبگان حاکمیت پایان داد. بازدیسی [رفرم] کردند، مستعمرهزدایی کردند، کارآمدی را بالا بردند و گذاشتند مردم در کارها سهیم شوند. زیرا اِلیینها بسیار کوشا در کار، ولی نه جزماندیش در شکلاند. جهان میخواهد کنترل شده باشد و گنجهایش بیاندازه، ولی برای این کار توانشهای بسیاری وجود دارند.

هلموت شْمیت Helmut Schmidt، نخست وزیر وقت آلمان، زیرکانه بیان کرد، در گفتگویی رسمی که در 1977 با والتر ماندیل Walter Mandale، جانشین وقت رئیس جمهوریِ ایالات متحده، در بارۀ آیندۀ افریقای جنوبی انجام داد. سال خیزش–سویتو بود Soweto، و جهانیان نگران و خشمگین به گزارشهای ناپسند و ناخوشایند در بارۀ دولتِ آپارتاید واکنش نشان میدادند. ماندیل هیجانزده بیان کرد، «آپارتاید سرانجام باید برچیده شود». شْمیت بسیار اندیشمندانه پیپاش را مکید، به او نگاه کرد و گفت: «و با چی آن را جایگزین میکنیم؟»

طبقهای از تیپ نو

اِلیینها بر سیاره چیرهاند و آن را کنترل میکنند. برای همین هم اینجا هستند. برای اینکه بتوان سرشت ویژۀ حاکمیت اِلیینیستی را بهدرستی فهمید، باید چند کلمهای در بارۀ حاکمیت بطور کلی سخن بگوییم. حاکمیت تنها بهرهکشی نیست، بهرهکشی افزون بر چیرگی است؛ یا بهتر بعکس: چیرگی افزون بر بهرهکشی. این به گوهر حاکمیت وابسته است، که در درون همکاریِ اجتماعی–مردمی رخ میدهد. از گونهای Spezies فرازمینی، که سیارۀ ما را بیدرنگ با ابَرجنگافزاری خاک و خاکستر میگرداند، نمیتوانیم بگوییم که بر ما تسلط دارد. حاکمیت شکل یکسویه و دگرگون شدۀی همکاریِ اجتماعی–مردمی sozial است ‒ چنگاندازیِ یکسویه به کار و زاستار بیگانه؛ تعیین تکلیفِ یکسویه برای دیگران؛ کنترل یکسویۀ رابطههای اجتماعی–نهادی gesellschaftlich. حاکمیت شامل این میشود که من در برابر دیگران بتوانم به هدفهای خود برسم، حتا اگر دیگران این را نمیخواهند؛ که من این را نه تنها یکبار، بلکه همیشه باز هم بتوانم؛ و کاری کنم که این کنترل یکسویه در آینده هم عمل کند، زیرا من میتوانم زیربنای آن را از نو بسازم، استوار نگهدارم، شاید حتا آن را گسترش دهم.

بدین وسیله حاکمیت از قدرت متمایز میشود. در هر همکاریِ اجتماعی–مردمی، من میتوانم تا اندازۀ معینی از کار و دارایی دیگران برای هدفهای خود استفاده کنم و بنابراین نیرومندتر بشوم از آن که اگر تنها میبودم؛ بعکس، دیگران هم این را میتوانند. نخست در جایی که دسترسیِ من به بازخَنهای [منابع] اجتماعی در اصل همیشه توانستنی است، ولی دسترسی دیگران توانستنی نیست (یا به هر روی کرانمند است)، حاکمیت آغاز میشود. حاکمیت تنها وقتی استوار میگردد، اگر من از قدرت خود بعنوان سلاح استفاده کنم، تا دسترسیِ یکسویه و قدرت تصمیمگیریِ یکسویه را بدست آورم و آن را نگهدارم، در اینکه شالودهها برای این کار را فراهم آورم و آنها را جاودانه کنم. همکاری اجتماعی–مردمیِ کامروا میتواند قدرت همۀ شرکتکنندگان را افزایش دهد، که زیستبوم خویش را بسازند و به چیزهایی دست یابند که بهتنهایی برایشان ناتوانستنی میبود. حاکمیت، از سوی دیگر، بازیِ جمع صفرها است: بیشترداشت یکسویه از دسترسیِ بنیادی به همکاری و نتیجههای آن بناچار کمترداشتی برای دیگران را دربر دارد. در یک گروه به بیرون بسته همه نمیتوانند حکومت کنند. حاکمیت چیزی نیست مگر مفهومی برای آن، که [حق یا توانشِ] دسترسی⁴⁶ [تعیین و کنترل] Verfügung در دیرزمان یکسویه تقسیم شده است و که همۀ شرکتکنندگان از توانشهای برابر برخوردار نیستند، که این موقعیت را تغییر دهند.

حاکمیت در اینجا همیشه سرشت–نشانی دوگانه دارد. از یکسو قدرت میبخشد، تا هدفها به دست آیند و تصمیمها گرفته شوند. از سوی دیگر نمیتواند از این قدرت سراسر آزادانه استفاده کند، بلکه باید تا اندازۀ چشمگیری از آن را برای نگهداشت حاکمیت بکار ببرد. نخستوزیر آلمان شاید بتواند بارها بیشتر از تعمیرکار اتومبیلاش بستنی بخرد یا بیشتر از خانم رُفت و روبگر خانهاش؛ ولی او نمیتواند فقط بستنی بخورد، وگرنه نخستوزیر نمیمانَد یا به هر روی کسی که بتواند برای خود بارها بیشتر از دیگران بستنی بخرد. کسی که حکومت میکند، قدرت آن را دارد، که برخی چیزها را به خود روا دارد. ولی همزمان باید بهگونهای رفتار کند، که شالودههای حکومتش را بیفزاید.

اِلیینها در آنجا استثنا نیستند. بعکس، قدرتشان این است که فقط برای نگهداشت حکومت خویش تلاش میکنند. آنها از قدرت کنترل و اختیار که بهعنوان گروه حاکم بدست آوردهاند بهره میگیرند، نه برای اینکه برای خود کار نیکی انجام دهند، بلکه نزدیک به صد در صد برای بازتولید حاکمیتِ خویش. آنها هرمها را برای رستگاری نمیسازند، بلکه دست بالا، برای اینکه برای خود پیامد سودآور اقتصادی در آن میبینند. هنگامی که در کرانههای بیگانه لنگر میاندازند، پیش از همه پرستشگاه نمیسازند، بلکه منبعی برای فراهمیدن آب. ناوچههای توپدار را بیهوده در پیرامون نمیرانند، فقط چونکه احساس میکنند به تن خویش از سوی همکاران فرانسویشان نادیده گرفته شدهاند، مانند در زمان خود، ویلهلم دوم Wilhelm II با «پرش پلنگِ Panthersprung» خود به سوی اگادیر Agadir [بحران دوم مراکش یا پانته اشپرونگ]. آنها پرهزینه پایگاهی را در منطقۀ دشمن تسخیر نمیکنند، فقط برای اینکه در آنجا خوب میتوان موجسواری کرد، مانند ستوان کلنل کیلگور در کوپولاس Colonel Kilgore in Coppolas «اینک آخر زمان⁴⁷ Apocalypse Now». همان را و درست همان را انجام میدهند، که بایسته است ‒ برای حاکمیت خویش.

این پیراستاد [اوضاع و اخوال] برای قدرتشان مرزی درونی میکشد. اِلیینها هرگز آنچنان توانمند بهنگر نمیرسند، زیرا که آنها کموبیش هیچ چیز از تَوند [پتانسیل] اجتماعی را که در دست دارند، نمیتوانند برای دست یافتن به هدفهایی که خود به ذهنشان میآید، بکار گیرند. ولی اِلیینها همانا که هیچ‌ چیز بهخودیِ خود به ذهنشان نمیآید. درست از اینروی آنها طبقۀ حاکمِ فرساخت [کامل] هستند. بسیاری بویژه از اِلیینهای کوچکتر بهگونهای وانمود میکنند، گویی هستومندان سراسر درماندهای هستند. خود بعنوان شخص بسختی بهجایی میرسند ‒ ولی تو را روی آتش سرخ میکردند، اگر این کار حتا نیم درصد ثبات بیشتر برای حاکمیت–اِلیین در خود میداشت. برای اینکه این کمبود قدرت شخصی را جبران کنند، به نمادهای پایگاه اجتماعی نیاز دارند، ولی آشکار است که نه به چیزهای نابخردانه، درهمریخته، بلکه تنها به استانداردها. چیزی برای نژادگیِ [اصالتِ] سبک زندگی و سازوبرگ شخصی هدر نمیدهند. در زمانهای گذشته حاکمان برای خود کاخهای جسورانه میساختند و در شکوه گستاخمآبانه زندگی میکردند؛ بیل گیتس Bill Gates برای خود خانهای میسازد، که بزرگترین نوآوریاش یخچالی است، که بطور خودکار آبجو–قوطی سفارش میدهد. چیز دیگری به ذهناش نمیرسد. «ویلاهای» پیشینِ حزب یگانستۀ سوسیالیستیِ آلمان SED در فضای سبز بههمانگونه از این بسندگیِ [قناعت] زوری گواهی میدهد که بهزونۀ [علاقۀ خاص Vorliebe] نخست وزیر پیشین آلمان به سیرابیِ [شکمبه] خوک ماده و جشن و شادی در دریاچۀ ولفگانگ Wolfgangsee در اتریش. همۀ توان اِلیینها بهراستی برای نیرومندتر کردن راژمان–اِلیینی [اِلیین–سیستم ] و جایگاه خودشان در آن بهکار میرود.

در صحنهای بنیادی در فیلم «نیکسون Nixon» از الیور استون Oliver Stone گروهی از دانشجویانِ برافروخته با پرزیدنت بحث میکنند و بر او میتازند که به جنگ ویتنام پایان دهد. ناگهان، در هنگام گفتگو، دانشجوی دختری بیمقدمه به نیکسون میگوید: «شما هرگز نمیتوانید به آن پایان دهید، درست است؟ شما قدرت این کار را ندارید.» اِلیینهای بسیار بزرگ این را میدانند، و این به آنها کمابیش هالهای از تراژدی میبخشد. آنها نمیتوانند به آخشیج منطق اِلیینیسم عمل کنند. اگر چنین میکردند، شاید برای لَختی قدرت میداشتند، ولی در یک چشم بههم زدن، چون عنصری بیگانه، از راژمان–اِلیینی رانده میشدند.

با وجود این عیب خاموش، این کمبودهای آزادیِ عمل شخصی، برخی از اِلیینهای بزرگ بهراستی خونسردند. آنها ماکی–چاقوهای⁴⁸ Mackie Messers دوران ما هستند. اخلاقینبودن رفتار آزاد و خودمانیشان، خونسردیِ راسخی که با آن موضوع خود را پیگیری میکنند، رهاییشان از آلودگیهای «تنومگانی [پرسنلی]»، نرمشپذیریِ فرساختشان ما را افسون میکند. دیگر آنها از آبرو و شرف و از این گونه جفنگها سخن نمیگویند؛ همچنین دیگر بههیچ روی نمیکوشند، خود را از نگر اخلاقی بعنوان طبقۀ بهتر بازنمایند. «ما جنتلمن نیستیم. ما شرف و آبرو نداریم We are no gentlemen. We have no honour»، این را رِت باتلر Rhett Butler در فیلم «برباد رفتهVom Winde verweht » میگوید، هرچه باشد دیگر در سال 1938. (به یاد بیاوریم: 1911، در آستانۀ دوران دمکراتیک، اِلیینها نخست هالیوود را تاسیس کردند). جایی که اِلیینها پا میگذارند، با شمشیرها جرنگ–جرنگ نمیکنند، بلکه اتومبیلی که بلندگویی بر آن سوار کردهاند پیشاپیش تفنگها حرکت میکند: «نگریزید. ما دوست هستیم»، مانند در فیلم «بهرام [مریخ] حمله میکند Mars Attacks» به کارگردانی تیم برتون Tim Burton». در حالیکه در اِلیینیسم دانشجویان را در نوشتن پایاننامه با پرسشهایی چون، بهکدام روش علمی باور میدارند؟ بر پایۀ کدام سندها و سرچشمهها کارشان را بنیاد مینهند؟ میآزارند، با اینهمه آنها نمیتوانند بسادگی روی آن به اندیشیدن بیاغازند!، اندیشگران پیشگامِ اِلیینیستی با خونسردی مینویسند: «آدم میآغازد، در اینکه فرق میگذارد. برای آن هیچ بنیادی که بیرون از نگره [تئوری] باشد، وجود ندارد. ولی سرانجام از جایی باید آغاز کرد.» این [گفته]، باید پذیرفت، دارای سبْک است.

اِلیینها طبقهای از تیپ نو هستند. طبقهای جهانیاند، که پروژۀ–حاکمیتِ همدار [مشترک را پیش میبرند، که از واگذاریِ پیشروندۀ زاستار و کار به نهاد قدرتِ کنترل [و اختیار] مرکزی Verfügungsgewalt و هموار کردن همۀ بازدارندههای سر راه آن تشکیل میشود. ولی این واگذاری میتواند در شکلهای گوناگون رخ دهد ‒ بعنوان مالکیت خصوصی همچنین بعنوان مالکیت دولتی، بعنوان دارایی همچنین بعنوان کنترلِ گُنارشدیسه [مدیریتشکل]، با بازار یا با منطق، با درشتخویی یا با مهر. برای اِلیینها همدار [همگانی] این نیست که همه در پایگاه اقتصادیِ یکسانی باشند، بلکه همه از این فراشان [پروژه] سود ببرند و در آن شرکت کنند. آنها با همه چیز رابطه برقرار میکنند، که جامعهای که به ارث بردهاند از رابطههای ترادادیِ سرکوب بدست میدهد، و آن را میترادیسندtransformieren : اِلیینیسم کاپیتالیسمی ازبندرَسته از شکل مالکیتEigentumsform است، پدرسالاریِ بی از جنسیت، حاکمیتِ سفیدی که از بند قومی، نژادی و نَفانی⁴⁹ entethnisiert رها شده، حاکمیتی بی از مرز جغرافیاییِ شمال به جنوب. همرایی و سازگاری در اِلیینیسم به شکلی سازماندهی میشود، که پرخاشگریِ سرراست را به ردیف پسین میراند، ولی سختگیر در برچیدن جنگافزار روانی و فیزیکیِ برونآختهها Objekte و دشمنان تَوند [پتانسیل] خویش است. اِلیینیسم «دمکراسی» را بعنوان تسمه–انتقالِ نرمشپذیرِ دسترسیِ نابرابرانه تقسیم شده بهکار میگیرد. خود را چونان «نظم» خردمند، پدرمآب و آشوبگر به نمایش میگذارد و پیش از هرچیز در پی آن است که ایدۀ آزادسازی را نابود کند.

برای اِلیینها هیچ چیز ورجاوند نیست. آنها در لباس شب سر قرار عکسبرداری حاضر میشوند و با پیژامه به دکۀ ساندویچ فروشی میروند. هنگامی که شکلی از کاربست حاکمیت از میان برود، به شکل دیگری روی میآورند. مانند گربۀ روی شیروانیِ داغ رفتار میکنند: روی آن بمان، فقط روی آن بمان. آنها برای خود حتا تندیس برپا نمیکنند. گویی که با جزماندیشیِ مرکزیشان در آخشیج است ‒ با تنها چیزی که شاید دارند و آن را پیوسته تکرار میکنند، به سرتاسر مرز و بوم میفرستند، بر سر مردم میکوبند: که در‌ واقعیت هرگز اِلیینی وجود ندارد. جایی در بیرون شاید، در فراخنای کیهان. اما نه در اینجا!

«پیش از عصر دمکراسی کاری نکنید!»

همانگونه که ایزاک آسیموف Isaac Asimov در اثر استاندارد خود «شارینشهای فرازمینی» بیان میکند، تنها در کهکشان ما شاید بیشمار سیارگانی وجود دارند، که بر روی آنها هستیهای هوشمند میزیند؛ حتی با گمانهزنیِ پیراپایانه [محتاطانه] بهآسانی میتوانستند چند صد هزار چنین شارینشهایی برجا باشند. اینکه با اینهمه تا اندازهای کمتر مهمان میاناَختری Interstellar برای نوشیدن چای میآید، به مسافتهای بسیار دور بستگی دارد. اکنون مهمانان از سیارهای در مدار آلفا کنتاورس Alpha Centauri، نزدیکترین ستاره به ما، با وسیلۀ ترابریای که بتواند با ده درصد سرعت نور حرکت کند، تا پیش ما به 44 سال نیاز دارند، زمان برای ترمزکردن در این افمارش [محاسبه] نیامده است. از [اخترِ] پای شکارچی [Rigel (ß Orionis) ریگل] که آن هم انگار سر کوچه است، تا زمین حتا با سرعت نور هزار سال فاصله است. با رانش مافوق نور Warpdrive میتوان سرعت را افزایش داد، ولی باز نه به دلخواه (در «استار ترک Star Trek» مافوق نورِ 10 آخرین سرعت است). همۀ ایدههایی که آدم بتواند حتا کوتاه زیر افقِ رویدادِ Event horizon یک سیاهچاله پرواز کند و از روی پُلِ اینشتین–رُزِن Einstein-Rosen-Bridge [کرمچاله] یکتکه [درسته] در جایی دیگر در گیتی ظاهر شود، تاکنون از نگاه فیزیکی پوچ از آب درآمده است. بعنوان واگشودی توانستنی بنابراین میمانند تنها کرمچالههای ساختگیِ تولید شده با کمک مادهای بیمانند، همانگونه که اخترفیزیکدانان موریس Morris ، تورنه Thorne و ویسِر Visser آن را طراحی کردهاند. ولی چنین چیزی را خدابختی نمیسازند. تسخیر سیارۀ بیگانه همیشه با این پراسه روبهرو است، که بهرهبرداری و کوچنشین سازی باید از پیش آماده شده باشد، تا اینکه به هزینهاش بیرزد که راه فضاییِ چند وامونی [بُعدی پایداری برپا کنند. همچنین که آدم بزرگراه [اتوبان] به سوی زنگبار Sansibarیا هاوایی Hawaiiنمیسازد، پیش از آنکه آنجا را تسخیر کرده باشد، آری پیش از آنکه هرگز در آنجا بوده باشد.

سادهترین و شواناترین [محتملترین] واگشود این پراسه استعمار ژنتیکی است. این از کم هزینهترین، کاراترین و ناخودنمایانهترین روشها است. این اندیشه در فیلم کلاسیک–علمی–تخیلی «تازش جسد دزدها Invasion of the Body Snatchers» به کارگردانی دان سیگل Don Siegel (1956) و همچنین در «نبرد با آینده Fight the Future» یافت میشود. در نزد سیگل هاگهای Spore فرازمینی بر زمین فرود میآیند؛ هر هاگی به شکل کپیِ همریخت یکی از باشندگان زمین در کنارش رسیده و بالیده میشود؛ سرانجام اصل نابود میشود، و سپس هریک از زمینیها بوسیلۀ اِلیینی با ظاهری همسان جایگزین شده است. در «نبرد با آینده» مِدیم ترابُردیای Transportmedium وجود دارد، که در آن اَزدایشِ Information ژنیتیکی برای میلیونها سال بیحرکت بجا میماند: روغن سیاه؛ در هنگام تماس با هستومندان زنده روغن سیاه در آن‌ها نفوذ میکند و به ترادیسیِ [تغییر شکل] آنها میآغازد. رویکرد استعمار ژنیتیکی با روش دلپذیری توضیح میدهد، که، باوجود اینکه سفرهای میاناختری بسیار دشوارند، اکنون تمدنی فرازمینی در میان ما زندگی میکند و خود را ناشناخته گسترش میدهد. استعمار ژنیتیکی همزمان پراسۀ–انسانانگاری⁵⁰ Anthropomorphie پدید میآورد: شکل زندۀ فرازمینیای، که در همسنجی با ما یکسره بهسانی دیگر است، شوانا است [احتمال دارد] نه بتواند با ما ارتباط برقرار کند و نه معنادارانه بر ما فرمانروایی کند. ولی آنگاه شکل زندگیِ بومی پذیرفته میشود و تنها با برنامۀ–اِلیین مایهکوبی میشود.

بنابراین داستان به شرح زیر ادامه مییابد: سیارۀ وطنیِ اِلیینها، بینگاریم ماهوارهای در یک راژمان–اختریِ خرس بزرگ، مادهای ژنتیکی در میان کهکشان میپاشد. جایی با جهانی زیستی، برای نمونه زمین ما، برخورد میکند، به دِنای DNA گونۀ چیره چنگ میاندازد و روزی پنهانی جمعیت–اِلیینیِ کوچکی را که تا تار مو با این‌گونه یکسان است، تولید میکند، که نخست در انتظار میماند. دور از سیارۀ میهن، اِلیینها سراسر به حال خویش رها شدهاند. بالاترین رهنمودشان، نخستین رهنمودِ استعمار، عبارت است از: «عادی رفتار کنید!»؛ رهنمود دوم عبارت است از: «پیش از دورۀ دمکراسی کاری نکنید!» نخست هنگامی که دوران حاکمیت شخصی پایان مییابد، نوبت اِلیینها میرسد. زیرا حاکمیتی، که با نگاه نخست نمیتوان دید، ورزیده و پرداخته بهدست هستومندانی، که به ظاهر بهسان من و تو دیده میشوند، اکنون الگوی برتر است.

به محض آنکه زمان دمکراسی برسد، اِلیینها مهمترین بُرجهای فرماندهی را تصرف میکنند ‒ در سیاست، اقتصاد و فرهنگ؛ در کاپیتالیسم و در سوسیالیسم؛ در دولتها و حتا در جنبشهای دمکراتیک. راههای بسیاری برای این کار وجود دارد: اِلیینها میتوانند خود در فراز پایگانهای [سلسلههای مراتب] گوناگون ژیرا [فعال] شوند، یا میتوانند آدمهای درخور و شایسته را با اِلیینها جایگزین کنند. اما آدمها نیز میتوانند خود را به اِلیینها ترادیسند. تنها باید دِنای DNA اِلیینیستی ژیرانده شود [به فعالیت واداشته شود]، که همانا در این میان بسیار گسترده پخش شده است، برای نمونه بوسیلۀ دستمزد خوب و واگذاریِ زیردستان [فرمانبران]؛ ولی گذارهای ناگهانیِ آدمها به اِلیین هم وجود دارند، میتوان گفت خودافروزیها. اینها بیشتر در جایی رخ میدهند که پایگاههای قدرتِ گذشته بوسیلۀ فروپاشیِ حاکمیت شخصی سست شده است ‒ در نهادها، خانوادهها، سازمانها. همچنین گذار رهنمود شده یکسره خودکار عمل نمیکند: باید تصمیمِ ژیرایی [فعالی] از ژرفنای ژنوم به آن افزوده شود، که اُسپُرانه [بطور کامل] نمیشود برنامهریزی کرد. بنابراین آدم نه همچون اِلیین زاده میشود نه یکسویه از او اِلیین ساخته میشود؛ آدم اِلیین میشود.

بر بنیاد استعمار ژنتیکی کمتر اِلیینهای ناب وجود دارند و کمابیش هرگز آدمهای ناب. گروه اِلیینها مرزهای روشنی ندارند، بلکه بیشتر به شکل «توزیع طبیعی Glockenverteilung» بر پایۀ گزارههای درصدی است ‒ یک هستۀ سخت از اِلیینهای نزدیک به صد درصدی از اِلیینهای پنجاه درصدی، بیستوپنج درصدی، و ده درصدی احاطه شده است. شارینشی اِلیینیستی وجود دارد که بطور عمده گستردهتر از طبقۀ اصلیِ اِلیینیستی است. بیشترین ما بخشهای اِلیینیستیِ خود را دارند. با وجود این دگرسانیِ تعیینکنندهای شامل این میشود، که آیا رفتار ما رویهمرفته همسوی شارینش اِلیینیستی یا اینکه گرایشانه بر خلاف آن کار میکند. به این بستگی دارد، که آیا ما به طبقۀ اِلیینیستی تعلق داریم یا نه.

اِلیینها باندهای توطئهگر بستهای نیستند. این خود به سبب گذارهای ناگهانی کار نمیکند؛ همانا همیشه اِلیینهای نو پدید میآیند، که بههیچ روی پیشانه برنامهریزی نشده بودند. اِلیینها بیشتر انجمن پنهانیِ درونیافت intuitiv هستند. اِلیینهایی که با یکدیگر دیدار میکنند ‒ هراندازه هم خاستگاهشان، موقعیت اجتماعیشان و پیراستادهای [شرایط] زندگیشان دگرسان باشد ‒، یکدیگر را از ژرفنای ژنوم بازمیشناسند و به همکاری باهم آغاز میکنند. (در اینجا راز به اصطلاح خودداتیِ تعرفۀTarifautonomie دستمزدها نهفته است، یا همانگونه که امروز میگویند، همپیمانیها برای کار Bündnisse für Arbeit). اِلیینهایی که از شاخههای گوناگون سرچشمه میگیرند، گاهی به زمان نیاز دارند، تا یکدیگر را بشناسند، اما سپس بخوبی پیش میرود. بنابراین نباید همه چیز ساخت و پاخت بشود؛ گذشته از رهنمودهای کلی بیشترین آن‌ در همکاریِ زنده پدید میآید، هرجا که اِلیینها باهم روبرو میشوند.

بنیاد انجمن پنهانی، که اِلیینهای بزرگ و کوچک، «برنامهریزی شده» و «خودجوش» را بههم پیوند میدهد، برنامۀ اِلیینیستی است. اِلیینیسم راژمان تعیینشدۀ اجتماعی نیست، یک برنامه است. این برنامه همچنین بههیچ روی پوشیده نگهداشته نمیشود، بلکه آشکارا به آن پرداخته میشود: شامل آن است که از سیاره و باشندگان آن هر چه که بشود بیرون بکشند؛ آن را زیر فرمان دسترسیِ مرکزی [به کار و زاستار] قرار دهند؛ و ایستادگیها در برابر این برنامۀ برونکشی [عصاره گیری] را تا آنجا که توانستنی است اندک نگهدارند.

کراوات، ز اگروتان و کهموج [Mikrowelle]

اِلیینها، همانگونه که گفتیم، جلب توجه نمیکنند. میتوانند همه جا بنشینند. میتوانند هرگونه ریختی بهخود بگیرند و هر سبک زبانی را کپی کنند. همرزم دیروز، امروز میتواند یک اِلیین باشد.

بنابراین با کمکهای شناخت باید با هوشیاری برخورد کرد؛ ولی چند سرنخ وجود دارد. یکی از استوارترین نشانهها این است که اِلیینها هرچند که ادعا میکنند، پیوسته کار میکنند، ولی در بُن هیچ کار خردمندانهای برای انجام ندارند. نزد همسایهای که چند زمانی بود بعنوان اِلیین به او شک کرده بودم، ناگهان برایم روشن شد، هنگامی که در یکشنبهروزی او را در هنگام شستن خودرو دیدم. به یکدیگر درود گفتیم، گفتم «خوب، ماشینشویی؟» و او پاسخ داد: «خوب بله، مگر آدم کار دیگری هم دارد.» باید بخش درخور توجهِ این جمله را برای خود روشن کنیم: این مرد دوتا بچۀ کوچک دارد، که میتوانست با آنها به باغ وحش، به سینما یا هرجای دیگری برود؛ پس از آنکه هفته را بطور عمده در شرکت سپری کرده بود، شاید میتوانست چند کلمهای با زنش گفتگو کند؛ خواندن کتابی هم البته آسیبی به او نمیرساند؛ آری، حتا درازکشیدن روی کاناپه و تنبلیکردن میتوانست در نگر گرفته شود. ولی او بیحوصله جلوی در ایستاده بود و ماشینی را میشست، که پیشتر هم چنان تمیز بود، که من بیگمان تکهای از آن را میخوردم. و این زیرا که همۀ دیگر کارهای گفته شده برای اِلیینها به چشم نمیآیند. در اصل او از آن رنج میبُرد که اِلیین بسیار کوچکی بود، برای آنکه اجازه داشته باشد آخر هفتهها کار خود را به خانه ببرد.

به سبب ترس دیرینه از میکربهای زمینی، اِلیینها از آن میترسند که دستهایشان را بیش از اندازه آلوده کنند. بسیاری از آنها یک شیشه ضدعفونی (زاگروتان) با خود به دفتر میآورند. بیشتر آنها رفت و روبگرِ زن دارند. برخی هر بهار باغچهشان را شخم میزنند و نخست آخر تابستان باز بذر چمن میپاشند، تا بدینسان هر تخم سبز دشمنانهای را که اگر توانسته باشد در آن زیر پنهان شود، با دلآسودگی بیرون بکشند. بیشترِ اِلیینها فقط کم میخوابند، تازه اگر بخوابند ‒ به هر روی بسیار کمتر اِلیینهایی یافت میشوند که روزانه نُه یا ده ساعت را در رختخواب بگذرانند. در عوض بد غذا میخورند. تلنبار بیریختی از پلاستیک، که اِلیینها با بهزونه [علاقۀ خاص Vorliebe] شبها دیرهنگام سپارش میدهند، تا برایشان به دفتر بیاورند، در جعبههای مقوایی با برچسب «پیتزا»، آشکارا به خوردنیهای سیارۀ وطنیشان نزدیکترند.

نخستین نسلهای–اِلیین هنوز بسیار ماشینی [شماتیک] طراحی شده بودند، نمونههای یگانه بیشترِ وقتها بهسختی با یکدیگر فرق میکردند. میان سالهای 1945 و 1970 در سراسر جهان به یک الگوی ژنتیکیِ «کارمندی» برتری داده شد، که سرراست با کراوات و کت و شلوار سیاه باهم رشد کرده بود. این نمونۀ سرسخت دههها پایدار ماند ‒ که ارنست ماندل Ernest Mandel در بارۀ آن به چیستان پرداخت، که چرا دو کمیتۀ سیاسی با بالاترین میانگینِ سن بر روی زمین، هیئت سیاسیِ اتحاد شوروی و سازمان اداریِ کلیسای کاتولیک در واتیکان بودند. آدنآور⁵¹ Adenauer نیز از این سری بود. ولی پس از خیزشهای جهانیِ پاد–اِلیینیستیِ دهۀ شصت این هنایش فریبکارانۀ آشناپنداری⁵² سست شد، و طرح ژنتیک چندگونهتر شد. اِلیینهای–کارگزار اکنون در همۀ رنگها و جنسیتهای دلخواه فرآورده شدند؛ آن‌ها پیراهن را گاهی باز میپوشند و میتوانند در پذیراییهای ایستاده، جُک تعریف کنند. کوشش، برای اینکه اِلیینهای حاکم را تا جایی که توانستنی است با سازوبرگهای «انسان دوستانه»ی ویژه بیارایند، درست در نزد پرزیدنت–اِلیینهای آمریکایی گاهی شکلهای چرندی بخود میگیرد.

اِلیینها در گوهر خویش به سکس نیاز ندارند، تنها برای پوشش و پنهانسازی انجام میدهند. مهم این است که آدم آنها را میبیند یا در بارۀ آن میخواند یا میگذارد دوشنبهها در نهارخوری همه چیز را مو به مو برایش تعریف کنند. پنهانکاریهایی، که باید آنها را آدمیتر جلوه دهد، در نزد اِلیینها فراوان میتوان دید. آنها زیرلیوانیهای آبجو [مقوای گِرد کوچکی که در میخانهها زیر لیوان آبجو روی میز میگذارند] جمع میکنند، برای حیوانهای نیازمندِ سیرکها اعانه میدهند و تک–تکِ ژستهای احساسی را که ساعتها جلوی آینه تمرین کردهاند، نشان میدهند. با وجود این آدم میفهمد، که آنها در همۀ این کارها چندان دلاستوار نیستند. از آه افسوسمندانهشان [برای بیان شکایت، پشیمانی و آرزوهای بیهوده] امروز هم کارزارهای تبلیغاتی درست میکنند :«خوشحالم برای رفتن به دفتر» (رانک–زیراکس Rank-Xerox)، «سرانجام دوباره دوشنبه شد» (مایکروسافت Microsoft).

پرسشانگیز است همچنین داشتن اجاق کهموج Mikrowellenherd. اِلیینها این نوع اجاقها را دوست دارند. کهموجها تنها شکل ورزپذیرِ [عملیِ] ارتباطیِ میان–اَختری هستند، زیرا پرتو [اشعه]ها در این طیف میتوانند در واقع بدون مانع از آتمسفر زمین عبور کنند. مهندس آمریکایی، کارل گوت جنسکی Karl Guthe Jansky در 1931 برای نخستین بار کشف کرد، که ما از این کانال «پارازیتهای صوتی» از سراسر کهکشان دریافت میکنیم. اِلیینها نخست دستگاههای گیرندهشان را در دیگر ابزارهای برقیِ خانگی پنهان میکردند، اما امروز کمابیش هر آشپزخانۀ–اِلیینی یکی از این رادیوهای میاناَختری دارد، که اِلیینها میگویند این‌ها اجاق است، با اینکه به هیچ روی نمیتوان با آن خوراک پخت. در حقیقت آنها شبها جلوی کهموج مینشینند و به شوهای سرگرمی از کهکشان زن–بر–زنجیر Andromeda-Nebel گوش میکنند. مگر کار دیگری هم دارند.

تصرف در جریان است

فراوانیِ ناگهانی و انبوه لوازم برقیِ خانگی، که فرستندۀ کهموج را میتوان پنهانی در آن جاسازی کرد، یکی از نشانههای هنگام تصرف بدست اِلیینها است. پیش از 1950 لوازم برقیِ خانگی از استثناهای پراکنده هستند؛ پس از 1950 شمار ساخت و –فروش این لوازم یکمرتبه افزایش مییابد. نشانۀ دیگر، همچنین کمابیش از 1950، افزایش جهشیِ گُسارش [مصرف] مادههای خام و انرژی است. با وجود صنعتیشدن، امپریالیسم و جنگ، گُسارش در دهههای گذشته بسیار کمتر بود. امروز گُسارش انرژی و مواد خام نزدیک به ده بار بیشتر از 1950 است. اما از آنجا که بهسختی میتوان گفت، زندگیِ مردمِ روی زمین امروز ده بار بهتر از گذشته است، میتوانیم در اینجا باز آن صدای مکیدن از فضا را بسیار واضح بشنویم. از 1950 نمودارِ برونپراکنیِ [نشر] اکسیدهای نیتروژنی NOx و دیاکسید کربن CO2 همچنین شیب تندی را به سمت بالا نشان میدهد؛ کلروفلوئوروکربن CFC [به آلمانی FCKW فلوئور کلور کربن هیدرژن] تا پیش از 1950 هرگز فرآورده نمیشد ‒ اینها گازهایی است که با آدمها بیگمان سازگار نیستند، ولی به اِلیینها انگار خیلی خوب میسازند.

این واقعیت که اِلیینها زمین را تصرف میکنند، آشکار است که بهطور کامل بیتوجه نمیماند. 1947 برای نخستین بار گزارشها در بارۀ بشقابپرندهها UFOs [پروازگرهای ناشناخته] و گروگانگیری به دست فرازمینیها، بهاصطلاح آدمربایی، افزایش مییابد. در اینجا آشکارا به خطایی بسیار گسترده بستگی دارد. برای سفرهای میاناَختری چیزهای دیده شده بسیار ریزپیکرند. براستی باید گفت اِلیین–تاکسیها، که اِلیینها با آنها برقآسا به سوی فریز [فریضه]های سیاسیِ سراسرجهانیِ خود میشتابند. جز این چگونه میتوانستند، در یک هفته از پس پانزده قرارِ دیدار در سراسر گوی خاکی برآیند، در حالیکه یکی از ما تنها با سفری [از خانه] تا ایکِآ⁵³ Ikea برای باقیماندۀ روز خود گرفتار خواهد بود؟ از آنجا که همهچیز باید بهتندی انجام شود، گاهی اشتباهی مسافران انسانی هم به روش دورنوردی [دوربَریِ کوآنتومی teleportation] به عرشه جابجا میشوند. این با گروگانگیری کاری ندارد؛ و گزارشها از آزمایشهای وحشتناکی، که آنجا انجام میشود، تنها بر این پایهاند، که بیشتر مردم نمیتوانند با سرعت و با پَربَنه [محتوا مینی–بارِ Mini-Bar روی عرشه کنار بیایند. همچنین پدیدۀ نازاستاری [غیر طبیعی دیگری در اینجا توضیح سادهای مییابد، گاوهای دست و پا شکسته و از ریخت افتاده و اسبهای پوستکنده: اینها قربانیان غمناک اِلیین–تاکسیهایی هستند، که در هنگام پروازهای کمارتفاع بدرستی نپاییدهاند. اِلیینها سودمند میدانند، که همۀ این پیشامدها به پای «مهمانانِ از اخترانِ بیگانه» نوشته شود، و اجازه میدهند بعنوان «پدیدههای توضیح ناپذیر» از سوی اِف بی آی FBI «بررسی شوند». چهکسی میخواهد به بورل لوئیزِ Burl Lewis کشاورز بگوید، اسب دلبندش اسنیپی Snippy، را که در 1967 رازناکانه دست و پا بریده پیدا شد، بسیار ساده [در پیشامدی اینجهانی] یکی از هایپر–تاکسیهای دولتی بنرمی بساویده است؟ جایی که راستی در آستانۀ روشنشدن است، بیگمان اِلیینها شوخی سرشان نمیشود. همانگونه که زنی سیوهفتساله از بوستون زیر هَنایِش هیپنوتیزم به یاد میآورَد، که در هنگام آشفتگیِ کوبا او را در یکی از اِلیین–تاکسیها تلهپورت teleport کرده بودند، که در آن جان اِف. کندی John F. Kennedy و نیکیتا خروشچف Nikita Chruschtschow در بارۀ آن گپ میزدند، که این درگیری تا چه اندازه میتواند برای بسیج ملی سودمند باشد. پس از آنکه این زن آشکارا از این ماجرا گزارش کرده بود، بیدرنگ وادارش کردند، خود را خبرنگاری جلوه دهد که این داستان را فقط سرهم کرده است، برای اینکه سادهباوری اوفو–شناسان Ufologen را بیازماید. او هر دو اصلِ بطور رسمی پذیرفتنیِ خبرگزاریِ–اِلیینی را زیر پا گذاشته بود: اِلیینها، اگر هم وجود دارند، همیشه از جایی سراسر دور در فضا میآیند؛ و بههیچ رو همسان ادگار هوور Edgar Hoover یا جان اِف. کندی JFK به نگر نمیرسند.

میمانَد هنوز پرسش در بارۀ هستومندان روی این بشقاب پرنده، که به گفتۀ شاهدان عینی همانا همسان آدمها دیده نمیشوند، کاری که برعکس اِلیینها همیشه میکنند. ولی این هستومندان نیز، بدان گونه که یکدل و یکزبان گزارش میشود، چشمگیرانه همسان آدمها هستند ‒ از مهمانان فرازمینی این را بهسختی باید انتظار داشت. پاسخ بسیار آسان است: کار رانندگان تاکسی است. اِلیینهایی که آمیزۀ ژنشان بسنده نمیکند، که بشود آنها را به اندازۀ کافی به ریخت انسان درآورد، رانندۀ تاکسی میشوند. بسیاری از اِلیینها البته کمی خندهآور به نگر میرسند؛ عضوهای نخبگانِ سیاسی یا اقتصادیِ حاکم در فرتور [عکس]ها اغلب به دیدۀ ما بطور کامل انسانی نمیآیند ‒ به نوعی بهگزاف خندهآور ، یعنی اِلیینوار. اما ما به آن خو گرفتهایم. ولی اگر این سیماشناسی Physiognomie بیش از اندازه آشکار شود، دیگر اِلیینی نمیتواند بیآنکه نگاه کسی را بخود جلب کند بر روی زمین بهکار گمارده شود. و اینچنین است بهسان هرجایی دیگر: کسی که کارنامهای دارد که بازدارندۀ کاریرِ [پیشرفت شغلی] از پیش برنامهریزی شدهاش میشود، تاکسی میراند. این کل روشنگری است در بارۀ رویارویی با مردان سبزکوچک little green men.

پراسۀ بزرگتری از دیدن بشقابپرندهها، گزارشهای آدمربایی و گاوهای اشتها کورکُنِ پخش و پلا را مردمی بازمینمایند، که عزم و آهنگهای اِلیینها را میشناسند و میکوشند از آنها هشدار دهند. از 1945 تا کنون همیشه چنین آناکاوی [آنالیز]هایی پیش نهاده شدهاند. بسیاری از آنها در شکل رمان تخیلی [آینده–رویداد] چاپ–پخش میشوند، زیرا این به نویسنده تا اندازهای ایمنی میبخشد؛ ولی نه همۀ آنها. برای نمونه جرج اورول در 1945 در کتاب «مزرعۀ حیوانها Animal Farm» ترادیسیِ اِلیینیستیِ سوسیالیسم را مو به مو بیان میکند ‒ کتابی که در انگلستان با دشواریهای زیادی روبرو شد، که ناشری بیابد، گویا چونکه هنوز با اتحاد شوروی یگانسته [متحد] بودند. دو سال دیرتر اورول با رمان «1984» تابلو را تکمیل کرد. در آنجا جهانی اِلیینیستی معرفی میشود، که در آن سه راژمان [سیستم] اجتماعیِ گوناگون (در اشاره به کاپیتالیسم غربی، کمونیسم بلشویکی و مائوئیسم چینی) با واژههای دگرسان، برنامۀ یکسان اِلیینیستی را دنبال میکنند. و آن آناکاویِ بسیار روشنی بود. اُوبراین O'Brien، که از طرف وینستون سْمیت Winston Smith، بازیگر نقش اصلیِ «1984»، لو میرود، دیرتر به او توضیح میدهد: اگر شما انسان هستید، وینستون، پس شما فرجامینِ آنها هستید. دودمان شما نابود شده است؛ ما مرده ریگبرِ [وارث] آنیم.

فیلم «تازش جسد دزدانInvasion oft the Body Snatchers [به آلمانی: Die Dämonischen] از دان سیگل Siegel به رشتۀ کامل فیلمهایی افزوده میشود که در آنها اِلیینها بدانگونه بازنمود میشوند که براستی هستند: بهسختی شناختنی؛ نه هستومندان تخیلی از فضای بیرون Outer Space، بلکه خطر ترسناک جامعه از درون. اِلیین–کارآگاهِ نامآور دیگر فیلیپ ک. دیک Philip K. Dick بود، که 1950 وارد صحنۀ علمی–تخیلی شد و بازنمودهایش از دنیاهای اِلیینیستی داستان به داستان چنان ترسناکانه واقعی شدند، که بخش آمریکاییِ پلیس مخفیِ اِلیینیستی خانهاش را جستجو کرد، تا پیشنویسها را نابود کند. دیک تعریف میکند، منطق نوین شکل حاکمیت اِلیینیستی «او را بسادگی افسون میکرد: آنها به درست یا نادرست کاری نداشتند، بلکه فقط کاری میکردند که به سودشان بود. مانند در جهانِ علمی–تخیلی SF-Welt، در ششمین سیارۀ آلفا کنتآورس: آدم فقط کاری میکند، که سودآور است. دیگر آرمانی ندارد. بسادگی یک معجزه است، که دولت نیکسون پادیست [گروه اپوزیسیون] را منفجر نکرد ... اینکار را فقط از این روی نکردند، زیرا ترس داشتند، دسیسههایشان آشکار شوند و آنها برای آن جریمه شوند. اما نه، چونکه کسی نگرانیِ اخلاقی داشت.»

دیگران سرراست از «طبقۀ نو» سخن میگفتند، مانند میلوان جیلاس Milovan Djilas، رهبر پارتیزانهای یوگسلاوی و سپس کارگزار حزب کمونیست، در اثر خود که به همین نام در 1957 منتشر شد. در آنزمان او بعنوان زندانیِ شمارۀ 6880 از پیش در زندان بود. او بسیار پرسون genau سرشت بهرهکشیِ «مالکیت جمعی»، ولی پیش از همه رَزینانه exakt سرشتِ نرمشپذیر و ناکیشمندِ [غیرجزمیِ] حاکمیت اِلیینیستی را، که به فاشیسم استالینیستی پایان داد، توصیف کرد. «طبقۀ نو به انقلابیها و جزماندیشانی که در گذشته بایسته بودند، دیگر نیازی ندارد؛ این طبقه با شخصیتهای سادهای مانند خروشچف Chruschtschow، مالنکوف Malenkow، بولگانین Bulganin و شپیلوف Schepilow، که خود را با هر سخن چونان آدمهای میانگین میشناسانند، خشنود است. طبقۀ نو دیگر از درسهای ایدئولوژیک و پاکسازیهای جزمی خسته شده است. میخواهد در آرامش زندگی کند... در اوج قدرت و ثروت خویش است، اما ایدۀ تازهای ندارد... تنها کاری که هنوز باید انجام دهد، این است، که خود را توجیه کند.» در اِلیینیسم غربی، هورکهایمر Horkheimer وآدورنو Adorno در «دویچِمگوییکِ [دیالکتیکِ] روشنگری Dialektik der Aufklärung»، که پیشانه در 1944 چاپ–پخش شده است، اشغال جامعۀ انسانی را بوسیلۀ منطق نامردمی، اِلیینیستی، که در جایگاهی بود که در همۀ برنامهها و ساختارهای گذشته نفوذ کند، آناکاوی [آنالیز] کردند.

درست همانگونه که اوروِل توضیح میدهد، اِلیینها خود را در این فاز بسیار حساس برای حاکمیتشان با کمک آنچه آنها «جنگ سرد» مینامیدند، وارهاندند. این ابزار شگرفی بود که همۀ آناکاویهای پاد–اِلیینیستی را تا سالهای چندی در دهۀ شصت فلج کرد. از آنجا که بهنگر میرسید تسخیر جهان بدست طبقهای نو با ایستادگی روبرو میشود، اگر که به یکباره انجام شود، اِلیینها زمین را به بخشهای گوناگون تقسیم کردند و جوری وانمود کردند، انگار که هر یک در برابر دیگری بعنوان امپراتوریِ اهریمنی میجنگد. این امر کار را بسیار آسانتر میکرد. در بیرون دشمنانی بودند، که آدم توانست برضد آنها همبستگی بطلبد ‒ از آن پس صداهای انتقادی چونان خرابکار به حساب میآمدند. کمابیش ناتوانستنی بود، از راه انتقاد به اِلیینیسمِ «خودی»، سخنگو یا مدافع اِلیینیسم «دیگر» نشد. هرچه انتقاد رادیکالتر بود، به همان گونه هم برای اِلیینیسمِ نوع دیگر، دفاع از آن قویتر بهنگر میرسید ‒ زیرا هر کس میتوانست در پسگفتارها و چشماندازهایش، هرچه که میخواست، بنویسد. پژوهش–اِلیینیسمِ همسنجشی [مقایسهای] به سختی توانست، بطور کلی مفهومها را پیدا کند، و فقط به کُندی پیش میرفت ‒ با اندک شماری از جرقههای درخشان مانند پژوهش چاپ–پخش شده «انسان یک–بُعدی One-Dimensional Man از هربرت مارکوزه Herbert Marcuse در 1964.

رد پای اِلیینها

اینکه اِلیینها از نگر تاریخی پس از فاشیسم میآیند، به این معنا نیست، که دوستان راستین آدمها باشند. آنها فقط این احساسهای بیمارگونه را ندارند. بههیچروی احساسی ندارند. همچنین اِلیینها بر روی زمین و در درون آدمها رد پایی از نابودی و خوارسازی بجا میگذارند. ولی آنها هیچ دشمنی با آدمها ندارند، حتی با آدمهای خاص. در واقع آدمها را عمدی نمیکُشند. از دستشان در میرود. سپس میگویند، ای وای، چرا این‌جوری شد.

رَد پای اِلیینها از نگاره [تصویر]های ترسناکی، که در ژرفنای حافظۀ قرن ثبت شده است، همراهی میشود. با اینهمه آنها با هراسی، که فاشیسم در پیرامون خود برپا میکند، فرق دارند. فاشیسم نگارههای افراطیتر، و پرخاشگرتر از وحشیگری را کنار هم ردیف میکند. بر ردپای اِلیینها نگارههای آرامتر، نگارههایی از نهایت غم و اندوه نهفتهاند؛ از آدمهایی، که بیشتر وقتها بههیچروی نگریسته [مورد نظر] نیستند، بلکه همچون پیراستادِ همراهِBegleitumstand [پیرامونایستای همراهِ] افسوسمندی میمیرند.

آدمهایی که از آنها هیچ بجا نمیماند مگر سایهای بر روی سنگی از گرانیت؛ مردمی که هنوز بدرستی زندگی پیش روی خود داشتند و اکنون در بیمارستان در انتظار مرگ نشستهاند، زیرا هر چه را که بتازگی بر سرشان آمده است نمیتوان درمان کرد؛ مادرانی که میکوشند پستان سوخته به نوزادان خود بدهند: فرتورهای پس از بمباران، که اِلیینها با آن آغاز میشوند، هیروشیما در اوت 1945. دستکم 200 هزارکشته تا پایان سال ‒ ولی، نه برای اینکه کسی ژاپنیها را مردمی فروتر میدانست، که باید از روی زمین پاک میشدند، بلکه زیرا اِلیینها گمان میکردند، که این جنگافزار را بایستی بیچون و چرا آزمایش کنند، پیش چشمان مردم جهان، در پیراستادهای [شرایط] هسیامندrealistisch . آدمها، بهاصطلاح بجای ماکتها جان باختند.

هنوز خاموشتر فرتورهای گرسنگی است. بیش از 100 هزار انسان در رژیم اِلیینیستی هر روز از گرسنگی و کمبود خوراکی جان میسپارند، چهل میلیون در هر سال؛ نزدیک به پانزده میلیون از آنها کودکان زیر پنج سالاند. این آمار از دههها پیش تاکنون کمتر تغییر کرده است. مانند هرچیز دیگر همچنین گرسنگی در کشورهایی که گرایش کمونیستی داشتند به شکل کارزارهایی پیگیری شد، که در فازهای کرانمندِ زمانی به شمار شگفتآور بالایی از قربانیان دست یافتند، در حالیکه گرسنگی در کشورهایی که جزو جهان آزاد بهشمار میآیند، در خودسازماندهیِ آزاد به آن میپردازند، بدانگونه که آمار قربانیان، نمودارِ توزیعِ پیوسته و بنابراین کمتر چشمگیری را نشان میدهد؛ کل دگرسانی در اینجا است. در هنگام «جهش بزرگ» در چین میان 1958 و 1961 نزدیک به بیست میلیون مردم با گرسنگی درگیر بودند، شاید سی میلیون، زیرا کار و درآمد در شهرها و نسبت به فراشان [پروژه]های زیرساختاری توزیع میشد؛ چین در آنزمان حتا غله صادر میکرد، که ارز بدست آوَرَد. در هند، استوارترین دمکراسی جهان سوم، از 1945 تاکنون دیگر اپیدمیِ بزرگ گرسنگی وجود ندارد. بهجای آن سالانه بهطور مرتب سه تا چهار میلیون از گرسنگی و کمبود تغذیه میمیرند. در حالیکه فاشیستهای از همه رنگ گرسنگی را همچون سلاحی بهکار میبرند، تا تنومها و مردمان را هدفمند نابود کنند، قربانیان گرسنگیِ نوعیِ اِلیینیسم به مردمی وابستهاند، که برضد آنان هیچکس ادعایی ندارد. فقط برای آنها بسنده نمیکند. نه بدان سبب که بهاندازۀ کافی برای همه برجا نباشد؛ بلکه چون دیگر بهاندازۀ کافی برای همه برجا نیست، پس از آنکه هدفهای آغازین اِلیینیستی برآورده شوند: یعنی افزایشِ تولید بسیار توسعهیافته، پروژههای بزرگ فناوری [تکنولوژیک]، پشتیبانی و فراهمسازیِ نیازمندیهای کلانشهرهای در حال گسترش، ساختن ناوگانهای غولآسا برای پیامهای دوستانۀ میاناَختری.

برای رفتار اِلیینیستی، نوعی [تیپیک] است، که برای نمونه ایالات متحدۀ آمریکا از 1941 تاکنون به هیچ کشوری اعلان جنگ نکرده است. ایالات متحدۀ آمریکا در اصل دشمنی ندارند که بخواهند به آن حمله کنند. آنها همیشه به نحوی به جنگ کشیده میشوند. و این را بعنوان یاریرسانی به کشورهایی که به آنها آفند [حمله] شده میفهمند، درست همان‌گونه که ارتش اتحاد شوروی از تازش خود به افغانستان میفهمید. برخلاف فاشیستها اِلیینها پس از آن براستی پشیمان میشوند، بیست تا سی سال دیرتر. آنها در‌ اصل هیچگونه دشمنی با ویتنامیها یا افغانها نداشتند؛ آنها سالوادور آلینده Salvador Allende یا الکساندر دوبچک Alexander Dubček را در ‌واقع سرتاپا دلپسند میدانستند. دستگاه اِلیینیسم فقط اینگونه حساس است و پریشانش [اختلال]ها را بسختی برمیتابد. بهای نفت، سرمایهگذاران، نظم استوارِ تقسیم ژئوپلیتیکی [جغرافیایی–سیاسی]، دشواریهای سیاست داخلیِ خودی: هرکس میداند که اینها تا چه اندازه برای اِلیینیسم مهماند. برای همین هم پشیمانی پس از آن همیشه پیش از هر چیز با فهمِ ژرفی برای خود و موقعیت دشوار گذشته همراه است. ای وای، افسوسمندیم.

بسیاری از قربانیانِ دیگر را بسختی میتوان شناخت. با بیماران نارساییِ تغذیه آغاز میشود و با ردِ پای ویرانگریِ روانی و احساسی که اِلیینیسم آن را در سراسر جامعه میکشاند، پایان مییابد. بسیاری کشته نمیشوند، بلکه با دست خویش خودشان را از دور خارج میکنند. الگو همیشه یکسان است. پس از برآورده شدن آماجهای آغازین اِلیینیستی در اینجا هم همیشه بسیار ناچیز برای یک زندگیِ درست بجا میماند. ما را سرراست از کوه پرت نمیکنند، بلکه کمی بیش از اندازه نزدیک به دره به چَرا میبرند. شبها باد میآید و برخی را با خود میبرد.

آنچه در کل اعتبار دارد، در جز درست است. اِلیینها زنها و فرزندانشان را آزار نمیدهند. یا هر نوع شریک زندگیشان را. فقط خود را در برابرِ مسئلههای آنان بهکلی بیاعتنا نشان میدهند. و از توانشهای نابرابر و کار سطح پایینِ آنان افسوس میخورند؛ اما برنامۀ اِلیینیستی پیش میرود.

اِلیینهای بزرگ فاشیست نیستند، ولی خودآشکار است که با دولتهای فاشیستی و دست نشاندگانشان همکاری میکنند، هنگامیکه سودمند است. حتا به آنها آموزش میدهند، راهنمایی میکنند و کمک اقتصادی میدهند، تا زمانیکه آن‌ دولتها کارشان را خوب انجام دهند، یعنی: تا آنجا که بتوانند آماده کنند و به آنها برسانند. هنگامی که دولتهای درگیر را دیگر نشود نگهداشت، زیرا ایستادگی از درون بسیار نیرومند و بدنامی در همگانِ جهانی بسیار بزرگ شده است، ولی اِلیینها بخوبی میتوانند با رژیمی پسافاشیستی هم کنار بیایند. در‌واقع این حتا برایشان خوشایند است. فقط خود بخود هیچ کاری برای آن نخواهند کرد. درست بههمینگونه اِلیینهای کوچک با فاشیسم در جامعه، با بیشمار دکتر روپلها، بی از گلایهمندی همکاری میکنند. عزیزان خویش را به چنگشان میسپارند، تا از پا درآیند ‒ «هیچ نمیدانم، مشکل تو چیست.»

برنامۀ اِلیینیستی «خودهمانند selbstähnlich» است، در هر سطحی به شیوۀ همسانی شکوفا میشود. از اینروی پوزشها هم یکسانند. وزیر برون مرزیِ [امور خارجه] ابَرقدرت، که دولت یکی از سرزمینهای زیر نفوذ خود را سرنگون و رژیمی فاشیستی را بر تخت قدرت مینشاند، بیستوپنج سال دیرتر میگوید: «افسوس، اما بازدهِ کار بسیار خوب بود.» مردانی که زندگیشان را بر رؤیاهای بربادرفتۀ دلبرانشان بنیاد میکنند، سیسال دیرتر میگویند: «دریغ، اما من چنان کاریر خوبی داشتم». فرنشینان شرکتها پس از سیوپنج سال بر شانۀ خستگان و برهنگان میکوبند و میگویند: «دریغا، که بدانگونه سختکاری، پشت خمیده کردید و چنان اندک از زندگی بهره بردید. ولی ما چه خوب از شما سود بردهایم.»

پیشرفت و توسعه

پس از آنکه اِلیینها قدرت را به چنگ آورده بودند، نخست به خرید رفتند. سرتاسر سیاره هر چه که میشد بهکاری بست، یکجا خریدند. این را «توسعه» نامیدند، گاهی هم «پیشرفت». پیشرفت را بهطور رسمی در 20 ژانویۀ 1949 جار زدند. ترومن، پرزیدنت ایالات متحده، در آستانۀ دورِ دوم ریاست جمهوریاش بازنمود برنامهای را برای اِلیینها پیش رو نهاد: «ما باید برنامهای نو و جسورانه تنظیم کنیم، تا برکت و فراوانیِ دانش و فنمان را برای بهرهبرداریِ منطقههای زیر توسعۀ جهان بهکار ببریم.» این برنامه به نام توسعه شامل آن بود، که جریان جهانیِ کالا، مواد خام و کار را به سوی اِلیینها آسان کند و به آدمها بگوید، روزی که زیاد هم دور نیست، همهچیز خوب خواهد شد، فقط کسی آن را هنوز بدرستی نمیبیند.

بخش–تبلیغ [پروپاگاندا]، باید زمان درازی ژرفانه اندیشیده باشد، پیش از آنکه به واژۀ توسعه برسد. کلنیهای گذشته یکشبه به سرزمینهای «زیر توسعه» تبدیل شدند، که تشنۀ «بهرهبرداری جسورانه»اند. سخن از توسعه و زیر توسعه از قربانیان پیشینِ حاکمیت شخصی، که تازه خود را از بند رهانیده بودند، گونهای از ناتمامان ساخت، که «هنوز آماده نبودند». ترفند دلپسندی بود، تا برابری اعلام کنند و همزمان تضمین کنند که برخی حیوانها برابرتر از حیوانهای دیگرند. کلنیهای گذشته ملتهایی شدند که هنوز مانند سفیدان نبودند. زنان، که بسیاری از دولتها در ظاهر به آنان حقوق برابر تضمین کردند، هستومندانی شدند، که هنوز مانند مردان نبودند. میلیونها کارگر با دستمزدهای ناچیز در سراسر جهان مردمی شدند، که هنوز مانند کارمندان یقه سفید white collar worker در نیویورک، اسلو یا مسکو نبودند. همه چیز بازمیگردد به توسعه. توسعه نمونۀ کلاسیکی بود برای آن، که چگونه آدم تبعیض نوعِ کهنه را به تبعیض نو و آهنجیده [انتراعی، مجرد] میترادیسد. برابری اعلام کردند ولی این حق را برای خود نگهداشتند که الگو [نُرم] تعیین کنند.

اِلیینها هیچ جنگی را، که بیگمان میدانند بازنده از دست میرود، آغاز نمیکنند؛ میپرسند: «چگونه میتوانیم با وجود این پیروز شویم؟» هنگامی که پرتغال فاشیستی دیرزمانی، خونین و بیهوده برای نگهداشت مستعمره [کلنی]هایش میجنگید، انگلستانِ اِلیینیستی دستگاه استعماریاش را بیدرنگ و بهتندی سامان داد. برای استعمازدگان، ناوابستگی نیاز بیچون وچرای رهایی از حاکمیت شخصی بود؛ برای اِلیینها توانشی ورزالی praktische بود، که همچنان هرچیز بدرد بخوری را از این سرزمینها بیرون بکشند، بیآنکه برای سرنوشت مردمان خویش پاسخگو باشند. آنها آموختند استعمارزدایی را بعنوان پیش پردهای از مقرراتزدایی⁵⁴ Deregulierung برآورد کنند.

آنجا که موضوع بر سر پایان دادن به حاکمیت شخصی بود، اِلیینها نمیگذاشتند کلاه سرشان بگذارند. این در منشور حقوق بشر سازمان ملل در 1950 و همچنین در دگرسانیدنهای قانون اساسی، که به زنان و سیاهان برابریِ رسمی داده شد، بیان شده است. ولی اینها چیزهایی بودند که اِلیینها بیشتر در کنار به آن پرداختند. آنچه آنها براستی به آن دلبستگی نشان دادند، گسترش راژمان بهرهبرداریشان بود. آنها خود را برای آدمها یا کل سرزمینها به دردسر نمیانداختند، بلکه تنها چیزی را میخریدند که براستی به آن نیاز داشتند: مواد خام، کار، آرامش. هرچیزی را که میتوانست سر راهشان بازدارنده باشد، هدفمند از میان برمیداشتند. همۀ توجه آنها به بنیاد نهادهای جهانی مانند بانک جهانی یا صندوق جهانیِ ارز بود، که هوشیار بودند تا جریانهای تجاری حتا هنگامی که یک کشورِ شرکتکننده بطور کامل ورشکست میشد، از حرکت باز نایستند. بجای آنکه همهجا نیروهای اشغالگرِ استعماری گسیل کنند، اِلیینها پول و گندم بعنوان «کمک» میفرستادند. بدین وسیله بسیار کارامدتر به آن رسیدند، که زیرساختهای فراهمآوریِ گذشته از هم پاشیده شدند، تولید داخلی نابود شد و کشورهای نگریسته برای همیشه به واردات وابسته شدند. اِلیینها نخست هنگامی نیرو میفرستند، اگر این روش کار نکند.

ایدۀ توسعه یا پیشرفت دو امتیاز بزرگ دارد. یکم اینکه نباید نخست از آدمها پرسید، به کجا باید رفت، چرا که هدف از پیش تعیین شده است. راه فقط ادامه مییابد، به سویی، که پیشرفت در آنجا است. حاکمان شخصی اینگونه خود را بد میکنند، که به زیردستان میگویند: این را بدست نمیآورید. آن را اجازه ندارید. این برای شما نیست. اِلیینها (دستکم اِلیینهای ترادادی در دوران توسعه) میگویند: آری، شما همهچیز را بدست خواهید آورد؛ ولی نخست هرچه دارید به ما بدهید، تا ببینیم چه میشود. دوم اینکه ایدۀ توسعه همۀ هزینههای انسانی را به دُشامدهای [حادثه] محض ترامیدیسد. براستی هم بیشترِ آدمها در سدۀ بیستم از فاشیسم و کشتار جمعی نمیمیرند، بلکه از توسعه؛ این فقط بهچشم نمیآید. راندهشدگان و بیچیزان جهان سوم، تباهشدگان و آزار دیدگانِ همۀ میخانه زمردها، دیگر چونان قربانیِ دستگاه حاکمیت پدیدار نمیشوند، بلکه از دُشامدها در راستای راه تاریخی. مانند گاوهای مردهای هستند، که در راه اِلیین–تاکسیها افتادهاند.

جسورانه رفتن To Boldly Go

اِلیینها کوشیدند، این توسعه را بعنوان ماجراجوییِ بزرگی بازنمایند. هنگامیکه همواره آدمهای بیشتری برای برنامۀ عصارهکشیِ اِلیینها کار میکردند و همواره زمان، زاستار، و داراییِ بیشتری از خود را در این برنامه از دست میدادند، اِلیینها از هدفهای بزرگی حرف میزدند، که به سوی آنها در راهیم. زمین را چون فضاناوی وانمود میکردند که بهسوی جهانهای پرشکوهِ نوی در راه است، که فقط در این لحظه هنوز پشت مِه حلزونیِ زمانِ حال پنهان بودند.

از این رو نیز بیدرنگ پذیرفتند، وقتیکه فیلمنامهنویسِ جوانی پیشنویساش را برای تولید پیش رو نهاد. نویسندۀ جوان جین رادنبری Gene Roddenberry نام داشت و در آن زمان بیکار بود ‒ هیچ چیز آدم را آفرینندهتر و پذیراتر برای آنچه اِلیینها بتوانند به آن نیاز داشته باشند، نمیکند، مگر برخی فشارهای اقتصادی. فیلمنامه میبایست سریال تلویزیونیای در بارۀ فضاناوی میشد که همواره به سوی جهانهای نو و بیگانه در راه بود. رادنبری آن را «سْتار ترک Star Trek [پیشتازان فضا]» نامید. هنگامی که اِلیینها در اِنبیسی NBC پیشنویساش را خواندند، این احساس را داشتند که سرانجام یکی در اینجا دریافته بود، که آنها این همهوقت چه میخواستند به آدمها بگویند.

برای اینکه این را نیز هرکسی بفهمد، پیام زیر در پیشپردۀ فیلم پخش شد. یو.اس.اس. اِنترپرایز U.S.S. Enterprise بیهدف در فضا پرواز نمیکرد، بلکه سپارشی داشت: «که جهانهای ناشناختۀ نو را کشف کند؛ زندگیِ نو و تمدنهای نو جستجو کند؛ جسورانه به جایی برود که پیش از آن کسی نرفته است to boldly go where no man has gone before.» برای این، اِلیینها جین رادنبری Gene Roddenberry را دوست داشتند. او بیان میکرد، آنچه آنها انجام میدادند. آنها فراتر از حاکمان گذشته رفتند، دورتر از آن که آدمها رویهمرفته تاکنون رفته بودند. به همهجا تاختند: به ژرفنای دریاها، به تکهای در فضای کهکشانی، به میدانهای اقتصادیِ بهرهبرداری نشده، در سراسر جهان به سوی مردمی که هنوز بهاندازۀ بسنده بکار گرفته نشده بودند، به اندرون رازهای روان آدمی، به هر گسترۀ کاوش نشده. آنها بیدرنگ هر چه را که میجنبید به رگبار نمیبستند، (در نخستین درآیه–فیلمِPilotfilm « سْتار ترک»، کاپیتان در همان آغاز خلبان خود را بیرون میکند، چونکه او درست همان کار را انجام داده بود ‒ «شما اِلیینهای مهربان را به آتش بستید You fired on friendly aliens»). بدان دلبستگی نشان میدادند؛ به هر جهان نو، به هر سبک زندگی، هر تمدن، به هر چه که میتوانست به دردشان بخورد. «جسورانه رفتن To boldly go»: بهتر از این خودشان هم نمیتوانستند بگویند.

تهدیدها در «سْتار ترک» از بیرون میآمدند، از فراخنای فضای کیهانی، نه از خانه. واگشاییِ خردمندانۀ کشمکشها، راه به سوی گشایش گیتی بود. زندگی بر عرشۀ فضاناو ستایش سبک زندگیِ اِلیینیستی بود. هرگز کسی که دارد رُفت و روب میکند یا ظرف میشوید، دیده نشد. کارکنان کشتی چنانکه پیداست نه نیاز داشتند غذا بخورند و نه بهجایی بروند، بههمانگونه که اِنترپرایز را هرگز ندیدیم که دارد بنزین میزند. در عرشه نَه بچهای بود و نَه خانواده؛ نَه تکلیف اجتماعی وجود داشت، نَه وابستگیهای پردردسر، نَه توضیح مالیات [پُرکردن فرمهای ادارۀ مالیات برای توضیح درآمد سالانه]. شکستهای هستۀ تاب⁵⁵ Warpkernbrüche و پدیدههای کوآنتومی، خودش است. این آینده بود.

آدمها باز هم « سْتار ترک» را برای پیام پسافاشیستیاش دوست دارند. استار ترک جهان–نژادی و پاد–داتارگانورز [آنتی–اتوریتِر، ضد اقتدارگرا] بود. آیندهای را نشان میداد، که در آن از جامعه نباید زجر کشید، که در آن کار و جنگ دیگر ارزشهای مثبتی نبودند، بلکه بطور گسترده برافتاده بودند. «استار ترک» نخستین بوسۀ تلویزیونی میان سیاه و سفید را نشان داد. گروه کارکنان چند نفانیگی [ملیتی] بود ‒ در ضمن چکوفِ Chekov روسی نخست در بستۀ دوم سریال به عرشه آمد، پس از آنکه پراودا Prawda گله کرده بود، که چرا هیچ عضو روسی در گروه پیش نمیآید. کاپیتان در هنگام تردید برای نافرمانی آماده بود، و اونیفورمها را آدم در دیسکو هم میتوانست بپوشد. در بخشهای نخستینِ سریال، زنان پیگیرانه شلوار میپوشیدند.

اما پیش از هرچیز سریال خندهآور بود، چیزی که هماکنون اِلیینها بههیچروی کاربردی برای آن نداشتند. بههمانسان که با شک و تردید بایستی میپذیرفتند، در برابر چشمانشان باز چیز بکلی دیگری رخ داد: فیلمنامه نویسانِ دست اندرکار، از رسانۀ «سْتار ترک» همچنین برای بازنمود دشواریها، ترسها و امیدهایی که آدمیان در دوران اِلیینیستی دارند، بهره گرفتند. در بارۀ کمبود فهمی که سْپوک ولکانیِ Vulcan Spock خرد–باور در برابر سهشهای آدمی از خود نشان میداد، شوخی میکردند. چندتا از اپیسودها بروشنی افشاگرانه توصیفهای پرسونِ [دقیقِ] سبکِ کار اِلیینیستی بودند. در «دیو در تاریکی The Devil in the Dark» کارگران معدن در جانوسِ 4 Janus IV با زیستگونۀ بیگانهای میجنگند. آنگونه که سْپوک بوسیلۀ «درآمیزش–ذهن mind-melt»، نوعی ذوبِ–ذهنی با آن هستومند، درمییابد که او خود را «هورتا Horta» مینامد و زنی است که تخمکهای سیلیکونیاش را معدنکاران نابود میکنند. سپس «سازش»ی فراهم میآید: برای آن، که معدنکاران فرزندان هورتا را نکشند، کودکان سنگ معدن را از کوه برمیکَنند، حال آنکه معدنکاران پاهایشان را روی هم میاندازند و در آفتاب دراز میکشند. این توسعۀ پساز استعماری است. «سْتار ترِک» نگارههایی را برای آن پدیدههایی عرضه کرد، که آدم در اِلیینیسم آروینیده [تجربه کرده] بود ‒ تا به جایی که کاپیتان، که در اپیسود پایانیِ سریالِ اصلی منتالگونه [ذهنی] geistig جایگزین میشود، و تا به سْپوک، که در «مغز سْپوک Spock’s Brain» مغزش را میدزدند.

ولی کامیابیِ راستین نخست پس از پایان سریال میآید (آمار بینندگان نیز به مرزهای درونیِ قدرت اِلیینیستی وابسته است). «سْتار ترک» را همۀ فرستندههای توانستنیِ محلی بعنوان چرندِ–کم ارزش تکرار کردند (در آلمان در برنامۀ کودک) و بازتابی سراسر تازه بدست آورد، بازتاب طنزِ–توسعه. مردم در بارۀ بازنمود آیندهای تکنولوژیک–منطقی شوخی میکردند، که در این میان میدانستند، که آن بدینسان هرگز نمیتواند وجود داشته باشد. این سریال، کاریکاتور گذشتهای بود، که در آن باور کرده بودند، روزی برای هر پراسهای دستگاهی وجود خواهد داشت. ولی همواره باز به امید به آیندهای پسافاشیستی ارج مینهادند، و هنوز هم فرتورهای کوبندۀ خندهآوری برای زندگیِ روزانه در دوران توسعه پیدا میکردند. «سْتار ترِک» آن نشان ویژهای را دریافت کرد (و تا به امروز هم نگهداشته است)، که در اروپای خاوریِ پیشین جینِ–لوِیز Levi’s-Jeans داشت: با اینکار خواستند بگویند، که در جایی باز زندگیِ دیگری بایستی وجود داشته باشد جز این یکنواختی و رخوتی، که پیش رویمان گذاشتهاند. «اگر این جهان را بد میدانی، باید برخی از دیگرها را ببینیIf you find this world bad, you should see some of the others»، فیلیپ ک. دیکPhilip K. Dick این هنایش را چنین نامیده بود.

سرپرست The Caretaker

همانگونه که روشن شد، با «سْتار ترِکStar Trek » نه تنها یک سریال بلکه یک رسانه آفریده شد. بعنوان سریال نمیتوانستند ادامه دهند ‒ هم پرسنل و هم ایدههای آغازین بسیار پیر و کهنه شده بودند. ولی توانستند سریالهای تازهای بیافرینند، که از نگر زمانی دیرتر در همان گیتی بازی میکردند. سْتار ترِک رسانهای است، که بوسیلۀ پارامونت اداره میشود، ولی بهدست نویسندگان، کارگردانان و طراحان بسیاری شکل میگیرد و هوادارن آن را با دید انتقادی همراهی میکنند. رسانۀ «سْتار ترِک» هنوز هم از سوی سهگوشۀ فاشیسم، اِلیینیسم و توسعه یکپارچه نگهداشته میشود ‒ فقط اینکه توسعه بدنام شده و اِلیینیسمِ ترادادی از مد افتاده است.

پایان توسعه از نوآغازِ 1987 در بسیاری از اپیسودهای «سْتار ترِک» با شکست روبرو شده است؛ ولی بیان همخواند با برنامه را 1995 در درآیه–فیلمِ سریال چهارم («سْتار ترِک – وویجر Voyager – Star Trek) بدست آورد. این دنباله «سرپرست Caretaker» نام داشت. «وویِجر» در اینجا از میان کرمچالهای به بخش بسیار دوری از کهکشان، چهارخانههای–دلتا، پرتاب میشود. در آنجا با ایستگاه شگفتانگیزی روبرو میشود، «فالانژ Phalanx »، که تنها یک هستومند فرازمینی در آن زندگی میکند، که خود را «سرپرست [سرایدار]» مینامد. سرپرست به سیارۀ اوکامپاها Ocampa انرژی میرساند و از آن در برابر کاتسونهای Katzon غارتگر و از نگاه تَشنیکی از آنها نیرومندتر نگهداری میکند. اوکامپاها در اندرون سیاره زندگی میکنند، زیرا که آن آتمسفر ندارد و از اینروی سطحی دُشزیستی [پادچمِ خوشزیستی] دارد؛ آنها سرپرست را از نسلها پیش تاکنون بهسان هستومندی خدایی ستایش میکنند. آنچه نمیدانند، این است که سرپرست بدست خویش آتمسفر آنها را با «آزمایشی» ناکام نابود کرده است و از آن زمان خود را پاسخدار میداند،که با فراهمآوردن کالا و نیازمندیها آنها را زنده نگهدارد. ولی پرتوِ انرژیِ فراهمی فرومینشیند، وقتیکه سرپرست میمیرد. برای سرپرست تنها این میماند، که فالانژ را نابود کند، تا به دست دشمن نیفتد. حال چه بر سر اوکامپاها میآید، کسی نمیداند.

«سرپرست» ترسهایی را که از پایان دوران توسعه کم–کم بزرگ میشوند، موضوع بحث میسازد: ترسی که اگر بار و کالا نرسد، آمادگی و فراهمسازی قطع میشود؛ ترسی که [اگر] پشتیبانی و نگهبانی بوسیلۀ نیرویِ برترِ ابَرتوانمندی پایان یابد. درست همین را بسیاری از کشورها با پایان جنگ سرد تجربه کردهاند. ولی درست همین را کارگر دستمزد بگیرِ کار ازدست داده، که بهنگر میرسید کار پایداری در بخش رسمی دارد، نیز تجربه میکند. رساندن کالا پایان مییابد، اما راه بازگشت به خودبسندگی با موقعیتی،که سرپرست پدید آورده است، بسته است ‒ با یک «دُشامد»، آنگونه که او مینامد. در‌ واقع توسعه شامل این میشود، که وابستگی پدید آورَد، و بازخَنهایی [منابعی] که سرپرست با آنها سخاوتمندانه سرپرستیِ خود را اداره میکند، درست از آن فراروند ترادیسِشی Transformationsprozessناشی میشوند که اوکامپاها را به وابستگیِ هماک [تام] میراند.

در واقعیت، همانا سرپرست نمیمیرد، بلکه از تندرستیِ والا شاد و سرمست است. او ادامه میدهد، با اینکه دستیاریهایش همواره نابسندهتر میشوند. کارکرد سرپرست برجا میماند، حتی هنگامی که «توسعه» از میانۀ دهۀ هفتاد از اعلامیههای برنامهای سازمان نفانهای یگانسته [ملل متحد] UNO و ابرقدرتها پاک میشود. الگوهای نو، از نظم جهانیِ نو تا توسعۀ پایدار، بر سر این همرایاند که تواناییهای برترِ سرپرستان هرگز مانند امروز چنین پرارزش نبودهاند، تا نگونزارهایی را زیر کنترل نگهدارند، که خود سبب آن شدهاند. پس از آنکه اِلیینهای ترادادی، رج به رج گاوها را زیر گرفتند («آخ، آنجا یک گاو بود ‒ به هر روی»)، اِلیینهای پیشرفته میآغازند که به گاوان رسیدگی کنند. آنها راه را بازمیگردند و میگویند: آخ، چه بسیار گاوهای مرده! چه خوب که ما به اینجا سر میزنیم، تا با تشنیک برترمان بازسازی را رهبری کنیم! «همۀ اِلیینهای پیشرفته همین را میگویند. کنسرسیومها با آگاهیِ زیستبومی؛ نیروهای ارتشیِ وظیفهشناس، سیاستمداران اجتماعی و سامان دهندگانی که ویرانگریِ نئولیبرالی را به ارث میبرند. همچنین مرد نوِ بد شگون به آنسو گرایش دارد، که با زنان مانند گاوانی که از ضربههای کهنِ پدرسالاری درهم شکسته شدهاند، رفتار کند، که چشمبراه چیرهدستیهای دلسوزانهاش ماندهاند.

فروپاشیِ توسعه، فرآورد نابرابر این دوران، پایۀ جایگاه قدرتِ برترِ سرپرست در دوران پس از آن است. نابودی آنچنان ژرف است، شکافتِ نابرابر آنچنان کامروا، که اوکامپاها نمیتوانند آشکارا از سرپرست چشمپوشی کنند، با وجود آنکه او در همه چیز گناهکار است. داراییهایی که اندوخته است، نمیشود به آسانی، همچون غنیمت جنگی، از فالانژ باز به جای دیگر برد؛ آنها به یک راژمان [سیستم] درهم ذوب شدهاند و راژمان هم با تنومِ [شخصِ] خویش. از اینروی نمیتوان بسادگی پول را از جهان یکم بارکرد و بهجای دیگر بُرد، یا تشنیک، یا کاردانی را [دانش کاربُردی] know-how. به این سبب سودهای لاتاری به باز–توزیع نمیانجامند.

سرپرست از اینروی به این ایده، که فالانژ را به اوکامپاها واگذار کند، هرگز نمیاندیشد ‒ زیرا به نگر او آنها نمیتوانند از پاسخگوییِ اینکار برآیند، تنها کسی میتواند، که با او برابر است. منفجر کردن فالانژ، که با آن اپیسود «وویِجر» پایان مییابد، ولی پراسههای اوکامپاها را فرو نخواهد گشود. سرپرست چنان کار بنیادی انجام داده است، که مرگ او توانستنی است گاوهای مردۀ بیشتری هزینه داشته باشد، تا که ادامۀ هستیاش. منفجر کردن فالانژ میتواند اوکامپاها را به نگونزاری میانمدت بکشاند و در درازمدت به وابستگی به سرپرست تازهای بینجامد. بدینسان این پرسش میماند: که چگونه اوکامپاها میتوانند فالانژ را در دست بگیرند و آن را با روشی نابود کنند، که برایشان زمان فراهم آورَد؛ با روشی که بازخَن [کان]های الفنجیده [گرآوری شده] در فالانژ را بهشکل سودمندی به آنها بازگرداند؛ با روشی، که در آن شکافت به ناتوانیِ خودی و سرپرستیِ بیگانه از نو برداشته شود. این شیوه، که فالانژ را نابود کنند، حل و فصل نام دارد.

4. یگانه–بودن [یگانگی] با بورگ⁵⁶ Borg

زمان استاری 42761 ممیز 9. اِنترپرایز Enterprise برای نخستین بار با دشمن تازه و نیرومندی روبرو میشود: بورگها. بورگها گونههای نیمهآندروئیدند، همسان آدمیاند، ولی دستگاههای سیبرنتیکی در خود کار میگذارند، تا خود را «بهتر» سازند. بورگها به شکل گردآمدی [کلکتیو] هستومندند: تَکالی [فردیت] برای آنها ناشناخته است، مانند یاختههای یک سازوارۀ [ارگانیسم] کلی عمل میکنند. از راه دالانهای زیرفضایی که بورگها با یدیگر در پیوندند، هر بورگی به دانش همۀ گردآمدیِ [کلکتیو] راه دارد، که آن باز سپارشهای او را به او میرساند. بورگها به شکل پایگانی [سلسلهمراتبی] سازمان یافتهاند و برای انجام کارهای وابسته بهخود کارشناس هستند، ولی گردآمدی دارای ساختاری نامتمرکز و تا اندازۀ بالایی خود سازمانده است. فضاناوهای غولآسای کابی [مکعبی]شکلِ بورگها ستاد فرماندهی ندارند، اگر تکهای از کار بیفتد، تکههای دیگر کارکرد آن را بهگردن میگیرند، همانگونه که بورگهای دیگر کارهای عضوهای گردآمدی را به گردن میگیرند. بورگها شارینشی بیاندازه توسعهپذیرند. گونههای دیگر را جذب میکنند، یعنی بزور آنها را در گردآمدیِ خود ادغام میکنند. پیام افسانهایشان در هنگام برخورد عبارت است از: «ایستادگی بیهوده است. شما جذب خواهید شد.» بورگها همچنین بههیچروی نمیفهمند، چرا برخی از گونهها از آغاز ایستادگی میکنند. میپندارند که این بهترین چیزی است که میتواند برای گونههای دیگر رخ دهد.

پژوهش در بارۀ بورگها دانستنیهای بنیادی در بارۀ اِلیینیسم را بدست میدهد، بویژه در فاز پیشرفتۀ امروزیاش. «ایستادگی بیهوده است ‒ شما جذب خواهید شد» میتوانست امروز در دفتر هر سازمان غیر دولتی روی دیوار آویزان باشد، که تلاش میکند از برنامۀ پشتیبانیهای دولتی پول دریافت کند. (این پلاکاردها را میتوان براستی خرید ‒ فقط برای پیشنهاد.) اِلیینیسم پیشرفته دشمنانش را کنار نمیزند، آنها را جذب میکند. این را پارگِرتیدن Partizipation، دمکراتیک–کردن⁵⁷Demokratisierung ، پیشروی در توسعه مینامد. البته الینیسم از نخست جامعهها را «سازگار» کرده است، از آنِ خود کرده است، اِلیینها و نیمه–اِلیینهای تازه آفریده است. ولی در دوران توسعه این امر سرشتِ سازگاری با اینهمانیِ [هویت] از پیش تعیین شدۀ اِلیینیستی را داشت. آدم میبایست «همانگونه باشد مانندِ» وقتی که میخواست همکاری کند. اِلیینهای پیشرفته این دستور را رها میکنند. اینهمانیشان با هر گروهی که افزوده میشود، دگرگون میشود. همه چیز توانستنی است. بورگها هم یک گونهاند و هم با اینهمه نیستند. تنها شرط یکپارچگی [ادغام] این است که آدم کل بورگ–گردآمدیِ گذشته را رویهم بپذیرد. نمیتوان انتخاب کرد. میتوان سرمایهداری [کاپیتالیسم] را به داشتههای فرهنگیِ خودی سازگار کرد، میتوان سوسیالیسم آفریقایی اختراع کرد، می توان پدرسالاری را «زنانه feminize» کرد و راژمان [سیستم] نهادهای جهانی را از «سپیدیِ» یکسویهاش درهم ریخت [ساختارشکنی کرد]. فقط نمیتوان آن را برانداخت. گونۀ جذب شده آن گونهای است، که افزوده میشود، و بایسته است همخواند با آن رفتار کند. بیا داخل، ولی چیزی را ویران نکن.

اِلیینیسمِ پیشرفته چندمرکزی و ناکیشمند undogmatisch [غیرجزمی] است. تا بیشترین اندازه ایستادگیپذیر است و بسختی میتوان حساسیتش را برانگیخت، زیرا نمیتوان آن یکی اتاق فرمان [پل فرماندهی] را پیدا کرد، که برای همه پاسخگو باشد. اِلیینیسم پیشرفته پسانوین است: توسعۀ برتر، دیگر از هیچ هدف یا نگارۀ از پیش تعیین شدهای پیروی نمیکند، [بلکه] فقط در خودِ یکپارچه سازی Integration نهفته است. اِلیینیسم پیشرفته هیچ نوع ویژگیهای استواری ندارد، مگر اینکه، همگی به گردآمدیاش بپیوندند و همه چیز را زیر فرمان دسترسیِ کلِ گردآمدی قرار دهند. دلبستگیِ بورگ کمتر روی فردها تمرکز میکند تا روی گروههای اُسپُر [کامل]، هرچند که فردها هم جذب میشوند. این تنها از نگر راهبردی اهمیت دارد. فردها میتوانند در فضاناوهای–بورگ [با کاربرد تلهپورترها] بوسیلۀ تابش beamen در جایی ناپدید و در جای دیگر دوباره پدیدار شوند و بیدردسر پرسه بزنند، اگر آنجا شر به پا نکنند: تا هنگامی که بورگها به یکی بعنوان خطر نگاه نکنند، هیچ اهمیتی به او نمیدهند. یکپارچهسازیِ گروهها بعکس برای بورگ–کلکتیو چیرهدستیهای تازه و ویژگیهایی با خود میآورد، که میتوانند سودمند باشند. این بدن معنا است، وقتی که اِلیینها ناگهان ارزش «ویژگیهای زنانه» را درمییابند یا آفرینندگیِ بالای بخش غیر رسمی را، هنگامی که از آن سخن میگویند، مایۀ شرم است، که چگونه بسیاری از جوانان با در نگر گرفتن موقعیت اقتصادی نمیتوانند در جامعه «همکاری»ی ژیرا [فعال] داشته باشند یا هنگامی که «گروههای به حاشیه رانده شده»ی دیگری را مییابند، که نمیتوانند از کار و زبردستیهای آنها «چشمپوشی کنند». بگِرتِ دانشیکِ [مفهوم علمیِ] درخورِ نگرشِ بورگ با آن برابری میکند: «ما گونهها را جذب میکنیم. سپس همه چیز را که در بارۀ آنها وجود دارد، میدانیم.» (نسل آینده، «من بورگ Next Generation, I Borg»).

زندگی در بورگ–کلکتیو از سردی و بیمهری نشان دارد، اما نه از تنهایی. بورگها به آن خو گرفتهاند، همواره صدای دیگران را در گوشهای خویش بشنوند؛ خشمگین میشوند، هنگامی که پیوندشان با گردآمدی [کلکتیو] قطع میشود. این مسئلۀ بسیاری از اِلیینها در آسودگان [تعطیلات] است و به اختراع تلفن همراه انجامیده است. بورگها سرراستانه خوشبخت نیستند، ولی چیزی بدین سان. آنچه به پیوندشان بستگی دارد، اعتماد و قدرتِ برترِ گردآمدی است. هر چیز دیگر، واژۀ مورد علاقۀ بورگها، «بیربط» است.

در نگاه نخست چنین دیده میشود، انگار که میان رفتار «سرپرست» و بورگیسم، میان سرپرستیِ داتارگانورز [خودکامه] و یکپارچه شدن در گردآمدی، پادگویی [تناقض] وجود دارد. ولی چنین نیست. حتا سرپرستیِ داتارگانورز شکلی از سازگاری است، از جذب کردن، و بورگیسم فقط شکل بویژه رادیکالی از سرپرستی است. اینها دو نوع رفتار اِلیینیسم پیشرفته است، که مثل گاز و ترمز باهم جورند. هر اندازه سرپرست کمتر دخالت میکند، بههمان اندازه بورگیسم نیرومندتر ژیرا [فعال] میشود: بیایید و بگذارید پراسهها را باهم واگشاییم! اگر این کار نکند، باز به سرپرستیِ داتارگانورز چنگ میاندازند: میزگردها برای محیط زیست، بمبها بر سر صدام حسین. با اینهمه بورگیسم بیگمان دیسۀ پدیداریِ رادیکالتری است. حتا در گردآمدی تک–تکِ بورگها برابر نیستند؛ فقط برای بورگها دیگر بههیچروی این پرسش مطرح نیست. برابری، دسترسی، قدرت تصمیمگیری، همۀ این پرسشها از چشمانداز بورگها «بیربط»اند. موضوع به «بهین سازی» مربوط میشود.

هرچه توربست Vernetzung سیبرنتیکیِ بورگ بالاتر باشد، بههمانگونه از شایستگیِ بالاتری برخوردار است؛ ولی این را از نگرگاه بورگ نمیتوان گفت، بورگِ یگانه براستی کسی نیست، بلکه تنها «تابع [فونکسیون] یک ماتریکس» است. هر چند که او کالبد فیزیکیاش را نگه میدارد، در اصل حتا یادبودها و سرگذشتاش را، و او در جای ویژهای ایستاده است. ولی همۀ این نمودها سرکوب شدهاند، در گنجۀ بیربطها بایگانی شدهاند. از اینروی آن بیشکایتی، که یک بورگ درمییابد، که جایگاهش کمبودهای–کارکردیِ جسمانی و روانی برایش میآورد: بورگ سر جایش میماند، تا فرو افتد.

میبایست گفت، اگر بورگها طبقۀ حاکماند، پس ناتوانستنی است همه بتوانند در گردآمدیِ آنها جذب شوند. اما بورگها رویهمرفته که طبقۀ اِلیینیستی نیستند، بلکه شارینش اِلیینیستیاند. عضوهایشان به درجههای مختلف آدموارهاند، حتا اگر هیچیک از «پیشرفتهای سیبرنتیکی» از قلم نیفتند. بیشترینِ بورگها نه از کار آزادند، نه قدرت تصمیمگیری دارند و نه میتوانند هدفها را تعیین کنند. بورگ–کلکتیو، راژمانی [سیستمی] بزرگ، چندلایه، درهمتافته از میخانه زمردها است، فضای چند–بُعدی پشت تک–تک میخانهها. طبقۀ حاکم در جایی است، که کارکردهای پایگانی در آنجا فشرده میشوند، و آن مرزهای روان دارد. هر بورگی میتواند جایگزین و رتبهاش کاهش یابد؛ این خطر، هزینهای است که نخبگان برای یکیبودنEinssein با بورگها میپردازند. در‌واقع هر بورگی همچنین برای فاز کرانمندی از زندگیاش بخشی از طبقۀ حاکم بجا میماند، حتا برای بخشی از روز، و بسیاری از بورگها نومیدانه میکوشند، این بخش را گسترش دهند، در اینکه تُشک خود را با خود به دفتر میبرند ‒ اگر هرگز بخوابند. در پایان هرکسی تنها و بیهوش میمیرد. اما بورگها بسیار نیرومندند. بسیار افسونگرند. برای هرچیزی پاسخی دارند (مگر برای چیزی که «بیربط» است). و دلرباتر از همه برای "میخانه" دارانی، که تمدن کوچکشان را به درون بورگ–کلکتیوِ بزرگ میآورند، این پاسخ بورگ به پرسش در بارۀ حاکمیت و رهایی از بند است: «حاکمیت بیربط است. رهایی از بند بیربط است.»

جنگابزارهای اِلیینها

از منطق–بورگ بنگریم این دیدگاه را نمیتوان رد کرد. ولی آن از چشماندازی دیگر دروغی بزرگ است. یگانه بودن با بورگها همزمان هم هسیا [واقعی، real] و هم دروغی بزرگ است، همانگونه که تیمارداریِ سرپرست همزمان هم هسیا و هم دروغی بزرگ است. ولی آن چگونه کار میکند؟ حاکمیت اِلیینها چگونه کار میکند؟

برای اینکه دریابیم و بازشناسیم، تا چه اندازه مدل حاکمیت اِلیینیستی پیشرفته است، باید بار دیگر به فاشیسم بازگردیم. پنج عنصری که مدل حاکمیت فاشیسم را تعریف میکنند ‒ ترور؛ آپارتاید؛ برتر–نژاد–باوری؛ همگانِ توتالیتِر [استبداد همهگیر]؛ نابودیِ با برنامه ‒ شناسۀ ویژۀ ابزاری هستند، که با آنها هر شکلی از حاکمیت کار میکند. جنگابزازهایی که با آنها حاکمیت اعمال میشود، بر پنچ سطح گوناگون غنودهاند: خشونت⁵⁸ Gewalt سرراست؛ خشونت ساختاری؛ تبعیض؛ کنترل همگان [عموم]؛ وابستگیِ هستیال [حیاتی، وابسته به هستی]. حاکمیت به هیچ ابزاری شتابزده نه نمیگوید، اما آنها را از روی کارایی و ریسک، از روی پذیرفتگی، دستهبندی میکند. مدلهای حاکمیت در گزینش جنگابزار از هم جدا میشوند؛ ولی هیچ یک از آنها چه بسا تا نیمه راه هم پایدار نیستند، اگر که در همۀ سطحها دارای جنگابزار نباشند. اِلیینها جنگافزارهای خوبی دارند. و آنها را هر روزه بکار میبندند.

ابزارجنگ شمارۀ یک: خشونت سرراست، مداخلۀ «پلیسی»

نخستین سطح، سطح زور فیزیکی است، سطح «ارتشی». حاکمان خود آن را برپاکردن و نگهداشتن نظم مینامند.

ما ابزارِ زور فیزیکی را بیش از هر چیز با «جنگابزارها» پیوند میدهیم، آنها بیمیانجی زخمی و نابود میکنند، با آفندهای هدفمند؛ درد یا زخم میافزایند. میتوان با آنها هراساند، ولی آدم باید همچنین نشان دهد، که آمادهاست، آنها را بکار بندد. انتخاب جنگابزار در این سطح به تصمیمگیری میان تبرزین و تپانچۀ بِرِتا Beretta کرانمند نمیشود. آدمیان مانند اِلیینها در کشف ابزار خشونتِ سرراست بسیار نوآورند. خشونتِ سرراست همیشه آخرین مرحله است. اگر زور برای نمونه بوسیلۀ بازداشتن از دسترسی به بازخَنها [منابع] ورزیده شود، باید هرآینه همچنین جنگافزارهایی برجا باشند، که بهکمک آنها از دسترسی به این بازخَنها جلوگیری شود. از اینروی ابزار قدرت فیزیکی در دیرزمان برای همۀ راژمانهای حاکمیت بایستهاند، همه برمیدارند، آنچه از ابزار خشونتِ سرراست میتوانند بدست بیاورند. چیزی که در این سطح آنها را از هم بازمیشناسد، بیشتر نوع برخورد با آنها است.

حاکمان شخصی چیرهدستیهای خود را در درشتخوییِ فیزیکی به انجام میرسانند، سراسر بیپرده بعنوان دلیل برتری و رواگردانیِ حاکمیت خویش. ورزیدن به خشونت نباید حتا بعنوانِ دادگرانه برداشت شود. در دوران دمکراتیک خشونتی که فرد نیرومندتر فرد نزارتری را با آن میکوبد، بعکس دیگر چندان خوب بهنگر نمیرسد. گرچه فاشیسم به کاربرد افراطیِ درشتخوییِ فیزیکی گرایش نشان میدهد، آن را بعنوان پدافند از خود بهنمایش میگذارد، بعنوان پدافند هَماک [تام] در برابر آفند هَماک. از اینروی کاربرد خشونتِ سرراست در فاشیسم همیشه فلسفۀ جنگ هَماک را در پی دارد.

در اِلیینیسم مردم این را نمیپذیرند، و اِلیینها همچنین افسوسمندند برای آن همه ماتریال–انسانی⁵⁹ که نابود میشود ، گرچه شاید هنوز میشد از آن بهره بُرد. آدمیان در دوران دمکراتیک خشونتِ سرراست را نمینیارند [انکار نمیکنند]، ولی در برابرِ آن بدرستی انتقادی هستند. قانونِ مشت مردانه، ارتشی در پسافاشیسم تا اندازهای بد نام شده است. اِلیینیسم آن را بکار میبرَد، در اینکه کُنشها کاربردهای خشونت خود را بجای کاربردهای بازدارندۀ خشونت به نمایش میگذارد، بهتر بگوییم بعنوان کاربردهای پیشگیرانه، بازدارندۀ خشونت.

اِلیینیسم از اینرو ترور نابود کننده را جایگزین درشتخوییِ پلیسی، اَرشایشی [اصلاحی] میکند، نبرد تمام عیار بوسیلۀ ژیرش تکاورانۀ [کنشِ کماندوییِ] کرانمند، «عمل جراحی»، مداخلۀ «پاکیزه». قاعدۀ کلی این است: فقط تا به آن اندازه خشونتِ سرراست بکار ببرند،که بدان نیاز است، تا قاعدههای بازی را برپا نگهدارند. مرزها میان جنگ و آشتی تیره و تار میشوند، بحث بر سر کاربرد میزان بهینه از خشونتِ سرراست است. اِلیینها دیگر جنگی را اعلان نمیکنند، و ترجیح میدهند در آن دیده نشوند؛ ولی همزمان جنگ، همیشگی میشود، زیرا اِلیینها هر زمان دنبال کانونهای ایستادگیِ شوانا [احتمالی] میگردند و آنها را خاموش میکنند. در جریان توسعۀ اِلیینیستی این چشمانداز همیشه روشنتر نمایان میشود. ایالات متحدۀ آمریکا در ویتنام و اتحاد شوروی در افغانستان مداخلههایی کردند، که فلسفۀ کاربرد خشونتِ سرراستِ اِلیینیستی را بیش از اندازه پشت سر گذاشت و بدان سبب هم پیروز نشدند. در جنگ خلیج [فارس] 1991 بسیار بهتر کار کرد، چیزی که اندیشمندان اِلیینیستی هم به آن ارج نهادند. هابرماس⁶⁰ Habermas بهگونهای در هفتهنامۀ دی تسایت DIE ZEIT روشن گردانید و قاعدههای کلیِ خشونت–ورزیِ اِلیینیستی را بدرستی بیان کرد:«این جنگ را زیر دیدگاههای اخلاقی و حقوقی تنها بهسان ژیرشی [آکسیون] باید توجیه کرد، که با ابزار پلیسی، یعنی با ابزار کرانمند و بسیار پرسونِ [دقیق] یک قطعنامه از همدارگان اندرنفانی [جامعۀ ملل] نیرومند میگردد».

کرانمند، پرسون و کارساز بایستی باشد. مداخلۀ اِلیینیستی نیاز بالایی به بازتاب دانشیک [علمی] و تا آنجا که توانستنی است به دستگاههای نازک دارد. هدف آن نابودی نیست، بلکه اَرشایش [اصلاح] است، و در حالت آرمانی [ایدهآل] آسیب دیدگان [جنگ زدگان] میبایستی سپس به آن خوشامد گویند. در پایان باید سخنان فرنشین بزرگ را از ژرفای دل پذیرفت. خشونتِ سرراست در اِلیینیسم همچنین در رابطههای همیشگیِ اجتماعی–مردمی [سوسیال] پذیرش خود را از دست میدهد و در نهادهایی جابجا میشود که در موقعیت اضطراری آماده ایستادهاند: زندانها، پناهگاهها، درمانگاههای روانپزشکی.

ابزارجنگ شمارۀ دو: خشونت ساختاری

خشونت ساختاری بر چیرگیِ سرراست هدف نمیگیرد بلکه بر وابستهسازی [پیرو سازی دیرزمان. حاکمان این کارکرد را «بارآوری [بازدهی] Produktivität» مینامند.

خشونتِ سرراست بسنده نمیکند، تا کل رابطههای اجتماعی–مردمی [سوسیال] را کنترل کنند. با وجود همۀ ظریفکاریها در اِلیینیسم، خشونتِ ساختاری ماشین درشت و زمختی است که هربار باید آگاهانه بهکار انداخته شود. خشونتِ ساختاری سراسری و خودکار عمل میکند. شامل این میشود، که فرآورش و بازفرآورشِ همگانی را بهگونهای سازماندهی کنند، که از آن قدرتِ تعیینکنندۀ بالاتر (و سود بالاتری) به برخیها برسد.

شکل کلاسیک وابستهسازیِ ساختاری، نابرابریِ ساده است: شکاف میان دارا و ندار، داشتن و نداشتن، که همچون ابزاری کار میکند، تا چیرگی و بهرهکشی را به کرسی نشانند. نابرابری میتواند برای ما آشنا یا هرآینه «زاستاری [طبیعی]» جلوه کند، زیرا آدمها هم با یکدیگر برابر نیستند. ولی اینها دو موضوع سراسر دگرساناند. ثروت و فقر از آسمان نمیافتد، ساخته میشود. بدین وسیله پدید میآید که ساختار کار و ساختار حق دسترسی [و کنترل] را آگاهانه از هم جدا میکنند و اینکه ثروتهای بدست آمدۀ تاریخی یا تولید شده در دسترسی [و کنترل] یکسویه گذاشته میشوند.

آدمیان به شکل اجتماعی وجود دارند. آنان با یکدیگر همکاری میکنند، همدارانه کار و زندگی میکنند. حتا اگر خود را بهتنهایی به جزیرۀ دورافتادهای کنار بکشیم، تنها ابزار خودساخته را بهکار بندیم و تنها از کار دستهایمان زندگی کنیم، از این بوده [امر واقع] نمیتوانیم فرار کنیم که ما زاده و پرورانده میشویم. ما در همکاری از کار خودی و بیگانه هستی مییابیم. همین هم برای دستاوردهایی بشمار میرود، که اکنون پیش رویمان مییابیم، دیگر فرقی نمیکند که اینها چیزهای ساختهشده، زاستارِ [طبیعتِ] پرداخته شده یا دانش تَشنیکی و اجتماعی–مردمی باشند ‒ نمیتوانستیم آنها را در دست داشته باشیم، اگر کسی آن را در دسترس ما نمینهاد. دسترنجهای تاریخیاند، که ما باهم به مردهریگ میبریم. از اینروی هیچ بنیادی وجود ندارد، برای چه این مردهریگ بایستی نابرابر توزیع شود. و از اینروی هیچ بنیادی هم برجا نیست، چرا جزیرهای که ما به آنجا کنار میکشیم، بایستی فقط در دست ما باشد و نه در دست کسی دیگر.

بسیاری از راژمانهای حاکمیت میکوشند درست همین نکته را انکار کنند، و آن هم در افسانههای آغازین، که میآفرینند. امپراتوریِ رم خاستگاه خود را از دوقلوهای خسروانی رُمولوس و رِموس Romulus und Remus میداند، که گویا گرگ مادینی به آنها شیر داده و بزرگشان کرده است. امپراتوریِ کاپیتالیستی افسانۀ مرد خودساختهSelfmademan را برپا میکند، مرد برخاسته با نیروی خود. براستی ما بی از دیگری حتا نخستین روز را زنده نمیماندیم، و بی از اجتماعی بودن و تاریخی بودن کار نمیتوانستیم حتا آتش درست کنیم. فقط وقتیکه این بودههای [امرهای واقع] بنیادی را فراموش میکنیم، قاعدههای دسترسی برایمان «زاستاری» به نگر میرسند. و سپس به نگرمان « زاستاری» میآید، که، کسی که دوبرابر کار میکند، یا در کار دوبرابر تولید میکند، همچنین باید دوبرابر بخورد و در خانهای دوبرابر بزرگتر زندگی کند. در واقع اینچنین دگرسانیها نگر به اینکه مقدار شگرف کارِ بیگانه و دستاوردهای تاریخی Besitzstände، که در هر فرارَوند [پروسه] کاری جاری میشوند، سهم بسیار ناچیزی دارند. آشکار است که جامعه نمیتواند واقعیت اجتماعی⁶¹ soziale Wirklichkeit را بدون فردها تولید کند، ولی فردها همچنین بی از جامعه و تاریخ آن هیچ چیزی تولید نمیکنند. همۀ قاعدههای توزیع و دسترسی بنابراین خودسرانهاند ‒ قاعدههای «زاستاری» نیز بههیچروی برجا نیستند. اینکه بایستی مال من باشد، چیزی که من تولید میکنم، یا چیزی را که وابستگانِ بیمیانجیِ من تولید کردهاند، ممکن است برای انگیزشْ منطقی باشد، ولی چیزی بیش از یک پیمان ورزالی [قرارداد عملی] نیست. لاتاری شاید همین سزاواری را میداشت.

رؤیای کلاسیک حاکمیت چنین است: همۀ کار برای تو، همۀ دسترسی [و برخورداری، کنترل] برای من. یک چنین بِگِرتی Konzept زاستارانه [طبیعتا] در نزد همۀ شرکت کنندگان از مردمپسندیِ یکسانی بهرهمند نمیگردد، و از اینروی به این آسانی کار نمیکند. فرمانروایان هم باید کاری انجام دهند، و اگرهم فقط کنترل ارتشیِ فرمانگزاران باشد. با این همه تقسیم کار هرگز نمیتواند براستی برابر باشد، زیرا همۀ ما کار یکسانی انجام نمیدهیم، و همچنین تقسیمِ توانشِ دسترسی هرگز نمیتواند رَزینانهexakt برابر باشد. تعیینکننده این است، که آیا قدرت یکی از شرکت کنندگان از اندرونِ نابرابری، چنان گوالشی میکند، که قدرت تعیینکنندۀ خود را گسترش دهد و از باز–توزیع جلوگیری کند. تقسیم کار میان جنگجویان و دهقانان در آغاز نباید بدین معنا باشد، که هر دو به میزان نابرابر کار میکنند و برخوردار میشوند؛ اما پرشتاب به آنجا گوالش خواهد یافت. با تقسیم کار میان سربازان و ژنرالها همانگونه بهنگر میرسد، با اینکه گروه واپسین چه بسا دست به ابزار قدرت فیزیکی هم نمیزند.

در دوران خوب گذشته میان داراک⁶² و خشونتِ ساختاری چندان پرسون [دقیق] فرق گذاشته نمیشود. حاکمان شخصی سخاوتمندانه حق تعیین و دسترسی به داراکِ گردآمدی را برای خود نگاهمیدارند و فرض میکنند، که بهاندازۀ کافی در تهِ آنچه خشونت ساختاری بیرون میاندازد، خواهد ماند. سراسر کشور به شاهِ سدههای میانی تعلق دارد، او آن را برای زمان معینی به نجیبزادگان خود «واگذار میکند»؛ قدرت ساختاریِ او بر آن استوار است. کل داراییِ خانوادگی به سرپرست مرد خانواده تعلق دارد و آنچه به آن افزوده میشود؛ اوست که از آن «خرجیِ خانه» را تقسیم میکند. کل فرآوردۀ کار هر کارخانه به سرمایهدار سدۀ نوزدهم تعلق دارد؛ او از آن دستمزدها را «میپردازد» و ارزش افزوده را به جیب میزند، با شورمندی نیز بیشتر از ارزش افزوده. مستعمره [کلنی] به سرزمین مادرِ استعماری [کلنیالی] تعلق دارد ‒ در مورد استثنایی به یک فرد بهتنهایی تعلق دارد. در روستای پدرسالار یا در ایل خانوادگی هرچه که وجود دارد به ریشسفیدان تعلق دارد، به آنها که هنوز زندهاند. آنها تصمیم میگیرند، کدام یک از فرزندان چیزی از آن را دریافت میکند و چهکسی جانشینشان میشود؛ قدرت ساختاریشان برآن استوار است.

با فروریزش حاکمیت شخصی کارها پیچیدهتر میشوند. ثروت گزاف از دسترسی [و کنترل]، دیگر به این آسانی واگذار و برشناخته نمیشود. آن شناخت، که کار اجتماعی است و قاعدههای حق و توانش دسترسی [و کنترل] خودسرانهاند، جزو مهمترین دستاوردهای دوران دمکراتیک بهشمار میآیند؛ و سرکوبشدهها آماده میشوند سازماندهیِ اینکار را بههمان خوبیِ حاکمانِ گذشته انجام دهند. سوسیالیسم قاعدههای دسترسی [و کنترل] در سطح گردآمدی [کلکتیو] را زیر پرسش برده است، «پیگیریِ خوشبختیِ pursuit of happines» آمریکایی، که بر پایۀ آن هیچکس را نمیتوان از آن بازداشت، که توانگر شود، گریز به سطح فردی را روا میدارد. دارایی به کارکردهای گوناگون تقسیم میشود، استقلال در مالکیت تنها تا اندازهای برجا است. ثروت میتواند بسرعت بازستانده شود یا از دست برود. ولی بنیادیتر است، که حقوق دسترسی (و آن بخش از کار اجتماعی) را نگهدارند،که خشونتِ ساختاری را توانستنی میسازد. شکار آغاز شده است.

بههمان اندازه که فاشیسم در کاربردش از خشونتِ سرراست گزافهکار است، به همان‌ اندازه هم از برخوردش با خشونت ساختاری روشنگری شده است. فاشیسم قاعدههای ترادادیِ توانشِ کنترل و دسترسی را میشکند و آنها را از نو میسازد. اندیشۀ چیره در اینجا بگِرت [مفهوم] آپارتاید است؛ بگرتی که پیگیرانه در راه استوارسازیِ خشونتِ ساختاری میکوشد. آپارتاید دو جهان فراهمرو [موازی] را طراحی میکند. خشونت ساختاریِ «زاستاری [طبیعی]» که در دوران حاکمیت شخصی میان گروهها حاکم است، به رابطۀ میان جامعهها انتقال مییابد. یک جامعه از «هممسلکان گروهی [نژادی] Volksgenossen»، «شهروندان اُسپُر [کامل] Vollbürger» یا هرچیز دیگر تشکیل میشود؛ جامعۀ دیگر از کسانی تشکیل میشود، که شهروندان اُسپُر بر آنها حکومت میکنند. اختصاص به یکی از دو جهان گریزناپذیر است. خشونت ساختاری بر ساز وبرگ ناهمگون دو جهان استوار است. سرزمین، تَشنیکشناسی [فناوری]، شیوۀ فرآورش [تولید]، آموزش، همه چیز میان دو جهان تقسیم میشود؛ قاطعانه نابرابر. در فاشیسمِ آلمانی دو جهان فراهمرو، جهان همدارگانِ مردمِ آلمان deutsche Volksgemeinschaft و جهان نفان [ملت]های سرکوبشدۀ اروپا بود، بهویژه در خاور؛ در فاشیسمِ آفریقای جنوبی دو جهان، جهان سپیدان و جهان سیاهان بود. جهان فرادست ناتوانستنی است بتواند نگران همۀ جزئیهای جهان فرودست باشد یا که آن را یکسره کنترل کند. نباید هم بتواند، چرا که جهان فرودست نااُسپُر [ناکامل] بریده شده و به همکاری ناگزیر است. در اصل از هر چیز برای زندگی کم دارد، مگر از نیروی کار. بنابراین جهان فرادست روی آن تمرکز میکند جدایی را استوار نگهدارد و کانونهای ایستادگی را سرکوب کند، باقیِ کار را خشونتِ ساختاریِ پارۀ بریده شده انجام میدهد. اینکه نابرابریِ گزاف را در جهانی مانند جهان حاکمیت شخصی به نمایش گذارند، در دوران دمکراتیک سخت شده است. فاشیسم بجای آن، دو جهان طراحی میکند، که در آنها بترتیب برابریِ بیشتری وجود دارد، ولی میان آنها رابطۀ خشونت ساختاریِ فشردهای حاکم است. («برابر، ولی جدا»، دیسولِ [فرمول] فاشیسمِ آفریقایی بود؛ «طبقهبندیِ پلهایِ درخور زندگیِ زیستگاههای گروهی [نژادی]⁶³ völkisch» در فاشیسمِ آلمانی نام داشت. سیاست–کوچ امروزینِ کشورهای ثروتمند، که هدف خود را بر آن گذاشته است، که دنیای فرودستی از «غیرقانونیها» بیافریند، از نادیدهشدگان، از مردمی که در اصل نمیبایستی اینجا باشند»، پیامد همسانی دارد ‒ عنصری نمونه [تیپیک] از فاشیسم در جامعه. ولی اصل بنیادین خشونت ساختاری در اِلیینیسم چیز دیگری است.

خشونت ساختاری در اِلیینیسم: کنترل بخشهای برونگرا

اِلیینیسم کل داستان را با آرامش آغاز میکند. نخست به فاشیسم و به کارهای همۀ حاکمان شخصی سپاس میگوید و همه چیز را که آنها غارت کردهاند برای خود نگه میدارد: «هرگاه پولشان را گرفتی، هرگز آن را پس نمیدهی Once you have their money, you never give it back»، همانگونه که قاعدۀ شمارۀ 1 خرید [وفروشِ]–فرنجی⁶⁴ Ferengi بیان میکند (سْتار ترِک ‒Deep Space Nine »). سپس به این پراسه روی میآورد، که چگونه از خشونتِ ساختاری، که از این برتری برمیآید، در آینده باید پدافندید. جداسازیِ فرسخت به جهان فرادست و فرودست را در دوران دمکراتیک بهسختی میتوان فروخت. برتریِ ساختاری در دسترسِ آزِ فرودستان نهاده شده است، و در هر راژمانِ اِلیینیستی توانشهایی برای ادعای بر آن وجود دارند: در غرب کاپیتالیستی بوسیلۀ بازتوزیعِ برنامهریزی شدۀ دولتی یا پیمانهای گروهی که از نگر اجتماعی پذیرفته شدهاند (از پیمانهای تعیین دستمزد Tarif گرفته تا حق زناشویی و–جدایی)، در شرق سوسیالیستی بوسیلۀ بازتوزیع در بخش کالاهای گُسارشی [مصرفی] یا درخواست گارانتیهای هستومندی و گارانتیهای برابریِ دولتی.

اِلیینیسم چگونه میتواند در این پیراستادها [اوضاع و احوال] خشونت ساختاری را استوار نگهدارد؟ در اینکه آن را آزاد کند. اِلیینیسم آن را برنمیچیند، اما جا بجاییِ سامانیافته از یکسو به سوی دیگر را روا میدارد. نخست اِلیینیسم، مانند بورگها، هرکس را که در آنجا خطایی نمیکند، میگذارد در عرشۀ سفینهاش پرسه بزند: چیزی که خطری را بازنمینماید هرگز نباید نگرانش بود. اِلیینیسم میتوان گفت هر روز، روز درهای باز [بازدید همگانی] دارد. سپس باد به غبغب میاندازد [لاف میزند]، که پیشتاز گشایش جهانهای فرودست است. اعلام میکند، دیگر هیچکس نبایستی در جهانی فرودست زندگی کند، تنها چونکه در آنجا زاده شده است، جنسیت اشتباهی یا رنگ پوست معینی دارد. دسترسی به توانش ساختارگونۀ برترِ جهانِ فرادست در آینده برای همه آزاد است. بسیار ریز زیر آن نوشته شده است: «تا آنجا که به اِلیینها مربوط میشود.»

اِلیینیسمِ ترادادی بنابراین ادعا میکند، لازم نیست جهان برتر از میان برداشته شود، زیرا خود همۀ جهانهای فرودست را به جهانهای برتر «توسعه» میدهد؛ و اِلیینیسم پیشرفته رُک و راست توضیح میدهد، که باید جهان برتر را نگهدارد، تا با تواناییهایش پراسههای سترگ را واگشاید ‒ تا اینجا روی ایدئولوژیکِ [قضیه]. در واقعیت راژمانی چندگانه از جهانهای فرادست و –فرودست پدید میآید، که بازیگرانش همواره جابجا میشوند و مرزهایش رواناند، ولی بیآنکه خودِ ساختار ازهم پاشیده شود. دگرگونیِ موقعیت خودی همانا به آن بستگی دارد، که آدم در برنامۀ عصارهکشیِ اِلیینیستی شایستگی خود را نشان دهد و سختکوشانه همکاری کند، برای اینکه بازخَنها [منابع] را در دسترس قرار دهند و در راژمانِ–اِلیینیستی وارد کنند. این است آن برابری که اِلیینیسم اجازه میدهد: درآیه بوسیلۀ دگرگونیِ جهشی Mutation، یگانه–بودن با بورگ. در این راه نابرابری میان اِلیین و نا–اِلیین کم نمیشود، بلکه افزوده میشود.

از آنجا که جهانهای فرودست را برنمیچینند، ولی رخنهپذیر میسازند، رقابتی جهانی بر سر قدرت ساختاری پدید میآید. همچنین جهانهای فرادست نفوذپذیرتر میشوند، پیوسته بیشتر به کاهش رتبه و فراروندهای بیروناندازی میانجامد. جهان فرادست دیگر همانند سرزمین معینی یا گروه مشخصی نیست. اِلیینها مانند بورگها در جذب، کمتر به فردهای جدا از هم دلبستگی نشان میدهند تا به شارینش و گردآمدی [کلکتیو]ها. کسی که مردمانش را خوب در چنگ و در روند عصارهکشی دارد، در جایگاه بالاتری در بورگ جذب میشود. هرروز آدمها به اِلیینها جهش مییابند و میکوشند، با اِلیینی کردن گردآمدیِ خود از پس آن جهش برآیند.

اِلیینها چگونه اینکار را انجام میدهند، آنها بر سر قدرت ساختاری در گردآمدیِ خود ریسک میکنند. همۀ اِلیینها، هرجا که پدیدار میشوند یا به هرکجا که گمارده میشوند، برنامهای پیش مینهند، که خشونتِ ساختاری را در پنج پله بنیاد میکند: رهایی از کارِ همیشگی، تکراری– ورزالی [همانکاری]؛ کنترل سازمان کار؛ برپاییِ تماسهای خارجی؛ شکل کالاییِ کار؛ جابجایی [انتقال] در مالکیت. روی این پنج نکته در اِلیینیسم خشونتِ ساختاری فرآورده میشود، انگار که سازمانی [ارگانیک]ترین موضوع جهان میباشد.

آهنجیده [انتزاعی، نابسودنی abstrakt] بهنگر میرسد، ولی در اصل برای هرکسی شناخته شده است. گروه کوچکی را در نظر بگیریم، که پروژهای را تیمی انجام میدهد، مثلا گروه بازی کودکانی که هنوز چهار دست و پا میخزند. چنین فراشانی چگونه اِلیینیستی میشود؟ چگونه شما، بعنوان بخشی از گروه، اِلیین میشوید؟ نخست خود را از کارهای بهاصطلاح سادۀ روزانه، که با نیازمندیهای سرراستِ زندگی سر و کار دارند، دور نگه میدارید: پختن، رُفت و روب، تیمار کودکان، بنابراین از هرچه که در اصل موضوعی در آن گروه بازی است. این به شما زمان میدهد، تا بر روی چیزهای دیگر تمرکز کنید. برای نمونه برنامۀ زمانبندی شده برای همه درست کنید. شما لیستهای خرید را انجام میدهید (نه خود خرید را !). از آنجا که حواستان به همه چیز هست و همچنین مات و خسته به نگر نمیآیید مانند دیگران، فقط آشکار است، که تماسهای بیرونی را بر دوش بگیرید. شما با دولت در بارۀ کمکهای نقدی، با ادارۀ مالیات در بارۀ پروژۀ غیرانتفاعی [بهسود همگانی]، با ادارهکار در بارۀ پشتیبانیِ مالی، با دفتر سیاسیِ محلی در بارۀ سالنهای بهتر گفتگو میکنید. در‌واقع شما تنها تماسهای خارجی را بر دوش نمیگیرید؛ شما آنها را میآفرینید. بازار کریسمس باید در شهرداری برپا شود، به کار رسانهای نیاز است. بدان گاهکه دیگران برای بازار،کاردستی درست میکنند، شما غرفه را سازماندهی میکنید. این بخشی که با بیرون سروکار دارد سرمایه میسازد ‒ کمکهای مالی، رابطهها یا مِهر و احساس، هر شکلی از سرمایۀ بدست آمده از بیرون میتواند برای آن بکار گرفته شود، که به اتاقهای تازهای اسبابکشی کنید. بهتر است شما بیدرنگ دو سرپرستِ کاردستی تعیین کنید؛ که فقط کاردستی درست کنند؛ بچهها کارها را بهخوبی ردیف نمیکنند. در تمام مدت شما پیگیرانه تنها آن کاری را میکنید، که تا جایی که بشود از کار بیگانه بهره میگیرد و در هستۀ خویش از سازماندهی و هماهنگی تشکیل میشود. اینکار در آغاز نیروی درونیِ خاصی میطلبد، وقتیکه کودکان با زخمها و بریدگیها و همکارِ [مادینِ] شما با غم عشق میآید و شما با گامهای سبُکپرواز به اتاقِ دفتری که در این میان بایسته شده است، میخرامید، تا به پرسشهای هنوز بیپاسخ برنامۀ سالانه پاسخ دهید. ولی با زمان همهکار یکسره آسان میشود، کار شما البته مهم است.

هنگامی که به آنجا رسیده باشید، گام تعیین کننده در پس آن میآید. شما دیگران را خرسند میکنید، که کار بیگانه باید پذیرفته شود. بخشی از عضوهای آغازین خسته و سرآسیمهاند، سرپرستهای کاردستیها دیگر ایدهای ندارند، بنابراین باید همکاران دیگر را بکار گمارید یا با خود همراه کنید. اسبهای تازه نفس نهتنها تَر و تازهاند، بلکه نیز از داستان گردآمدی هیچ نمیدانند، و شما بههیچ روی پاسخداریِ اجتماعی–مردمی sozial در برابر آنان ندارید. از آنجا دیگر تنها پرسش زمان است که شما دستپروردۀ خود را با انتقال کلِ غرفه به اختیار منحصر به فرد خویش جشن بگیرید ‒ گزینهای، یا بوسیلۀ ترادیسیِ خصوصی–سازندۀ ساختارِ حامل یا در اینکه میگذارید شما را به جایگاه مدیر عامل برگزینند، یا بوسیلۀ نامنویسی برای کرسیِ نوساختۀ کمیسر ویژه برای توسعه و بهسازیِ نهاد کاردستی.

انگار داستان خوبی است؛ ولی درست بههمینگونه عمل میکند. اینگونه از کشورهای– جهان سومِ پسا–استعماری «کشورهای نوپا» ساخته میشوند. اینگونه از شرکتها کنسرسیومهای ترانفانی [فراملیتی] درست میشوند. اینگونه بیوگرافیهای کامیاب مردانه (و با تکیه بر آنها نیز گاهی زنانه) به روند خود ادامه میدهند. بیل گیتس Bill Gates چنین میکند، سراقتصاددانان بانکها چنین میکنند، کارگزاران روسی چنین میکنند، پیش از و پس از دگرگونی [بازگشت به راژمان سرمایهداری]؛ میلیاردرهای برزیلی و شیخهای عرب چنین میکنند. این‌گونه از گردآمدیهای خودبسنده، اقتصادهای صادراتی و از پروژههای دگرگزین [آلترناتیو]، شرکتهای کوچکِ بهرهکش [استثمارگر] بیرون میآیند. هر اِلیینی همیشه آن پنج گام را در سر دارد. اِلیینها نمیگذارند چشمداشتهای سودآوری یا –کاربردیِ کوتاه–مدت آنها را رهبری کنند؛ روی آن کار میکنند ساختاری بنیاد کنند، که در آن خشونتِ ساختاری به آنان واگذار شود. نکتۀ تعیین کننده، پرش کیفی، در بنیاد یک بخشِ گرویده به بیرون نهفته است، که از کل رابطهها جدا میشود. اینجا کار گردآمدی [کلکتیو] به یگانها بخش میشود، که با آنها میتوان داد و ستد کرد. ولی این باید به روش خاصی سازماندهی شود: برای این به یک اِلیین نیاز است. کلِ کارِ گردآمدی به درونِ بخشِ بیرونی میریزد، ولی تنها به شکلِ اختصاص یافته دوباره بازمیگردد. آپارتایدِ کوچک، و نازکی است، که بزرگ بهچشم نمیآید: ساختارِ کار باز هم گردآمدی [کلکتیو] است، ولی ساختار دسترسی [حق تعیین و برخورداری] تقسیم میشود. شگفتانگیز در این بخش این است، که نیازی نیست سودآور باشد. و همیشه بوسیلۀ کارِ گردآمدی سوبسید [یارانه] میشود، اما در بارۀ برگشت درآمدهایش خود آن بخش تصمیم میگیرد، به عبارت دیگر هرکسی که آن را کنترل میکند. کسی که بخش بیرونی را کنترل میکند و به کرسی نشانده است که برای آن همچنین کار خارج از گردآمدی بتواند خریده شود، میتواند در موقعیت اضطراری با این بخش بگریزد. به هر روی او در برابر دگرگونیهای شوانای [احتمالی] سیستم یا زیر پرسشبردنهای ساختارِ دسترسی [و کنترل] ایمن است. میتوان کارخانه را دولتی کرد یا دوباره آن را خصوصی کرد، پیمانهای زناشویی بست یا همدارگانهای سود–افزوده⁶⁵ Zugewinngemeinschaft بنیاد کرد، به شکل همیاری [تعاونی] یا شرکت سهامی سازماندهی کرد: امتیازی که از کنترل بخش بیرونی بدست میآید، هرگز بازپس گرفتنی نیست؛ و ادامۀ گوالش آن را فقط میتوان به قیمت نابودیِ بخش بیرونی بازایستاند.

این بخشِ «جهانی» تنظیم شده دیوار ایمنی برای فضاناو–بورگ است. از راه آن قدرتِ جذب به گردآمدی وارد میشود؛ و از راه آن اِلیینهای نو به آماج آرزوهایشان میرسند: پارگرتیدن [سهیم بودن] در قدرت ساختاریِ کل ساختار. پیشرفت کردن. با بورگ یکی–بودن. پیش‌فرض برای این سازوکار نه تنها بیپرواییِ اِلیینهایی است، که گردآمدیِ خود را اِلیینی میکنند، بلکه همچنین خشونت ساختاریِ جامعۀ اِلیینیستی در بزرگ و کوچک است: بازتوزیع و دسترسی به ثروتهای انباشتهشدۀ تاریخی و برتریها بطور بنیادی ناتوانستنی نیست، اما میتواند تنها در راه اِلیینی–کردن بدست آید، همخواند با قاعدههای اِلیینها. واگذاری برای سراسر زندگی انجام نمیگیرد، بلکه در کنترل پایایِ راندمان اِلیینیستی، کل داستان این است. از این روی اِلیینیسم با فساد میستیزد، از این روی روزی باز هم شغل کارمندِ–دولتی برچیده میشود، و از اینروی زندگی پیوسته پردغدغهتر میشود. اِلیینیسم پیشرفته اکنون در آن باره بحث میکند، که آدمها و گروهها را در هنگام ناکامی نگذارند چنان ژرف سقوط کنند، که دیگر هرگز نتوانند بکار گرفته شوند؛ آنها هرآینه باید بتوانند بار دوم یا بار سوم را هنوز بیازمایند. فقط اینکه سقوط انجام میگیرد، اگر که راندمان اِلیینیستی درست نباشد، گذشتناپذیر است.

ابزارجنگ شمارۀ سه: تبعیض، برتری دادن به کار رسمی

حاکمان از تبعیض حرف نمیزنند، بلکه از «نقشها»یی، که مردم و دستههای گوناگون بایستی داشته باشند. در اینجا آنها باز همچنین با ظاهر زاستاری [طبیعی] بودن کار میکنند. آدمها به معنای یکسانidentisch برابر نیستند. ویژگیها و تواناییهای دگرسان دارند، بوسیلۀ سرگذشتهای گوناگونِ گروهی همانگونه دیسیده شدهاند که بوسیلۀ جایگاهشان در توزیع اجتماعیِ کار و دسترسی [توانش کنترل و برخورداری]. تبعیض شامل این میشود، که دگرسانیهای موجود را مطلق سازند، جاودانی کنند و «مفهوم کامل»ی از آن بسازند: از دگرسانیهای معینی در این یا آن دیدگاه، در این یا آن بخش از زندگی میبایستی «نقشها»ی کاملی رشد کنند، که بهشکل گریزناپذیری تعیین کنند، چه چیزی را برخی اجازه دارند و دیگران ندارند، که برخی چگونهاند و دیگران [چنین] نیستند. اگر خشونت سرراست و خشونت ساختاری پرسشی از توانستن و نتوانستن، داشتن و نداشتن است، پس تبعیض پرسشی از اجازه داشتن و اجازه نداشتن، از بودن یا نبودن است.

در اینجا نیز حاکمیتِ شخصی بدرستی ناشیانه و دوران دمکراتیک بدرستی حساس پیش میرود. بر حاکمیتِ شخصی کارگاهی به تمام معنا فانتزی از دگرسانیها سایه افکنده است. از اینروی دوران دمکراتیک در تراز یکم بر حقِ رای پافشاری نمیکند، بلکه دستکم بههمان نیرومندی بر آن که آدم با شلوار–کارش بتواند به تآتر برود و که در رستوران اتاق عوض کردن پوشک بچه را داشته باشد. فاشیسم در اینجا نیز در درون گروه–خودی In-Group همگنسازی میکند و هرچه فرسختتر در برابر گروه–ناخودی Out-Group جداسازی میکند؛ و در اینجا نیز بگِرتِ [مفهوم] فاشیستی بر بنیاد سرسختی و همبستگیِ ایستادگیای که با آن روبرو میشود، چیزی با ماندگاریِ کرانمند است. آن یک بگِرت [راسیستیِ] برتر–نژاد–باوری Herrenmenschentum است. هر یک از باورمندان به نژاد برتر میتواند تا اندازهای از نا–تبعیضی برای خود شکایت [و دادخواهی] کند، از اینروست که در فاشیسم بهطور قطع دادرسیهای برابریِ حقوق بر پایۀ جنسیت و طبقه وجود دارند. ولی در برابرِ دیگران تبعیض تمام و کمال است، آنها را در جایی میان آدمی و حیوان فرو میفشارند.

اِلیینیسم بهجای برتر–نژاد–باوری، به برتری کار رسمی تکیه میکند. معیار برای همه چیز در اِلیینیسم آن هستومندی است، که کارِ دستمزدیِ تماموقتِ ویژسته [تخصصی] را با بوتارهای [شرایط] خوب انجام میدهد. این هستومند، شغلِ تنظیم شده بر بنیاد قانون با پرداخت نظم یافته و ایمنیِ دراز مدت را از آن خویش میداند، و در واقع از آموزش تا بازنشستگی. کار او با دستمزد نابسنده انجام نمیگیرد، بی از قرارداد، یا شاید «غیر قانونی»؛ کار او گنجانیده [محتوا اصلی زندگیاش است. آشکار است که این موجود فقط بطور استثنا و برای زمان کوتاهی بیکار است. سخن کوتاه: بحث بر سر کمینهای جامعهشناختی است، که از کار دیگران انگلوار زندگی میکند،که کودکان را تیمار میکنند و خوراک فراهم میکنند، کار کمهزینۀ آمادگران قطعهها Zulieferer و کار رایگان خویشاوندی را انجام میدهند و فراگیرانه پیشزمینههایی میآفرینند، که بیآنها کارگران رسمی نه میتوانند زندگی کنند و نه کار، چه رسد به «کار ویژسته». این کمینه، چه جای شگفتی، در بخش بزرگی از اِلیینها تشکیل میشود.

در پادگوییِ هماک [تام] با بودهها کارگران رسمی خود را به جای سرچشمۀ همۀ داراییها، همۀ زندگی و همۀ توانمندیهای اجتماعی میپندارند. و اِلیینیسم برای آنها برتریهای فراوان میآفریند. آنها از ایمنی در پیری لذت میبرند، صورتحساب رستورانشان را میتوانند از مالیات سالانه کم کنند، برترین کارت کتابخانه را دارند و هر زمان که بخواهند وام دریافت میکنند. کسی که بعکس از «دستیاریهای دولتی زندگی میکند»، آزادیِ عمل و حریم خصوصیاش پیوسته در خطر است، پیوسته احساس گناه به او تلقین میشود. با اینکه کارگران غیررسمی دستکم بههمانگونه زندگی، توانمندیهای اجتماعی و کارِ گردآمدی [کلکتیو] میآفرینند، بعنوان موردهای نیازمند به دستیاری [کُمکهای اجتماعی] برچسب میخورند.

ابزارجنگِ خشونتِ سرراست دستگاهی کُشنده یا زیانبخش است، ابزارجنگِ خشونتِ ساختاری دارایی یا جایگاهی است، که برتری میبخشد. ابزارجنگِ تبعیض، همبستگیِ کسانی است، که «به آن تعلق دارند». آنها، بیتوجه به کاستیِ کوچکِ شوانا [احتمالی] بوسیلۀ همبستگیِ تبعیضآمیز، همدارانه [مشترک] عمل میکنند. روزنههایی را، که دیگران بتوانند از میان آنها راه درآیه [ورود] برای خود فراهم کنند، میبندند. آنها خود خویشتن را هنجار [نُرم] و «فرهنگ» خود را سنجه میسازند ‒ در کار ، در خانواده، در جامعه، نَفانی [ملی] و همچنین جهانی. در این باره که آنها هنجارند، معامله نمیکنند؛ به یکدیگر قول میدهند، که در این باره در هیچ جا و در هیچ رابطۀ جداگانهای گفتگو نکنند، مانند همدارگان بزرگ تعرفه⁶⁶ Tarifgemeinschaft. آنها به خود تضمین میدهند، که هر گفتگو و هر تماسی را با فرمول سردی آغاز کنند، که سیلویا پلات Silvia Plath در «درخواست دهنده Applicant» از آن نام میبرَد: «ببینم، آیا شما کسی از نوع ما هستید؟ First, are you our sort of a person?»

تبعیض نه بزهکاریِ شوالیهای [که جامعه آن را بیزیان و کوچک میپندارد] و نه ابزار سلطۀ خشونتِ کمتر است. جنگابزارش سرد است، بُرنده و همزمان کُشنده است. اینهمانیای [هویت] وجود ندارد که بتوان در آن رهایی یافت، چه اینهمانیِ فرودست باشد یا نوع «دیگر». تبعیض اینها و دیگران را بازنمیشناسد؛ فقط اینها را میبیند، هرچیز دیگری کم و بیش وجود ندارد، دیسهای نااُسپُر [ناقص]، دیگرگردیای [انحرافی] بیمارگونه است. در اِلیینیسم تبعیض بر پایۀ جنسیت، رنگِ پوست یا رده [طبقه] براستی از میان نمیرود، اما پیوسته سختتر میتواند با نیروی خویش به هستیِ خود ادامه دهد. و رفته–رفته بوسیلۀ برتری دادن به کار رسمی جایگزین و از جانب آن پشتیبانی میشود؛ میتوان گفت ترجمهای از تبعیض کهنه به زبان و آییننامۀ [سیاست و خط مشی] تبعیض نو انجام میگیرد. این امر دربر گیرندۀ رخنهپذیری و مخدوش کردن چیزی است،که بسیاری از برتری یافتگانِ بر پایۀ قانونِ گذشته را آشفته میکند. ولی این مهم نیست. تبعیضِ نو کارآمدتر است، امروزیتر، جهانیتر، و هرچند که تبعیض کهنه را پرسون و هماک [دقیق و کامل] به انجام نمیرساند، ولی بدرستی کارکرد همسانی دارد. تبعیضِ آهنجیده [انتزاعی] در اِلیینیسم این است، که از روی چه چیزی تنظیم و آزموده، ارزیابی و دور انداخته میشود. آیا شما هم مانند ما میاندیشید؟ آیا شما هم موضوع درست را خواندهاید؟ آیا بهسان ما نیز زندگی میکنید؟ سخن کوتاه: «پیش از همه، آیا شما اِلیین هستید؟»

ابزارجنگ شمارۀ چهار: کنترل همگان، رواداریِ سرکوبگرانه

همگان یعنی، چیزی را بتوان چنان گفت، که دیگران بشنوند. چنانکه هرکس میداند، این حتا در گروهی کوچک، که شنیده شدن به هیچگونه دشواریهای فیزیکی برنمیخورد، خودآشکار [بدیهی] نیست، هرکسی اجازۀ سخنگفتن ندارد یا اجازه ندارد گفتگو را رهبری کند. همگان میتواند غیررسمی و تمرکز نیافته باشد، میتوان گفت از دهان به دهان، یا رسمی و تمرکز یافته باشد، برای نمونه در دیدارها یا گردهماییهای سازماندهی شده. هر ساختار حاکمیت [رابطۀ قدرت؛ رابطه میان فرمانروایان و فرمانگزاران] طرح ویژۀ خود را دارد، تا همگان را سازمان دهد و کنترل کند ‒ پدرسالاری برای نمونه با جداسازیِ امرِ «خصوصی» و «سیاسی»؛ سرمایه در این باره، که تصمیمگیریهای اقتصادی را از همگان دور نگه میدارد.

در دوران حاکمیتِ شخصی کنترلِ همگان بیشتر پدافندی انجام میگیرد: انتقاد به گروه حاکمیت پیگیری میشود. این شکلی از خیزش–ستیزیِ پیشگیرنده است، که بیشتر نگران همگانِ مرکزیِ فراگیر است. در بخشهای گستردهای از جامعه به حساب میآید که: آسمان بلند است، و تزار دور است. در دوران دمکراتیک کنترل همگان معنای بس بزرگتر و ژیرا [فعال]تری مییابد. از آنجا که تصمیمها از این پس به شکل دمکراتیک گرفته میشوند، بنابراین با شرکت برون بستهگان گذشته، همه چیز به آن بستگی دارد، که چه کسی میتواند فراروند دمکراتیک را شکل دهد gestalten، «بیاگاهاند informieren»، و دستکاری کند [در آن نفوذ گذارد manipulieren]. هرچه چارچوب اجتماعی بزرگتر باشد و هرچه رسانهها برای دستیابی به عموم مهمتر باشند، بههمان اندازه هم پول و قدرت وزنۀ سنگینتری خواهند داشت. قدرت در بخش درخور نگرشی بوسیلۀ خودش فرمانروایی میکند: بهآسانی بدین وسیله، که همگان را برای خود میخرد، که ابزار مالی، سازماندهی و تَشنیکی برای نفوذ در آن را در اختیار خود دارد. فضاها و بستگیهایی که عموم را بوجود میآورند، هدفمندانه اشغال میشوند. در دوران دمکراتیک، کنترل دیگر تنها شامل جایگاههای برجسته و مرکزیِ همگان نمیشود، بلکه شامل کل آن، شامل هرکدام از زیربخشهای آن میشود. آسمان کوتاهتر میشود، و تزار همه جا باشنده است.

فاشیسم این را با سیاستی از کنترلِ هماک [تام] اداره میکند، سیاست پیگردِ گسترده و نارواداریِ رادیکال [نسبت به گروش و شیوۀ زندگی دیگران]. آنچه در برابر دیدگان عموم رخ میدهد، درست از پیش تعیین میشود. این روشِ پُرهزینه و برانگیزانندۀ پادگویی [تناقض] در اِلیینیسم جا برای سازوکارهای پَرسونتر [دقیقتر] باز میکند: برای رواداریِ سرکوبگرانه و دیسِش [آرایش،شکلگیریFormierung ] استدلالی.

رواداریِ سرکوبگرانه یعنی، که اِلیینیسم به چیرهدستیِ قدرت اعتماد میکند، که آن بوسیلۀ خودش فرمانروایی کند. شرکت در عموم برای همه آزاد است، و پَربَنه [محتوا]ها از پیش تعیین نشدهاند. دیگرگردیها و انتقاد آزادند، یعنی بعنوان کارت شناساییِ بوتارهای [شرایط] دمکراتیک بهشمار میآیند. فقط تاثیر کرانمند است، زیرا هرآینه هر گروهی اجازه دارد، با ابزاری که در اختیار دارد به کار همگانی بپردازد، و ابزار گروه حاکم بروشنی بهتر است. گروه حاکم به سبک آگهیهای بازرگانی کار همگانی میکند. ولی دستکاری [مانیپولاسیون] تنها شامل چیرهدستیِ قدرتمندان در تبلیغ برای تصمیمگیریها و شیوههای نمایشی که در خدمت اندرستهای [منافع] خودشان است، نمیشود؛ گر چه این را هم نباید دستکم گرفت. دسترسی به بازخَنها [منابع] همزمان طبقۀ اِلیینیستی را آماده میکند، که به توانمندیِ واگشود بالاتری [برای حل مشکلها] دست یابد: دستورکارهای تصمیمگیریاش بر دانستنیهای بیشتر، بر ارزیابیِ پرسونترِ پیامدها و همچنین بر چیرهدستیای که بوسیلۀ پژوهشهای دانشیکِ قلمروِ دمکراتیک (نگرسنجیِ دیدگاهها، موقعیت اندرستها و جز اینها) بیشینهها را رویهم تعریف میکند، استوارند. ناهمسنگیِ قدرت بنابراین همیشه باز خود را تأیید میکند، زیرا قدرت به معنای خاصی همچنین زیرک و باهوش میسازد.

اگر بدین شیوه بتوان به تصمیمهای جاری دست یافت، همزمان باید نگران آن بود، که بطور بنیادی هیچگونه دیدگاههای دیگرسان در درازمدت نمیتوانند ساخته شوند. این با آرایش استدلالی، که همچنین هابندگرِ Bideglied میانِ پارههای گوناگون همگان را تشکیل میدهد، رخ میدهد. کدام واگشودها برای یک پراسه [مسئله] برجسته میشوند، بطور عمده به این بستگی دارد، که چه چیزی در اصل چونان پراسه دیده میشود و چگونه تفسیر میشود؛ درست همین، هر گفتمانی را میسازد. «توسعه» برای نمونه گفتمانی است، که به وضعیتِ شانسهای نابرابرِ زندگی در جهان پاسخ میدهد و پراسه را به شیوۀ معینی تعریف میکند، یعنی بعنوان توسعۀ نارسا. گفتمانهای کامیاب را نمیتوان تنها سرکوبگرانه پیش بُرد، اینها باید نقطههای همپیوستی [همبستگی] برای تجربهها و دلبستگیهای فرمانگزاران و انتقادکنندگان را نیز پیش رو نهند. رواداریِ سرکوبگرانه پیشفرضهای آرمانی برای اینکار را عرضه میکند. انتقادِ آشکار آزاد است و توانستنی میسازد، ناکامیهای پتانسیل را با شتاب از بازار بیرون کنند؛ توزیع نابرابرِ بازخَنها از سوی دیگر گارانتی میکند، که طرح گفتمان به سویی برود، که به اندرستهای چیره نزدیک شود.

بر این هَنایش در اِلیینیسم پیشرفته بیشتر تاکید میشود. در اینجا همگان کمتر کنترل و بیشتر سازماندهی میشود. اِلیینهای پیشرفته نه تنها انتقاد را میپذیرند، بلکه خود آن را مینویسند. کنسرسیومها سازمانهای زیستبومی را از آغاز به میزِگرد گفتگوها فرامیخوانند، همخواند با این شعار که: اکنون بهتر است تا که دیرتر؛ چنین روشهایی، که تا اندازهای آزمونِ–توُف⁶⁷ برای گفتمانها و پیشپردازیهای نو را بازمینمایند، اجازه میدهند تا اندازهای هزینه بردارد. «خریدن در Buying in» اصطلاح فنی برای فراروندی است که کنسرسیوم در آن از انتقادکنندگانِ خود پشتیبانیِ مالی میکند. این با بودهها [امرهای واقع] سازگار نیست که انتقاد در اینجا چیزی بدست نمیآورد؛ فقط نمیتواند چیز مهمی بدست بیاورد، و بخشی از دستگاهی میشود، که با آن کلِ همگان میتواند کارامدانه از بالا پالاییده شود. در این میان رواداری به روال گذشته سرکوبگر بجا میماند: فضاها و رابطهها پیوسته به فراخور راندمانشان برای گفتمانِ چیره تقسیم میشوند. از این راه دمکراتیک کردنِ کنترل اِلیینیستی ناخواسته به سود هر همگان [عموم کار میکند. افزون بر این حاکمان آن را «فرهنگِ دمکراتیک» یا «شارینشِ دمکراتیک» مینامند.

ابزارجنگ شمارۀ پنج: وابستگی هستیال [وابسته به هستی]، بازتولید پیچیده

هرچه خوب است، وابستگی میآورد: رابطهها، سیگار، شکلات؛ حتا یک نگره [تئوری خوب. تقسیمِ کار وابستگی فرمیآورَد؛ و ما همچنین وابسته به آنیم، که در یکی از همکاریهای Kooperation اجتماعی–مردمی [سوسیال] زندگی میکنیم. با اینهمه یک گزینه برای ما میماند؛ ما آزادیم و در موقعیتی هستیم، رابطههای بسودنی [کنکرت، عینی] را رها کنیم و زندگیمان را بهسان دیگری سازمان دهیم. جلوی این آزادی بیگمان گرفته میشود، اگر ما نتوانیم خود را از بند رابطۀ حاکمیت رها سازیم، بیآنکه هستیمان را در خطر بیندازیم، زندهماندن لُخت و برهنهمان را. چنین وابستگیِ هستیال [وابسته به هستی، حیاتی] برخلاف وابستگیِ «عادی» و نسبی، خود بخود پدید نمیآید. [بلکه] ساخته میشود. و آن پیامد سیاست زمین سوخته در پیرامون رابطۀ حاکمیت است [رابطه میان فرمانروایان و فرمانگزاران]: همۀ توانشهای دیگر نابود میشوند. فرآورش وابستگیِ هستیال، ابزار پوشیدۀ حاکمیت است. برخلاف در خشونتِ سرراست، به ما سرراستانه بدی نمیکنند؛ بیشتر همانا چنین به نگر میرسد، انگار به ما خوبی میکنند. اما در پس خوبی چیزی رخ میدهد، که بیگمان ما را به زیر میکشد: نابودیِ چیزی که شاید هم خیلی خوب میبود و چیزی که ما میتوانستیم انتخاب کنیم، اگر در همکاری کامیاب نباشیم.

در تاریخنویسیِ چیره و در بازنمود فرهنگی، این ابزار پیگیرانه پوشیده نگه داشته میشوند. آنجا پر از نبرد و پیروزی است؛ پر از تار و مار کردن دیکتاتورها، پر از تاختن به زندانها. ما خود را از بیشتر رابطههای بسودنیِ حاکمیت نمیرهانیم، بدین وسیله که آن را دگرگون میکنیم، بلکه بدین وسیله که آن را ترک میکنیم. بیشتر وقتها پیروز نمیشویم، بلکه از آن دست میکشیم. رابطههایی ناخرسندکننده را رها میکنیم، خانه را وامیگذاریم، کار بد را استعفا میکنیم. نخستین و نزدیکترین ایستادگی در برابر بردهداری همیشه گریختن بوده است ‒ در جامائیکا و برزیل به جامعۀ مارونها Maroon، جامعۀ گریختگان؛ در آفریقا فقط به ناحیهای دیگر. فرار از سربازی (یا سرباز زدن) تا به امروز مهمترین شکل ایستادگی در برابر ارتش است.

در همۀ این موردها به یک نقطه میرسیم، که در آن از بازدیسیِ همکاریها [تعاونیها] دست میکشیم، یا درمییابیم که شانسی برای اینکار نداریم، و میرویم. این نقطهای است، که در آن، کلاوس فون دونانی Klaus von Dohnanyi [ژورنالیست و سیاستمدار سوسیال دمکرات] (روشن است که پر از نگرانی) روزی گفت، «مردم» دیگر در سیستم دخالت نمیکنند، بلکه «سیستم دیگری برای خود میجویند». ولی درست این توانش [امکان] شرطی است برای آزادی در همکاری. برای آنکه بتوانیم بر همکاریهای اجتماعی–مردمی کارامدانه نفوذ گذاریم، باید همچنین بتوانیم دست از آن برداریم.

همۀ راههای گریز را بستن، و آنهم کارسازتر از «قدرت زندانی کردنِ» سرراست، از اینروی پیوسته آماج حاکمیت است. اتفاقی نیست که کار اجباری بوسیلۀ اسیران جنگی و کار بردگانِ ربوده شده، از نگر تاریخی نقش چنان مهمی بازی میکند: دوری از وطن گریز را دشوار میکند، وابستگیِ هستیال پدید میآورد، بهرهکشیِ بیش از اندازه را آسان میسازد. در جامعههای شکلگرفتۀ کشاورزی در واقع دشوار است، وابستگیِ هستیال در رابطههای طبقاتی پدید آورند: کشاورزان چیزی کم ندارند، اگر سر و کلۀ ارباب پیدا نشود، که یکدهم [از کِشت] را برای خود بردارد. نخست فقرِ [دیرپا در دوران گذار Pauperismus] پیش از صنعتی شدن، فقر انبوهیِ مردمان بوسیلۀخصوصی سازیِ زمین، پیشزمینه برای ایجاد راژمان [سیستم] کارخانهای را فراهم آورد. امکان خودبسندگی درهم شکسته شد، و بدینسان وابستگیِ هستیال به کار دستمزدی پدید آمد. این داستان در بسیاری از «انقلابهای کشاورزی»ی سدۀ بیستم تکرار می شود: بازدیسیِ [رفرم] خوبِ ارضی زمین را تقسیم میکند؛ بازدیسی بد آن را به شکل «واحدهای تولیدی» درمیآورَد، که در پس آنها دیگر هیچ دگرگزینی [آلترناتیوی] برای هستی جود ندارد. از دیرباز وابستگیِ هستیال در رابطه با سکسیسم و راسیسم فرآورده میشود. برای نمونه ربودن زن از خانواده و از بستگیهای اجتماعیاش و بردن او به قلمرو اجتماعیِ مرد برای پدرسالاری نقش بزرگی بازی میکند.

برای وابستگیِ هستیال نیازی برجا نیست. این وابستگی، بهگونۀ دیگری از وابستگیِ «عادی» به کالاهای معمولی، در زاستار [طبیعت] موضوع نهفته نیست. جامعهها میتوانند شکلهای تولید صنعتی را توسعه دهند، بیآنکه توانایی برای خودبسندگیِ جمعی در واحدهای کوچکتر را از دست بدهند. نیازی نیست که ما در رابطهای بگذاریم توانمندیهایمان از هم پاشیده شوند، برای اینکه زندگیِ خاص خودمان را پیش ببریم. و حتا اگر در اینجا اشتباه کنیم و با گیجیِ آرامی با درنگ به پراسه بپردازیم، میتوانیم در فرارَوندی [پروسهای] کمتر یا بیشتر دردناک دوباره به حالت پیشین بازگردیم. وابستگیِ هستیال بعکس کاری میکند، که هیچ چیز نباشد، که بتوانیم به آن بازگردیم، به هر رروی برای ما نه. پدرسالاری به درشتخویی در خانواده بسنده نمیکند؛ به محیط اجتماعیای نیاز دارد، که در آن زنِ گریخته توانشهای بسندهای برای زندهماندن ندارد. دیکتاتوریِ توسعه، زمین را برای هدفهای کاربردیِ تاکنونیاش ویران میکند: منطقهای که بطور کامل به پلانتاژ موز تبدیل شده است، نمیتواند از بند رابطههای گهولش [مبادلۀ] بَد رها شود. همچنین نادیدنی ساختن داستان گذشته، ویژه، و دگرگزینِ سرکوبشدگان، که برای سکسیسم و راسیسم نقش بزرگی بازی میکند، به اینجا تعلق دارد. زیرا توانمندیِ سرکوب شده برای خویشتنتفسیری⁶⁸ Selbstinterpretation، میتواند بههمینسان وابستگیِ هستیال پدید آوَرَد که کمبود توانش خودبسندگی.

وابستگی هستیال ترس میآفریند. ترسی که گرچه بیشتر سرکوب شده، در اِلیینیسم به حالتی در همهجا باشنده میترادیسد. این ترس سایۀ خود را بر دوران کودکی میاندازد، زمان نوجوانی را پشت سر میگذارد و پیوسته ما را در جوانی و بزرگسالی همراهی میکند. اِلیینیسم راژمانمندانه [سیستماتیک] همۀ زمینههای آزاد شکوفاییِ نیرو و اندیشۀ خودی را ردیابی و آنها را نابود میکند: از جمله مادی، اجتماعی [سوسیال]، مینوی [معنوی، روحی] یا سُهِشی [احساسی]. اِلیینیسم آدمیان را در رابطههای وابستگیِ چنان سفت و سختی گرفتار میکند، که آدم بی از آنها براستی هستیاش را از دست میدهد. فیلم ترسناکِ امروزی [مدرن]، نگارهای [تصویری] به این میپردازد، که یکی همۀ کارتهای الکترونیکی را گم میکند و همۀ شماره–رمزها را فراموش میکند. ترس راستین هرآینه این است، که آدم کارتها و شمارهها را هرگز دریافت نکند یا اینکه آنها را از او بگیرند ‒ زیرا او بهاندازۀ کافی برای راژمان اِلیینیستی کار انجام نمیدهد. دیگر چیز زیادی وجود ندارد، که سپس باز هم برای آدم کار کند. در کشورهای ثروتمند برای زنده ماندن بسنده است، برای یک زندگیِ رضایتبخش از نگاه چونی [کیفی] بسنده نیست ‒ چه بیکارِ کمتر–کارشناس در غرب کاپیتالیستی باشد، چه کارگر کمتر–کارشناس در شرق سوسیالیستیِ گذشته یا کارگر غیر رسمیِ کم دستمزد در کشوری نوپا [تازه صنعتی شده].

اِلیینیسم روی آن کار میکند، که وابستگی هستیال [حیاتی ] را در ساختار زیستشناسی [بیولوژی] درنویسد: بوسیلۀ جایگزینیِ فرآورش مواد خوراکی با بذر دستکاری شدۀ ژنتیکی و زمینِ پاره نابارور [استریل]، بدینسان که بازگشت اقتصاد دهقانی به خودبسندگیِ ترادادی بازهم بیشتر ناتوانستنی میشود؛ از خُجستگیِ [برکت] درمان ژنتیکی، که میبایستی ما را در برابر پیراستادهای [شرایط] زیستبومی ایمن دارد، که ما‌ در آن پیراستادها بی از خود–فریفتگریِ پیوسته [خود–تلقینی Selbstmanipulation] شاید بسرعت نابود میشدیم. با اینهمه این وزنۀ سنگین بر گُردۀ زیستشناسی [بیولوژی] نهاده نیست، بلکه بر گُردۀ اقتصاد و بر آمادهسازیِ [دستکاریِ فرساختِ] اجتماعی [سوسیال]. اِلیینیسم پیچیدهسازیِ بازتولید را به آرمان همگانی بالا برده است. اینکه پارههای تشکیل دهندۀ ناهار ما سفر چند روزه به دور گوی زمین را پشت سر خود دارند، گویا نه تنها سودآور بلکه همچنین شیک است. اِلیینیسم به توانشهای نابسنده برای دیسش به پیراستادهای زندگیِ خویش با چشماندازی پاسخ میدهد، که بوسیلۀ خود–سازگاریِ افراطی و نزدیک به پانزده سال پیشرفت اجتماعی [سوسیال] به جایگاهی دست یابیم، که دیسش بیشتری را اجازه میدهد. آلودگیِ زیستبوم نباید برای نمونه بوسیلۀ پرداختن به کارخانههای آلوده و کاهش فرآورشِ [تولید] غیرضروری کمتر شود، بلکه بوسیلۀ روشهای دانشیکِ سراسر نوین، اَفمارش [محاسبه]های گسترده، سیستم یکپارچه کنترل⁶⁹ و مانند اینها. راه برای برآوردن نیازمندیها و واگشاییِ پراسهها باید تا آنجا که میشود پیچیده باشد. اینکه ما میتوانیم به سیارۀ ماه پرواز کنیم، ولی نمیتوانیم، آدمیان روی زمین را از گرسنگی وارهانیم، بیانگر این منطق است؛ شاید هنوز نخست باید در سیارۀ بهرام پرسه بزنیم، تا سپس بتوانیم به بیخانمانهایی که در زمستان سرپناهی ندارند یاری رسانیم.

هرچه برآوردن نیازها پیچیدهتر باشد، برونرفت و راه به سوی دگرگزینهای اجتماعی دشوارتر است. هرچه زندهماندن درهمتافتتر و پیچیدهتر نگه داشته میشود، کوششهای ترادیسی فرسختتر به دیوار وابستگیِ هستیال برخورد میکنند. اِلیینیسم در این راه در چندین موج پیش میرود. در موج یکم، در اِلیینیسم ترادادی، اقتصادهای خودبسنده همهجا نابود میشوند، جهان به «بخش بارآور» (بخش پیچیدۀ برآوردن نیازها) و به «بخش غیر رسمی» (بخش سرراست برآوردن نیازها) تقسیم میشود. در موج دوم، در اِلیینیسمِ بارآور، بخش غیر رسمی نیز سامان مییابد و سازماندهی میشود. شمار فراوان از پروژههایی، که باید اخلاقِ–کار بیشتر پروتستانی و راهبردهای «دراز مدتِ» پیچیده شدۀ برآوردن نیازها را به بخش «غیر رسمی» آموزش دهند، به این هدف کمک میکنند. گرچه بخش غیر رسمی در اِلیینیسم اکنون در وابستگیِ هستیالِ بخش بارآور ایستاده است، هنوز سرچشمۀ چیرهدستیهای اجتماعی–مردمی است، که همچنین ناوابسته [آزاد] از سیستم اِلیینیستی عمل میکنند و میتوانند نرمشپذیرانه بهکار برده شوند. جیببُر فاویلا Favelas آشکارا در نوعی پیوندِ وابستگی به توریستهای ثروتمند و کارگران رسمی ایستاده است، که از آنها دزدی میکند، ولی زبردستیهای اجتماعی–مردمی که او بکار میبرَد ‒ خودسازماندهی، پیشگامی در کار، همکاری و جز اینها ‒ را اِلیینها سامان ندادهاند و بیرون از اِلیینیسم نیز عمل میکنند. اینکه زنان در تقسیم کار کلاسیک جداییها را گرچه چونان بحرانهای ژرف تجربه میکنند، سرانجام آسانتر از مردان زندگیِ خودایستایی [مستقلی] را آغاز میکنند، بر بنیاد همان هنایش است. نخست نابودیِ کاردانیهای اجتماعی–مردمی، که همچنین بیرون از حاکمیت الینیستی میتوانند کاربرد داشته باشند، بدان سبب به فرساختگیِ Vollendung وابستگیِ هستیال میانجامد. ستایش در بخش غیر رسمی و «تَوَندها [پتانسیلها]»ی آن، که اِلیینیسم پیشرفته بیشتر وقتها به آواز میآغازد، چیزی نیست مگر ترانهای در شکار.

اَبَردرندگان Superpredators

هیچ یک از پنج سطحی که حاکمیت ابزارش را درآن فراهم میآورد، از دست دادنی نیست، حتا اگر رابطههای دگرسانِ حاکمیت گرانیگاههای دگرسانی تعیین کنند، حاکمیتی که تنها بر خشونت سرراست استوار است، بههمانسان کم توانستنی است که حاکمیتی که تنها بر کنترل همگان تکیه میکند. انتخاب ابزارجنگ نیز چیز ایستایی نیست، بلکه پیوسته باید با نیازهای هرکدام سازگار شود. هر امپراتوری که دیگر در موقعیتی نیست که سطحهای گوناگون ابزار حاکمیت را دوسویه به یکدیگر تبدیل کند، در سراشیبیِ بدتر شدن و نابودی است، زیرا که آسیبپذیر میشود.

نگره [تئوری]های بسیاری برجا هستند که رابطههای حاکمیت را تنها نام میبرند، ولی در واقع توضیح نمیدهند. میگویند، چه چیزی رخ میدهد، اما نه اینکه چگونه رخ میدهد. سرمایهداری، پدرسالاری، برتریِ نژاد سفیدdie Suprematie ، حاکمیت بورژوازی هرآینه چیزی نیست که بهآسانی بتوان ساخت. مجموعه–قانونهای همتافتاند که نه تنها باید ساخته شوند، بلکه باید همیشه از نو استوار گردانیده و پدافندیده شوند. یا آدم این پرسش را نادیده میگیرد، زیرا به فرجامشناسیِTeleologie تاریخی باور دارد، که بر پایۀ آن سرمایهداری برای نمونه به سبب بارآوریاش پیروز میشود ‒ چیزی که امروز دیگر باورکردنی نیست؛ یا قاطعانه به این پرسش پاسخ میدهد، در اینکه او مانند نگرههای گوناگون پدرسالاری یا نژادپرستی به آنسو گرایش دارد، که نقش خشونتِ سرراست را دست بالا بگیرد. فهرست ابزاری که در سطحهای گوناگون بکار برده و میازیده [kombiniert، باهم در آمیخته] میشوند، در برابر سراسر بسودنی [مشخص، کنکرت] شرح میدهد، چگونه آن را میسازند. دستور کاربرد برای حاکمیت است. در هر پله از همکاریِ اجتماعی–مردمی کار میکند، از خانواده تا نهادهای اجتماعی تا سطحهای دولتی و فرا–دولتی. این دیسههای گوناگونِ همکاری در سازوکار [مکانیسم]های–فرمانروایی و ابزارِ خود بههم پیوستهاند. آنها همانگونه که کلادیا فون وِرلهوف⁷⁰ Claudia von Werlhof میگوید، بهسان عروسک در عروسک روسی عمل میکنند. فرمانروایانِ پلههای گوناگونِ همکاری با یکدیگر یکسان نیستند، اما در درون راژمانِ فرمانرواییِ مربوطه همساناند. حتا هنگامی که به یکدیگر چنگ و دندان نشان میدهند، از یکدیگر سود میبرند.

اِلیینها همۀ راژمانهای حاکمیت گذشته را به ارث میبرند. ابردرندگاناند: درندگانی از وامون [بُعد] بالاتر، که هوش، مصرف کالُری و جنگابزارشان حتا به درندگان «معمولی» هراسیدن میآموزد. شکلهای حاکمیت شخصیِ از توان افتاده را کنار میزنند و دستاوردهایش را در خود میپذیرند [درونی و نهادی میکنند]. همۀ اِلیینها این کارها را میکنند؛ کوچکترها بهتر از بزرگترها نیستند. سراسر جهان را قلمرو خود میشمارند. حتا هنگامی که سر این یا آن استخوان باهم درگیر میشوند، به همکاری با یکدیگر ناگزیرند. و پرسونانه [دقیقا] بهسان شکار خود به نگر میآیند. با ما همگی از پنجره به بیرون نگاه میکنند و میگویند: قشنگ نیست، که این درندگان پیر از اینجا ناپدید شدهاند؟ آیا اکنون بسیار ایمنتر نیست؟

نمیتوانیم برون بندیم، که در فراسوی اِلیینها هنوز ردههای دیگری از ابَر درندگان توانستنی است برجا باشند، که اِلیینها را خواهند راند و شکارشان را از آن خود خواهند کرد ‒ زیرا آنها جنگابزارهای نیرومندتر و کارامدتری دارند، یا چنان درندگانی، که بویژه با تاریخ گذشتۀ ایستادگی و رهایی از بند سازگار شدهاند. هیچکس نمیداند، پس از بورگ چه خواهد آمد. تاریخ به هر روی نشان داده است، که همیشه کسی هست، که تار و مار کردن طبقههای حاکم را بعنوان نوعی آگهیِ استخدام میفهمد. از اینروی کوششهای آزادیبخشی خطرناکند، که تنها به این تار و مار کردن مینگرند، شاید باز بدان سبب، که جنگابزارهای مرگبارتری خریده میشوند. رهایی از بند تنها تار و مار کردن و از میان برچیدن طبقۀ حاکم را هدف نمیگیرد، بلکه آن دیسههای همکاریِ اجتماعی را [نشانه میگیرد] که در آنها حاکمیت همچنین در آینده همواره میتواند نامیده شود و [با آن] ستیزه شود. هر دو را نمیشود بهآسانی آهنجیده [انتزاعی] واخنید ableiten [ریشۀابی کرد] و تنها از راه آناکاویِ [آنالیز] حاکمیت بدست آورد. از اینروی مینگریم، چه تجربههایی در آنجا کردهاند، که رهایی از اِلیینیسم آزموده [کوشیده] و انجام میشود.

ماکی⁷¹ Maquis

She said you can love me for my anger

Just form y passion.

او گفت تو میتوانی مرا برای خشمام دوست بداری

تنها برای عشق و احساسام.

کیپ هانراهان، «آهنگ جاده»

Kip Hanrahan, «Road Song»

ما سیویلیست نیستیم.

میدانم، که شما جهان را درمییابید.

زندگی نمیتواند فرساخته perfect باشد، باور کنید.

آیس-تی بهعنوان ماه در «سلاح اهریمنی»

Ice-T as Moon in „Mean Guns”

1. شبحها

هنوز با مردانی روبرو میشویم که هیچ فمینیستی نمیشناسند. مردانی که شناخت خود در بارۀ فمینیستها را فقط از روزنامهها میگیرند، نه از زندگیشان، مردانی که نه با فمینیستی زندگی میکنند نه با او کار میکنند نه دوست هستند یا به گونۀ دیگری در تماس شخصی هستند. به چنین آدمهایی بهسختی میتوان فهماند، که زندگی کردن با یک فمینیست یعنی چه. آنها به آنچه در هفتهنامۀ اشپیگل SPIEGEL آمدهاست میاندیشند: دعوا بر سر شستن ظرفها، هماوردی بر سر شغل، بحث بیپایان در تختخواب. یا اینکه میاندیشند ، این زندگی باید بیاندازه شیک باشد؛ فقط برای خودشان نه. به هر روی هیچ نمیدانند.

دگرسانی در برخورد با زنی عادی [نرمال] در سطح دیگری نهفته است. کشمکشها بر سر تقسیم کارها و شووینیسمها [برتر پنداریِ مردان از زنان]، بر سر بگِرت [مفهوم]های کار و شیوههای اندیشش، بر سر دیدگاهها و چالشها را همچنین زنانی به راه میاندازند، که خود را هرگز بجای فمینیستها نخواهند پنداشت یا هرگز به همراه زنان دیگر ژیرا [فعال] نخواهند شد. و امروز بسختی مردانی یافت میشوند، که بتوانند خود را یکسره از آن کنار بکشند. آنچه نمیتوان به مردانی که رابطۀ تنگاتنگ شخصی با فمینیستها ندارند، بدرستی روشن گردانید، چیز دیگری است: اینکه این زنها سیویلیست⁷² Zivilist نیستند.

زنان سیویلیست میپرسند؛ آنها [فمینیستها] بعکس بودهها [امرهای واقع] را تعیین کردهاند. ژیرا شدهاند و خطرها را پذیرفتهاند، تا زندگی خویش و جهان را دگرگون کنند. نهتنها خواستههایشان را آشکار ساختهاند، بلکه برای موضوع خود رزمیدهاند و از نگر تنومی [شخصی] و سیاسی پلهای پشت سرشان را ویران کردهاند؛ از جنگ جنسیتی بهره نگرفتهاند، بلکه آن را انجام دادهاند. این چیزی است که آنها را دگرسان میکند. آنها شگفتآور هوشیارند. از واکنشهای ورزیده برخوردارند. آدمها و موقعیتها را نفسگیرانه پرشتاب میسنجند، پیوسته به آن میاندیشند، که راههای برونرفت کجایند و روی چهکسی میتوانند حساب کنند. میدانند که گاهی نخست باید شلیک کرد و سپس پرسید. وقتیکه هدفی را بدست آورده باشند، کوتاه نمیآیند. به هماهنگیِ ابزار چندان ارج نمینهند؛ همچنین در موقعیت بحرانی به زیانهای خویش نمیاندیشند. از راه بسیار دور میآیند. بسختی در رؤیا هستد و به تندی خود را در تنگنا حس میکنند. وفاداری را بالاتر از هر چیز میدانند و دشمنان نیرومند را از دوستان سُست ارجمندتر میشمارند. گاه بگاه آرزو میکنند، که ناگزیر نباشند بجنگند؛ ولی این سُهِش هم چندان نیرویی ندارد، و بسیار به خود رنج میدهند، که بیش از اندازه بچشم کوچکی و خواری به زنان سیویلیست نگاه نکنند. نمیتوانند بفهمند، چگونه برخی آدمها برمیتابند، که به آنها بیاحترامی شود. با سیاست رفتار نمیکنند. از مردمی که تنها مهربانند دوری میجویند. آنها در میدان نبرد بودهاند. بستگیهایی را دیدهاند، که دیگران نمیشناسند. و میدانند داستان از چه قرار است.

شریک رابطۀ زنانه یا مردانهشان، گاهی سالها چشمبهراه میماند، شاید که این ویژگیها فروکش کنند و زنان نگریسته [مورد نظر، منظور] به سیویلیستهای راستین ترادیسند. این بیمعنا است. آنها مانند جاسوس پیشین، چارلی Charly در «کریسمس مرگبار⁷³» هستند،که در این میان زندگیِ خانوادۀ کوچک بورژواییِ آمریکایی را اداره میکند: چیرهدستیهای کهنه همیشه باز سرسختانه از میان رویۀ [سطح] روزانگی رخنه میکنند، برای نمونه وقتیکه او دارد هویج پوست میکنَد مگس روی دیوار آشپزخانه را با یگانه پرتابِ کارد از پای در میآورَد. («آشپزها چنین کارهایی از دستشان برمیآید.») بنابراین بهتر است خود را آماده کنید. آنها هماکنون با سازشهای زندگی کنار میآیند؛ ولی نباید روی این حساب کرد، که هرلحظه آن را واژگون نکنند.

مفهوم «سیویلیست» در فرهنگ مردمپسندِ سالهای اخیر پیشرفت جالبی کرده است. در اینجا به ارتشسالاری [میلیتاریسم] ربطی ندارد. کاربرد کلاسیک آن در «هکِرها Hackers» است: «نگفتی، این برنامۀ کِرْم Wurmprogramm را هیچکس نمیتواند کشف کند ؟» ‒ «سیویلیستها نمیتوانند. ولی اینها هکِر هستند.» درست بههمین شیوه شکلهای معین نو و زیرکانۀ پدرسالاری را سیویلیستهای زن نمیتوانند کشف کنند. ولی فمینیستها میتوانند. فقط کافی است، مانند سایگورنی ویوِر Sigourney Weaver بهعنوان ستوان ریپلِی Repley در «اِلیین 4»، آن را ببویید [فیلم علمی–تخیلیِ آمریکایی به کارگردانی Jean-Pierre Jeunet 1997].

باژگونۀ سیویلیستها و نا–سیویلیستها در بسیاری از فیلمها و داستانهای مردمپسند یافت میشود. «هِکرها Hackers» یا «مین گانز Mean Guns تفنگهای اهریمنی» فقط نمونههایی هستند، که این بگِرت [مفهوم] در آنها بروشنی بهکار برده میشود. کل «اِلیین»–ساگا [داستانِ اِلیین] از آن زندگی میکند، که اِلیینها و کنسرسیوم سفارش دهنده («شرکت») پشت منطق اِلیینیستی ایستادهاند، بدانگاه که همۀ کارکنان تَشنیکی [تِکنیکی] («اِلیین 1»)، ارتشی («اِلیین2») و دانشیک («اِلیین 4») خود را همچون سیویلیستهای ناامید نشان میدهند، که در برابر موقعیت یکسره ناتوانند، زیرا گرچه در جنگابزارها و دستگاهها کمابیش غرق شدهاند، درنمییابند، که موضوع چیست. و سپس هنوز ریپلِی Ripley وجود دارد، که نه اِلیین است و نه سیویلیست، که میفهمد چه خبر است، و از اینروی میتواند بژیرد [ژیریدن handeln]. فرهنگ مردمپسند انبوهی از نگارههای واقعی و خیالی پدید آورده است، تا دگرسانی میان سیویلیستها و نا–سیویلیستها را به تصویر بکشد. بهجای فیلمهای کهنۀ جنایی–تنگنگرانه، که در آن کمیسر همچون ابرسیویلیست از اتاق نشیمنِ سیویلیستها در برابر اهریمن نافهمیدنی و رازناک «در بیرون» دفاع میکند، فیلم گانگستری به سبک (پست) مدرن پدیدار میشود، که فروپاشیِ فردی و جمعیِ جهانِ سیویلیستها را صحنهسازی میکند یا بسختی هنوز اندَرَستی [علاقه] به آنها دارد. فیلم ترسناک امروزین، نوجوانان ناآگاه را با بهزونه Vorliebe [علاقۀ خاص] و خوشنودی قربانیِ چیزی میکند، که در فراسوی جهان کوچکشان نهفته است ‒ مانوری براندازگرانه، تسویه–حسابی خیال پردازانه با سیویلیستها، از [فیلم] «فریاد Scream» تا صحنۀ سالن رقص [دیسکو] در آغازِ [فیلمِ] «تیغه Blade».

سیویلیستها از آروین [تجربه]های معینی کم دارند، شناخت فروپاشگرانۀ خاص، چیرهدستیهای ویژه. آنها بی از هیچ پیشزمینهای دست بکار میشوند، بیآنکه دیدی کلی داشته باشند، چه رخ خواهد داد. در فضای تنگی، که جامعۀ پسافاشیستی به آنها اختصاص میدهد، حرکت میکنند. اینکه برای نگهداشت این جامعه خود را بویژه پایبند کنند، کسی از آنها چشمداشتی ندارد ‒ اینکار را ارتشهای پیشهکار [حرفهای] یا یگانهای ویژه انجام میدهند. سیویلیست با «پخمه Idiota»ی پولیس Polis یونانی [دولتشهر در یونان باستان] ، با «مرد خصوصی Privatmann»،که از آن سپس مفهوم «پخمه» گوالیده است، خویشاوند است: کسی، که هیچ آگاهی ندارد، که به رابطهها دلبستگی ندارد، مشکلی با آن ندارد، که تصمیمها را دیگران بگیرند، و کسی که نیز چیرهدستیهای بایسته را ندارد، تا مداخله کند. کارمند آرمانی [ایدهآل] برای میخانه زمردها از همه نوع.

جهانی شگفتانگیز، فریبنده و افسونگر

فمینیستها یکی از گونههایی هستند که در ماکی Maquis اقامت میکنند، آن سامانی که اِلیینها بر آن چیرگی ندارند. ماکی گونههای بسیار دارد. نبردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگیِ دیگر، گونههای دیگری از ماکیزانها را پدید میآورند، که با یکدیگر بیچون و چرا همیشه در آشتی [سبز] نیستند. ولی برای همۀ آنها باید گفت، که سیویلیست نیستند. از اصل سود یا آسودگی پیروی نمیکنند. مردمی هستند، که هر انقلاب سدۀ بیستمی، به محض آنکه به قدرت رسید، به نابودی آنها کوشید، و اِلیینها آستینها را بالا زدند؛ مردمی که نزد آنان موسیقیِ سیاسیِ پشت صحنه⁷⁴، که هر شهری به روش خود مینوازد، اثر نمیکند.

در ایستادگیِ فرانسوی Résistance ماکی («بیشه der Busch») آن سامانی را مشخص میکرد، که نازیها و همدستان فرانسویشان بر آن چیره نبودند. همچنین در درآیه–فیلمِ Pilotfilm بسیار نوید دهنده از سریال سومِ «سْتار ترِک» «وویِجر Voyager» (که پیش از این بعنوان «سرپرست» از آن نام بردیم) یک ماکی وجود دارد. اینجا آن منطقه در ناحیۀ مرزی میان فدراسون و کارداسیانها⁷⁵ Cardassian است، که از پذیرش برادریِ اِلیینیستیِ دو امپراتوری بزرگ و پیروی از آنان سر بازمیزند. فضاناو ماکی از یک زن سرکش نیمهکلینگون Klingon، یک «بومیِ آمریکایی» و یک وولکانیِ⁷⁶ Vulkanier سیاهپوست ناوبری میشود. در برابرِ آن در وویجِر، فضاناو فدراسیون، با یک کاپیتان–سهمیهای، زنی سفیدپوست و تا آستانۀ [احساسِ] درد هتروسِکْسیست [دگرجنسگر]، که نگران سگ درخانه ماندهاش است؛ یک کادت مهربان، اما بی رودربایستی ساده لوح ژاپنی؛ و یک ماکیزان فراری بعنوان خلبان روبرو میشویم.

افسوسمندانه در «وویجِر» ما دیگر از ماکی و باشندگانش چیزی نمیشنویم. فضاناو آنها در جریان ژیرشها [آکسیونها] نابود میشود، کارکنان دو کشتی در عرشۀ وویجِر زیر فرمان کاپیتانِ فدراسیون [ die Kapitäninکاپیتان با حرف تعریف die شناسۀ مادین feminine] بهزور بههم میپیوندند، و هنگامی که ب´ایلانا B‘Elanna، نیمهکلینگون روزی باز با این پرسش برمیآشوبد: «چگونه او میتواند این تصمیم هستیال [وابسته به هستی، بنیادی] را برای همۀ ما بگیرد؟» همرزمِ ماکیزانیِ پیشینِ او چاکوتای Chakotay کوتاه و زیبا پاسخ میدهد: «زیرا او der Captain [کاپیتان با حرف تعریف der شناسۀ نرین masculine] است.» با این تجربۀ نمادین و دلخراش داستان ماکی در سریال به پایان میرسد. «وویجِر» دیگر هرگز از این ضربه بهدرستی نیاسود؛ در اینجا دیگر زنان خوش اونیفرمِ بورگ هم کاری از دستشان ساخته نیست.

هرچند که این‌گونه ماجراهای نومیدکننده در واقعیت هم پیش میآیند، اِلیینها تاکنون کامیاب نشدهاند، ماکی را نابود کنند. خبرهای پیروزی در بارۀ آن، واپسین آنها زیر شعار فوکویاما⁷⁷ از «پایان تاریخ»، هرگز تایید نشدهاند. این در ساختار ماکی نهفته است. ماکی، مانند اِلیینیسم، یک شارینش [تمدن] است. شارینش یک سرزمین [قلمرو] نیست، گرچه بخوبی میتواند گسترش مکانی–فضایی بپذیرد، نه دولت است و نه نظم اجتماعی، گرچه خیلی خوب میتواند دولتها تشکیل دهد و خود را در نظمهای اجتماعی بیان کند. شارینش بیش از اینها است: ساختار [همتافت زنده است از دیدگاهها و وَرزهها Praktiken، که در همۀ گوناگونی و پادگوییِ خود، پیرامون مرکز ناپیدایی میچرخد. این مرکز شامل دریافت بنیادین از گوهر و قاعدههای همکاریِ اجتماعی–مردمی میشود. همکاریِ اجتماعی–مردمی در اِلیینیسم از منطق دسترسی و واگذاری Zugriff und Auslieferung پیروی میکند: پیوسته دسترسیِ بهینه به زاستار [طبیعت] و کار به پایین، واگذاری بی از آشوب و پریششِ [اختلال] زاستار و کار به بالا. همکاریِ اجتماعی–مردمی در ماکی در برابر بر رهایی از بند Emanzipation و همکاریِ آزاد بنیاد میشود: پیوسته آزادسازیِ پیگیرانه از بندِ حاکمیت و تصمیمگیریِ بیگانه؛ بنیاد دیسههای همکاری، که برای همۀ شرکتکنندگان بر انتخاب آزاد استوارند و شکلی از خودداتی [استقلال] هستند.

بر شارینشها نمیتوان بههمان شیوه پیروز شد که بر امپراتوریها. این هم برای اِلیینیسم و هم برای ماکی صدق میکند. پیروزی بر امپراتوری یک چیز است؛ سرکوب یک شارینش، نابود کردن، به آشوب کشیدن و بوسیلۀ شارینشی دیگر جایگزینکردن چیزی دیگر و نابرابرگونه پیچیدهتر است. شارینش ساختۀ پایگانی [سلسله مراتبی سختپایی نیست، بلکه ناهمگنترین بخشها، گروهها و شکلهای–همکاری را بر پایۀ اصل خودهمانندی دربر میگیرد؛ میتواند گسترش یابد یا تنگتر گردد، تکه–تکه شود یا از نو بههم بپیوندد. شارینش به ورزههای مادی و شکلهای واقعیِ همکاری نیاز دارد، اما اینها میتوانند در هر سطح اجتماعی–مردمی پدید آیند و بیشتر پایداری کنند، حتا در پیراستادهای [اوضاع و احوال] پراکندگی، پس راندن، زیرزمینی یا کنامسازی⁷⁸. شارینش میتواند برای چندگاهی همچنین مجازی وجود داشته باشد، ولی نه بدلخواه دیرنده، هنگامی که تنها در پندار یا در خاطره وجود دارد. ماکی، مانند اِلیینیسم، مرکز و ایستگاه فرماندهی ندارد. و مانند در نزد اِلیینیسم نیرومندیاش بستگی به آن دارد، که چه شماری از مردم، مکانها، گروهها، سامانها و گونهها به قلمرو شارینش آن تعلق دارند.

در بوتارهای [شرایط] امروزی، ماکی پراکندگی Diaspora است، شارینشی که در سراسر جهان پراکنده است، بیآنکه سرزمینهای بزرگ‌ترِ بهرهبرداری شونده را در برگیرد. ماکی سراسرِ قلمرو اِلیینها را، بهسان لکههای سیاه روی پوست گورخر، خال–خالی کرده است. مرزهایش ثابت نیستند؛ برخی، که روزها در دست اِلیینها هستند، شبها به ماکی تعلق دارند؛ شمار جاسوسان دوسویه درخور نگرش است. در ماکی آدمهایی با یکدیگر در پیوندند،که تا اندازهای بسیار دور از هم زندگی میکنند؛ ولی ماکی همزمان به میزان بالایی بر تماس سرراست و همکاریِ ورزالتر [کاربردیتر] و ژیراتر [زندهتر] استوار است.

ماکی جهانی شگفتانگیز، فریبنده و افسونگر است. بسیار چیزها در آن ناروشن و درهم و برهماند، پر از شگفتیها. برخی چیزها در نگاه نخست خام و پرداخت نشده مینمایند؛ ولی همزمان ماکی پُر است از بینشهای زیرکانه و وَرزه [کارکرد]های بسیار همتافت و چیرهدستیهای اجتماعی–مردمی. هرگونۀ ماکیزانی عیبهای خودش را دارد. نمایندگانشان [از زن و مرد] چیرهدستیهای برجستۀ معین و ویژگیهای مشخصی دارند، که باید با آنها خو گرفت. اینکه بیشترین ماکیزانها همزمان به گونههای ناهمگن وابستهاند، موضوع را سادهتر نمیکند ‒ آنها بدان سبب به هر روی آرامتر نمیشوند، بلکه میتوانند بههمانسان از میان عیبهای گوناگونِ نوعی [تیپیک] به اینسو و آنسو بپرند.

ماکی کمتر این احساس را به آدم میدهد، که گروه رزمیِ نیرومندی است ‒ چیزی که گاهی کجخلقیِ زبانزد ماکی را سبب میشود: («میخواهم از اینجا بروم. دیگر تاب و توانی ندارم. میروم پیش اِلیینها. آری میروم!». برخی براستی هم میروند؛ ولی بسیاری میمانند. زیرا با همۀ اینها ماکی آینده است. تنها شارینشی است که میتواند با اِلیینها بر سر سیارهها هماوردی کند؛ هیچکسِ دیگری از ژرفنای فضا نخواهد آمد. تهدیدهایی که اِلیینها خود را با آن روبرو میبینند از اینجا میآیند، از ماکی. کسی که میخواهد جنگ با اِلیینها را بیاغازد؛ در ماکی خویشتن را مییابد، کسی که میخواهد اینهمانیِ [هویت] گذشتۀ اِلیینیستیِ خود را رها کند؛ یا کسی که دلزدگی و بیعلاقگیِ سیویلیستها را دیگر برنمیتابد.

سیویلیستها

سیویلیستها براستی کیستند. شاید آن گروهی در اِلیینیسم هستند، که بیشتر از همه زندگی را بر یکی تلخ میکنند. چندان با آدم کاری ندارند؛ فقط میگذارند او به جهان و آیندهاش شک کند. آن چیزی هستند، که دان سیگل، کارگردان فیلم «حملۀ جسددزدان Invasion of The Body Snatchers به آلمانی Dämonischen»، آنها را «پادها Pods» مینامد، «غلافها»: «بسیاری از دوستان و همنوعان من پاد هستند. هیچ احساسی ندارند. وجود دارند، نفس میکشند، میخوابند. پاد بودن یعنی، بی از شور و احساس، بی از خشم، بی از نشانی از زیستن زندگی را نه بویژه نیک به پایان بردن. این جهانی است، که بیشترین ما در آن زندگی میکنیم. هنگامی که کِوین بِیکِن Kevin Bacon را در «او دارای فرزندی میشود⁷⁹ She’s having a baby» ترس برمیدارد، چه بر سرش خواهد آمد، همسایۀ زیر پنجرهاش چمن میزند؛ و کِوین بِیکِن در برابر چشمان درونش دهها، صدها همسایه را با شکمها و کلاههای سرخ میبیند، که برای بالۀ بزرگ چمنزنی گرد هم میآیند. سیویلیستها اینگونه زندگی میکنند.

سیویلیستها هرگز خود را به چیزی براستی پایبند نکردهاند. فقط راهی را همیشه میروند، که به آن فرستاده شدهاند. مانند آن لاکپشتهایی هستند که آنها را روزی یکبار در باغچه رها میکنند، تا بدین وسیله جنب و جوشی داشته باشند. پس از نیمساعت به نردۀ آنسوی باغچه رسیدهاند، و آنها را پیدا میکنند و بار دیگر در آغاز باغچه بر زمین میگذارند، و آنها دوباره تا دمِ نرده میخزند، درست در سی دقیقه. سپس باز به آغل میآیند، و فردا بازباره همین کار را انجام میدهند، و باز باشتاب به رفتن میآغازند. میتوانید آنها را هرکجا که میخواهید بر زمین بگذارید، فقط راه راست را میگیرند و میروند. راهشان را کج نمیکنند. به این نمیاندیشند که کدام اِلیین شگفتانگیزی آنها را بلند میکند و جای دیگر بر زمین میگذارد؛ و اگر در شب برگ کاهویی بگیرند، میپندارند: شگفتا، شاید این از راه رفتن میآید!

سیویلیستها هیچ نمیفهمند. هر چیزی را باید برایشان توضیح داد: چرا نهادها آدمیان را به تباهی میکشانند؛ چرا تصادفی نیست، که مردمِ انتقادی بهسختی کار پیدا میکنند؛ که صورت حساب را نباید پرداخت پیش از آنکه هشدارِ دوم بیاید؛ که مردان باید به کار زنانشان علاقه نشان دهند، ولی زنان به کار مردانشان نه؛ که آدم به دوستانِ کمتر توانگر پول وام میدهد، ولی فقط اگر بیچون و چرا نیازی به پسگرفتن آن ندارد؛ چرا نمیخواهیم خود را برای دو سال هم که شده به نیویورک یا کراچی منتقل کنیم، که بطور قطع پیشنهاد جالب و کاریِرسازی [ترفیع شغلی] است؛ که زندگی میتواند خوش بگذرد، هرچند که ما دوران پسانوین [پُستمدرن] را داریم و سدۀ بیستم هم دیگر موضوعی دشوار است. سپس شگفتزده به آدم مینگرند و میگویند: «آها. پس نگریستۀ شما این است؟» سیویلیستها کسانی هستند، که بطور جدی و بیریا این پرسش را در میان میگذارند، آیا بطور کلی منطقی است، که از حاکمیت و آزادی سخن بگوییم؛ البته این از نگرگاه اسلوبی [متدیک] امروز به گونهای پرسشبرانگیز است. این‌گونه فقط سیویلیستها میپرسند. اِلیینها خوب میدانند، نگریسته [منظور] چیست. اِلیینها میگویند: «عجب، این بهراستی اندَرَستان [جالب] است. ولی دیگر میدانستید، که بخش شما از نگاه شمار کارمندان [پرسنلی] دارد کوچکتر میشود؟» اِلیینها ایدهها را نابود میکنند، اگر خطرناک باشند. سیویلیستها نمیدانند، ایده چیست.

اگر اِلیینها از آنها پشتیبانی کنند و به آنها زندگیِ کوچک و پایداری بدهند، سیویلیستها روزی خود میتوانند اندکی [نقش] اِلیین بازی کنند. ولی آنها اِلیین–بدَلیهای کمابیش بد، کُند و یکدندهای را بنمایش میگذارند، به دل نمینشینند؛ یکسره دگرسان از به دشمن پیوستگانی، که در گذشته کوشمندانه برای آزادی رزمیدهاند و سپس به سوی دیگر پیوستهاند. اگر اِلیینها از آنها پشتیبانی نکنند، سیویلیستها با گذر زمان به کیسههای سر‌خوردگی و نومیدیِ تلخی تبدیل میشوند، که با اینهمه هیچ نیاموختهاند. به هر رو، آنها مایۀ دریغ و افسوساند.

چهار شارینش Zivilisation

همچنین سیویلیستها از منطقی پیروی میکنند، منطق آسودهخواهی و ترس. روشن است ماکیزانها هم میتوانند ترس داشته باشند و گاهی خوب تنبل باشند. ولی این انگیزۀ مرکزیِ زندگی و رفتارشان نیست. بههمینسان سیویلیستها میتوانند سودها بسازند و کاملا خودآشکار [بدیهی] به کار و زاستار دیگران دست یابند؛ ولی آنها برای آن چندان مایه نخواهند گذاشت. اِلیینها هرچیز توانستنی را برمیتابند، تا از دیگران بهرهکشی کنند. سیویلیستها با آنچه بهدستشان میرسد، خرسندند. راه کمترین ایستادگیها را میروند. از اینروی، این پرسش پوچ است، که آیا، یا چرا آنها بدین راه بخلاف اندرستهای خودشان کار میکنند. اندرست [دلبستگیِ] آنان آسودهخواهی و دوری از کشمکشها است. پشت چراغ قرمز میایستند و با چراغ سبز حرکت میکنند، حتا اگر ساعت دو و نیم شب و خیابان تهی از مردم باشد: اینکار کمی زمان میبرَد، ولی در عوض تصادف نمیکنند، و چندان هم سیویلیستها ساعت دو و نیم شب در راه نیستند. آنها با پرسونش [دقت] نگاه میکنند، چیزی را نیاموزند که بتواند آسودهخواهیشان را بهخطر بیندازد. رای خود را را با بیشینه [اکثریت] و مُد روز تغییر میدهند. برای سیویلیستها این کار میکند.

همچنین سیویلیستها شارینش [تمدن] میسازند، زیرا از منطقی ویژۀ خودشان پیروی میکنند. آنها نیز فرآوردهای از دوران دمکراتیکاند. بجز اِلیینها، ماکی و سیویلیستها، فاشیسم نیز هنوز وجود دارد، که بدانگونه که کلاوس توِلَیت Klaus Theweleit بیان کرده است، نه تنها یک راژمانِ [سیستم] حاکمیت است، بلکه همچنین شارینش است. این یعنی، که آن با حاکمیت حزبهای فاشیستی پایان یافته نیست و که نه تنها در جایی میتواند پدیدار شود، که در آن مردم خود را فاشیست میشمارند، بلکه گسترش آن، دستِکم در عنصرها و تکههای جابهجا شونده⁸⁰ Versatzstücke بسیار گستردهتر است. پاره–عنصرهای این شارینش در فرهنگ مردمپسند بههمانگونه پدیدار میشوند که در نزد آدمهایی،که خود را چپ میپندارند. منطق این شارینش با آنچه بعنوان فاشیسم در جامعه نشان داده شده، بیان شده است؛ سخن کوتاه، این منطقی از نخبهگرایی و پدافند پرخاشگرانه است. این رفتارِ «نخستْ ما» و کردار سنگدلی و بدخواهیِ بازدارنده در برابر هر چیز بیگانه، نگرانکننده، نابودکننده و سرزنده است، که به عنوان «سیلاب»، «بیماری» و «فروپاشی» دریافته میشود. (سیویلیستها در آنجا استوارترند.) از اینروی اینجا نیز این پرسشها، که تا چهاندازه فاشیستها برضد «اندرستهای برآختی [منافع عینی» خود رفتار میکنند، راه بهجایی نمیبرند؛ آنها همخواند با منطق شارینش خود رفتار میکنند.

از آنجا که منطق شارینشها ناهمگون است، هیچ راه راستی وجود ندارد، که از یکی به دیگری بینجامد. هیچ بایستگیِ خارجی نمیتواند سیویلیستها [از زن و مرد] را به درون ماکی بیاورد یا از آنها اِلیین بسازد؛ مگر آنکه، خود تصمیم بگیرند، که منطقشان را ترادیسند. چه چیزی سبب اینکار میشود، کسی نمیداند. اِلیینها و ماکی هر چه میتوانستند برای آن هزینه میکردند، اگر که پاسخ روشنی برای این پرسش وجود میداشت، اما پاسخی وجود ندارد. احساس ناآسودگیِ فزایندۀ اجتماعی میتواند سیویلیستها را وادار کند، که حزب دیگری انتخاب کنند یا، اگر روزگار بکلی سخت شود، خواربارفروشی را غارت کنند؛ اما این به آن معنا نیست که آنها منطقشان را عوض میکردند و ناگهان رهایی از بند را نیک میپنداشتند. همچنین فرهیزش [تربیت]، پراسه را وانمیگشاید، زیرا به منطق یک شارینش نمیتوان فرهیخت. میتوان آن را تنها به نمایش گذاشت، برای بازبینی گستراند، شاید پیشنهاد کرد؛ اما آدم کدام منطق را دنبال میکند، موضوعی از انتخاب آزاد بجا میماند. میتوان پَربَنِهها [محتوا] را تلقین کرد و سبْکهای رفتاری را تمرین کرد، ولی اینکار به این میماند که یکی بخواهد به سگی بیاموزد، که با پنجهاش واژۀ «آزادی» را در شن بخراشد: کار پوچی است.

کدام راه را یکی انتخاب میکند، راه اِلیینها، سیویلیستها، فاشیستها یا راه ماکی، بوسیلۀ پیراستادهای [شرایط] خارجی تعیین نشده است. این یک تصمیم است. چه ثروت یا فقر، آرامش یا خطر، محرومیت یا امتیاز: همیشه چهار امکان وجود دارد، که به آن واکنش نشان دهیم.

رابطۀ شارینشها نسبت به یکدیگر دوپهلو است. فاشیسم بعنوان سیستم حاکمیت (بوسیلۀ برچیدن محیطهای اجتماعی–مردمی⁸¹ Milieus، نابودیِ فرهنگ شهروندی و همچنین پرولتری، سازماندهیِ دولتیِ زندگی) بسیار در این راه تلاش کرده است، که تمدن سیویلیستها را بازسازد، که در بنیاد از آنها بیزار است. ولی فاشیستها در همه جا، که سیویلیستها را براندازند و یکسره به خود جذب کنند، با شکست روبرو شدند. نه اینکه سیویلیستها چیزی بهآخشیج فاشیستها میداشتند؛ برخی هنوز هم میپندارند، که [روزگار] دیگر هرگز به آسودگیِ گذشته نشده است. ولی آنها بدرستی فقط تا آنجا همکاری میکنند، که برایشان آسوده و بی دردسر است؛ وگر نه به دنبال گزینههای دیگر میروند و بیآنکه خم به ابرو بیاورند و یا حتا فقط انگشتی برای نظم کهنه خم کنند، پرچمِ آویزان در پنجره را عوض میکنند، وقتیکه میبینند نیروی دیگری پیروز شده است، که برای آن هم انگشتی خم نکردهاند. این عنصر هستهایِ شارینشِ سیویلیستها است: روزی خواهند گفت: «بس است». میتوان در مورد سیویلیستها سخت اشتباه کرد، اگر آدم آنها را زیر فشار بگذارد ‒ آنها با هرکسی که فشار کمتری میورزد [اعمال میکند]، میروند.

اِلیینها این خطا را نمیکنند. سیویلیستها را بعنوان شارینش میپذیرند. آنها را آرام میگذارند. حتا نمیکوشند اِلیین پرورش دهند یا «بسازند». به آن بسنده میکنند، آنهایی را دستچین کنند که ویژگیهای درخوری از خود نشان میدهند. این تعیین کننده است: فضا داشته باشند، تا شارینش خودی را گسترش دهند، آن را به نمایش گذارند؛ پیشنهادهای دلچسبی را پیش روی آنهایی بتوانند بگذارند، که گزینش درخوری را کوشمندانه مورد توجه قرار میدهند؛ و آب را به روی شارینشهای هماورد میبندند. در این میان اِلیینها تنها با ماکیها هماوردی میکنند، نه با سیویلیستها. آنها دریافتهاند، که پشتیبانی از سیویلیستها کلید به سوی حاکمیت در دوران دمکراتیک است. از آنجا که سیویلیستها نه میتوانند و نه اندرستی [علاقهای] دارند، کوشمندانه در تصمیمگیریها دخالت کنند، میتوان با آرامش خاطر گذاشت رایگیری کنند. گزینمانهای [انتخابات] دمکراتیک، هنگامی که بخش عمدهای از رایدهندگان سیویلیستها هستند، سرشت همهپرسی برای تعیین رهبری را دارند. گزینمانها از روی پربنه [محتوا]ها تعیین نمیشوند، بلکه تنها از روی پرسشی، که کدام نیرو بیشتر به سیویلیستها نگهداشت آسودگیشان را نوید میدهد. اینکه آیا در دمکراسیِ سیاسی مردم حکومت میکنند، بدان سبب باید، هم با آری و هم با نه پاسخ داد. از یک سوی آشکار است که [مردم] حکومت نمیکنند، زیرا بههیچروی توانش [امکان] آن را ندارند، که تصمیمهای بسودنی [کنکرت، عینی، مشخص] بگیرند، بلکه تنها گاهبگاه نگارهای از عقیدههای دگرسانی را عرضه میکنند. در چارچوب منطقشان سیویلیستها را میتوان به آسانی در این باره برآوُرد کرد و در آنها نفوذ کرد و بنابراین برای اِلیینها، که خود را با مدرنترین ابزار بازاریابیِ سیاسی و پژوهشِ اندیشگان همگانی [افکار عمومی] آماده میسازند، به هیچ روی چالشی بهشمار نمیآیند. از دیگر سوی سیویلیستها به معنای معینی هرآینه در حکومت همکاری میکنند، زیرا درخواست بنیادیشان از آسودهخواهی در نگر گرفته میشود. در دوران دمکراتیک هیچکس نمیتواند برای همیشه این را نادیده انگارد. این سرشت دوگانۀ دمکراسیِ سیاسی به راژمان مربوطه بستگی ندارد ‒ در اِلیینیسم کاپیتالیستی همانگونه درست است که در اِلیینیسم سوسیالیستیِ پیشین، و [نیز] برای دمکراسیهای نمونه و راژمانهای تکحزبی صدق میکند. گزینمانِ کمابیش آزاد [بی از بازدارندگی] در دیرزمان، پاسداری از بیشینه (و فقط از بیشینه) در برابر تنگدستی و خودکامگی را بازمینمایند ‒ نه بیشتر، نه کمتر.

در فاز حاکمیتِ اِلیینها بنابراین ساختار زیر را پیش رو مییابیم: طبقۀ حاکم اِلیینیستیای، که از سوی شارینشی اِلیینیستی پشتیبانی میشود. و با شارینش سیویلیستهایی همزیستی میکند، که رهبریکننده در تصمیمگیری نیست، ولی اِلیینها آن را میپذیرند (اگر نگوییم به آن ارج مینهند). شارینش فاشیستها پس از گذار به حاکمیت اِلیینیستی فزاینده به حاشیه رانده میشود، ولی بی‌آنکه یکسره ناپدید شود. در این نیز اِلیینها علاقهای نمیداشتند، زیرا از دولتها، گروهها و گرایشهای فاشیستی میتوان بخوبی برای کارهای پلشت معینی بهره گرفت و افزون بر آن وحشیگریِ فاشیسمهای هنوز باشنده به قانونی–کردن توَند [پتانسیل]های قدرت و –آشتیآفرینیِ اِلیینیستی کمک میکند.

و سرانجام ماکی برجا است. در این جهان بسامانِ زیر حاکمیت اِلیینیستی، ماکی یک شبح است: چیزی، که بر پایۀ منطق اِلیینها بههمانگونه سیویلیستها هرگز نباید برجا میبود. برای سیویلیستها پندار ناپذیر است، که چرا آدمها برای چیزی چنین پوشالی مانند رهایی از بند Emanzipation میتوانند بهخود رنج دهند، چیزی، که هرآینه ناخوشایند و نگران کننده است. و برای اِلیینها راژمان اِلیینیستیِ بر پایۀ تعریف per defitionem، بهترین جهان توانستنی [ممکن] است. ولی این در ماکی اثر نمیگذارد. هیچ شبحی اجازه نمیدهد این در او اثر بگذارد، که گویی شبحی وجود ندارد.

نخستین انقلاب پاد-اِلیینیستی

شبحی که در اِلیینیسم پرسه میزند، دیگر سوسیالیسم نیست. با در دست گرفتن قدرت بوسیلۀ اِلیینها دوران سوسیالیسم بعنوان شبح بسر آمده است، بههمان گونه که ایدۀ دمکراتیک کردن [دیسش و بنیاد دولت و جامعه بر پایۀ آغازههای دمکراسی] در پسافاشیسم دیگر چیز ترسآوری ندارد. ماکی دستهای از شبحهای دیگر، نوتر را باهم یکپارچه میکند، که پس از 1945 در گردشاند: فمینیسم رادیکال؛ جنبش رهایی از بند سیاهان؛ رهایی از بند سهقارهای؛ شورش پاد–داتارگانورز [ضد اقتدارگرا]antiautoritär ؛ رهایی از بند همجنسگرایانِ مرد و زن. اینها تا به امروز پنج بخش اصلیِ ماکیاند. که در سالهای شصت باشتاب گسترش یافتند. همکاریِ آنها اِلیینیسم را پس از نخستین بیست سال هستیاش به مرز انقلاب راند؛ انقلابی که با سال 68 در پیوند است.

مرکز شورش رادیکال–فمینیستی در کلانشهرهای آمریکای شمالی و اروپای باختری بود. از آنجا کمابیش همۀ شهرهای بزرگ این دو قاره را فراگرفت، ولی بههمان سان «استانها و شهرها» را درنوردید و، گرچه کمتر آشکار، همزمان در بسیاری از شهرهای خاور و جهان سوم آغاز شد. نخستین نوشتههای برنامهای، مانند «جنسیت دیگر Das andere Geschlecht» سیمون دوبوآ Simone de Beauvoir و «جنون زنانه Der Weiblichkeit» بتی فریدان Betty Friedan، بنیادگذاریِ سازمانهای خودی و شمار بسیاری از شکلهای–کنشی را در پی داشت. فمینیسمِ رادیکال به‌ سیاستِ «کلاسیک» بسنده نکرد، بلکه همهجا ضربه زد ‒ در رابطهها، در سازمانهای (آمیخته)، در نهادها، در هرکجا که زنی از ماکی باشنده بود. جنبش رهاییبخشِ سیاهان پیرامون «آتلانتیکِ سیاه Black Atlantic» دستهبندی شد، بههمان سان که پاول گیلروی⁸² Paul Gilroy آن را همبستگیِ سیاسی و فرهنگی مینامد، که میان آفریقا و دیاسپورِ آفریقایی [پراکندگی آفریقاییتباران] در ایالات متحدۀ آمریکا، بریتانیای کبیر و کاریبیک گسترش یافته است. جنبشهای بسیار گوناگونی مانند پلنگهای سیاه Black Panthers در ایالات متحدۀ آمریکا؛ دولتهای ملیِ سیاهان جوان در آفریقا با سخنگویان بیشتر دارای گرایشِ زندهباد آفریقاییشان؛ جنبشهای ایستادگیِ سیاهان در آفریقای جنوبی و رودزیا یا راستاس Rastas در جامائیکا به آن‌ تعلق دارند. جنبش رهایی از بند سهقارهای، همبستگیِ «سه–قاره»ی آفریقا، آمریکای لاتین و آسیا را در نبرد آزادی برضد استعمار [کلنیالیسم]، نژادپرستیِ [راسیسمِ] سفید و استعمار نو [نئوکلنیالیسم] اعلام کرد. همکاریِ جهانی انترناسیونالیستی جنبشهای آزادیبخش، دولتهای ملی «انقلابی»ی جوان و جنبشهای همبستگی در جهان «یکُم» پیشینۀ خود را در کنفرانس باندونگ 1955 Bandung داشت و نقطۀ اوج برنامهایاش را با کنفرانس سه–قارهای 1966 در هاوانا بدست آورد، که در آن جنبشها و دولتها از 82 کشور، نبرد آزادیبخش مسلحانه را بهعنوان روش استانداردِ رهایی از بند اعلام کردند. جغرافیای این بخشِ ماکی دوناتگونه [نان شیرینی چنبره مانند به بزرگی کف دست] بود: در شمالِ سه–قاره سرکردگان کوبا، الجزیره، مصر و هند قرار داشتند؛ در قلۀ جنوبیِ هر قارۀ مربوطه دولتها و جنبشهای «رزمنده» بودند: آنگولا و موزامبیک، شیلی و اوروگوئه، پیش از همه ویتنام. در درون دونات، جنبش سه–قارهای ضعیفتر بود؛ پلهای ارتباطیِ چهگوآراChe Guevaras هم در آفریقا و هم در آمریکای جنوبی با شکست روبرو شد. رهایی از بندِ همجنسگرایانِ زن و مرد فانوس دریاییاش را در شورشهای جلوی «سْتون‌وال این Stonewall Inn»، میخانۀ همجنسگرایانِ مرد در خیابان کریستوفرِ Christopher نیویورک داشت، که در آنجا در شب 27 به 28 ژوئن 1969 تاخت و تاز پلیس به کشتار خیابانی انجامید. همبستگی برضد فشار دولتی سرآغاز راهپیماییهای پیاپی و گردهماییهایی را تشکیل داد، که پژواک آوازهاش سراسر جهان را فراگرفت و برانگیزنندۀ سازماندهیِ رسمیِ همجنسگرایان مرد و زن شد.

بخش پنجمِ ماکی سرانجام، بخش جنبش رهاییبخش پاد–داتارگانورز [ضد اقتدارگرا، ضد خودکامه]، بطور عمده شورشی از جوانان یا، با تعریف گستردهتر، شورش نسلی بود که اکنون در اِلیینیسم بزرگ شده بود و دیگر آماده نبود آن را بعنوان بهترین جهان ممکن بپذیرد. ستون پشتیبان این بخش دانشگاهها بودند ‒ از نیویورک تا برلین، از پاریس تا پراگ، از مکزیکوسیتی تا بلگراد، از برزیل تا ایتالیا. در کنار دانشجویان، در غرب بخشهایی از پرولتاریای جوان به این بخش وابسته بود، در شرق بخشهایی از کارکنان دانشیک و فرهنگی.

تقسیم به پنج بخش میتواند ساختگی و بازدارنده [طردکننده، روی تابنده] بهنگر برسد، ولی آدم در آن روزها بدانگونه ساختگی، و همچنین بازدارنده بود. آنچه دیرتر بویژه بارآور و راهنما شد، رویهم افتادنها، هموندیهای چندگانه، گسترههای مرزی، دیگرگردی از آنچه گویی نمونه [تیپیک] بود، را پنهان کردند. فمینیسمِ رادیکال سفید بود، رهایی از بند سیاهان پدرسالار بود (و ضد همجنسگرایانِ مرد)، جنبش پاد–داتارگانورز در برابرِ هر دوی اینها نادان بود. آنهایی که «پادگوییِ [تناقض] اصلی» را در بخش خود به نابترین شکلی بیان میکردند (بیشتر، از آن رو که در رابطه با پادگوییهای دیگر در سوی چیره ایستاده بودند)، رهبر و چیره بودند. به کوششی، که بخشها را فقط با یکدیگر یکپارچه کنند، کمتر انگ چیرگیِ دشمنانه (یا گردن نهادگیِ آزادانه) نزدند. آودره لُرد Audre Lorde [شاعر، نویسنده و کنشگر حقوق زنان آمریکایی 1992-1934]، که بعنوان زن سیاهپوستِ همجنسگرا و هنرمند سیاسی میدانست، از چه سخن میگوید، دیرتر نوشت: «دیرزمانی گذشت، تا برای ما روشن شد، که مکان ما خانۀ خودِ دگربودن Anderssein بود و نه ایمنیِ دگرسانیِ یگانه». در آن روزگار « ایمنیِ دگرسانیِ یگانه» بایسته بود، برای اینکه بتوان از سایۀ بیگانگیِ اِلیینیستی بیرون آمد، حتا اگر آن ایمنی ساختگی بود. فرانتس فانون Frantz Fanon با کتابهای «پوست سیاه، ماسکهای سفید Black Skin, White Masks» و «دوزخیانِ روی زمین Die Verdammten dieser Erde»، هرکدام کلاسیکی از رهایی از بند سیاهان و سه–قارهایها نوشت؛ هردو کتاب بهسانی خوانده میشوند، انگار که بخش دیگرِ هرکدام به هیچ روی وجود ندارد.

گسستن از رفرم اِلیینیستی

آنچه ماکی را یکپارچه کرد، گسستن از بازدیسیِ [رفرم] اِلیینیستی بود. همۀ بخشها از تجربههایی، که جامعه چگونه در دوران حاکمیت شخصی عمل میکرد زیر نفوذ بودند، با اینکه این حاکمیت بطور رسمی از میان رفته بود. شورش در بسیاری موردها از بازدیسی پیشی میگرفت: یک رشته برابرگذاریهای «سپسی»ی قانونی در آن هنگام در پایان دهۀ پنجاه و تا میانۀ دهۀ شصت رخ دادند. بیشترینِ کشورهای جهان سوم تاکنون خودداتیِ [استقلالِ] رسمی خود را بدست آورده بودند، بسیاری از آنها در نبردی بی از جنگابزار. اختیار و دسترسیِ اقتصادیِ بتنهاییِ مردان در زندگیِ زناشویی در 1958 در آلمان پایان یافت، بسیاری از دیگر کشورها تبعیضهای بهگزاف بیپرده را از میان برداشتند. همجنسگرایی، اگرچه با کاهشهای بسیار، کیفرزدایی شد. زیر نفوذ جنبش حقوق مدنیِ سیاهان در ایالات متحدۀ آمریکا تا 1964 «سیاست جداسازی، آپارتاید در فضای عمومی، پایان یافت. حقوق نوجوانان در اغلب کشورهای شمالی، بیشتر افزایش یافته بود تا کاهش، صداهای انتقادی در اقتصاد و فرهنگ از ایجاد فضای بازِ [لیبرالیزه کردنِ] پسافاشیستی و «آب شدن یخهای سیاسی» سود برده بودند، در غرب و همچنین شرق توزیعِ «تولید افزوده»ی اجتماعی نیرومندتر از گذشته راستای گسارش انبوهی [مصرف بهوسیلۀ شمار بزرگی از مصرف کنندگان] را نشان میداد. ولی برای ماکیزانهای آینده روشن شد، که با همۀ این جابجاییها هنوز در مقایسه کم بدست آمده بود. اینها بازدیسی [رفرم]های اِلیینیستی بودند، که بههیچ روی رهایی از بند را تضمین نمیکردند.

بازدیسیِ اِلیینیستی، شاملِ جذبِ Assimilation کامیابانه در بورگ–کلکتیو میشود. و نیرومندتر میکند، هر چه که هست، فرساخته میکند، بهتر میکند. سنجه [مقیاس]، درآختیگیِ [ذهنیتِ Subjektivität] کسانی که شیفتۀ رهایی از بندند، نیست؛ سنجه پالایش، اُسپُرِش [تکمیل]، و فرساخت [کمال] جامعه، و گردآمدیِ [کلکتیو] اِلیینیستی است. باقی هیستری [پریشانی و آشفتگی] است. اِلیینیسم دگرگونیها را میپذیرد ‒ به هیچ روی آزادانه، ولی احتمال دارد ‒، تا آنجا که آنها از پنج قاعدۀ بازدیسیِ [رفرم] اِلیینیستی پیروی میکنند: پرهیز از درشتخویی، کارایی [اثربخشی: نسبتِ برآیند کار به هدف تعیین شده]، بازدهیِ کار [راندمان، برآیند کار]، یکپارچه سازی [ادغام در جامعه Integration]، بهزیستیِ همگانی.

پرهیز از درشتخویی معنای تنها چشمپوشی از خشونتِ فیزیکی را نمیدهد. بلکه فراگیرانه نگریسته است: کسانی که خود را «زیان دیده» میانگارند و خواستار دگرگونی هستند، اجازه ندارند گردآمدیِ [کلکتیوِ] چیره را زیر فشار بگذارند. ابزارجنگشان باید تنها برهان و استدلال، و روشنگری باشد؛ بازدیسی [رفرم] زمانی رخ میدهد که گردآمدیِ چیره قانع شده باشد. زنان نباید برای نمونه با اعتراض یا خودداری به ناگاه به مردان بتازند یا آنها را بفریبند، بلکه باید بکوشند، خواستههای خود را پیوسته به پرسونترین [دقیقترین] شکلی برای آنان روشن گردانند و با شکیب چشمبراه بازنگری بمانند. کارایی یعنی، که بازدیسی [رفرم] رویهمرفته نباید برای گردآمدیِ چیره هزینهای داشته باشد. انتقاد باید در جهت «بهسازی» باشد، در جهت از میان برداشتن آنچه «غیر منطقی» است. باید استوار گرداند، که تغییر برای حاکمان نیز «سودمند» خواهد بود. ژیرشهای Aktionen دانشجویی برای نمونه تا آنجا برحق بشمار میآیند، که برضد [کلاس–] درسهای لبریز از دانشجو باشند یا کتابخانههای بهتری درخواست کنند، زیرا وگرنه نمیتوان بدرستی درس آموخت. کاهش ساختارهای قدرت در دانشگاهها یا دیگر پَربَنه [محتوا]های آموزشی برعکس کاراییِ نهاد [–آموزشی] را نیرومندتر نمیکنند و از اینروی همچون خواستههای «بخردانه» به شمار نمیآیند. کسی که دگرگونی میخواهد، میبایستی به راندمانی [بازدهیای] اشاره کند، که او آزادانه میتواند به جامعه ارزانی دارد، اگر جامعه او را بوسیلۀ ساختارهای غلط از آن بازندارد. این از پیش، فرض بر آن میگذارد، که او هدفگذاری و تعریف غالب از کارایی را بیچون و چرا میپذیرد و میکوشد هنجار [نُرم، استاندارد] هایش را برآورده کند، اگر نگوییم بالاتر از انتظار برآورده کند: شانسی به ما بدهید تا نشان دهیم، که زنان نیز میتوانند رهبران سرسختی باشند، که کوچندگان بههمانگونه سخت کار میکنند، که پلیسهای سیاهپوست بههمانگونه سخت ضربه میزنند که سفیدان میزنند ‒ اگر نگوییم سختتر. ادغام یعنی، که بازدیسی سرشتِ افزودنی دارد، قانونهای استثناییِ پسانه [بعدا] افزوده شده، مانند متممهای قانون اساسیِ ایالات متحده. ساختارهای گذشته ترادیسیده نمیشوند، هیچ نوع بازنگری در توزیع بازخَنها [منابع]، هیچ تفسیر تازهای از توانشهای دسترسی [به بازخَنها] نمیشود؛ تنها مکملهایی برای موردهای دیرتر افزوده–گردیده برجا هستند. بنابراین «نوها» به کارایی و قدرت همۀ گردآمدی وابسته میشوند، زیرا آنها پیشتر از همه باز بیرون گذاشته خواهند شد؛ آنها بعنوان «دیرآمدهها» و «موردهای استثنایی» میدانند، که همواره «نشان پرسش [؟] بالای سرشان آویزان است»، همانگونه که روت فرانکنبِرگ Ruth Frankenberg [جامعه شناس بریتانیایی تبار] مینویسد: هنگامی که بازارِ کار بدینسان تنگ است، آیا بایسته است که زنان کار کنند؟ آیا کوچندگان نیز باید از دستیاریهای اجتماعی بهرهمند شوند؟ این «سیاست ادغام» است. قانونهای استثنایی درست میکنند برای «بسیاری از شکلهای زندگی»، بویژه هنگامی که از زندگیهای همداریِ [مشترک] همجنسگرایان مرد، زن یا کسانی که بدون زناشوییِ رسمی باهم میزیَند، میخواهند برای فراهمسازیِ دستیاریهای اجتماعی [خدمات] سر کیسه را شل کنند، ولی مفهوم زناشویی را بعنوان هنجار [نُرم] پاک نمیکنند. سرانجام اِلیینیسم میخواهد، که بازدیسی باید به بهزیستیِ همگانی خدمت کند، نه به موضوع خودی، نه برای انگیزههای «خودخواهانه». سرکوب توانستنی [ممکن] است دریغانگیز باشد، ولی این بهتنهایی دلیل نیست. باید سرانجام برای سودِ همگان، بالابردن اخلاق همگانی، پیشرفت و فرساختِ دمکراسی باشد. اِلیینها تنها به بازدیسیهایی اجازه میدهند که طبق الگوی «میخانه زمردِ ما باید زیبا‌تر شود» باشند. سیاستِ همبستگی برای نمونه گرفتار فرمان بازدیسیِ اِلیینیستی میشود، اگر آن به آدمهای جهان سوم از این پس بعنوان سوژههای Subjekte رهاییبخش مربوط نشود، بلکه بعنوان خالهای زیبایی [لغزشهای کم اهمیت] در یک جهان. فقر باید از برای چشمانداز [اُپتیک] ریشهکن شود: «ما را سپاس گویید، که این فرتور زشت را از شما پنهان میکنیم. با پول»، بر روی پلاکاردی از «بنیاد حمایت از کودکان terre des hommes» نوشته شده است.

اگر چنین است، اِلیینها هم بازدیسی را دوست میدارند. پنج فرمان بازدیسیِ اِلیینیستی با پنج ابزارجنگِ حاکمیتِ اِلیینیستی برابری میکنند، آنها برای ایناند که آدم این جنگابزارها را بپذیرد. شکلهای دیگرِ «اعتراض» برای اِلیینها «فهمیدنی»، اما «ابتدایی» و «زیانآور» بشمار میآیند.

ماکی در دام رفرم اِلیینیستی نمیافتد. این بدان معنا نیست، که او همچنین نمیتواند گفتگو کند و گام بهگام و پله به پله بیندیشد. اما او بر قانونی بودن آن شکلهایی از خودپدافندیِ خودبخودی و سمتگیریِ راهبردی پافشاری میکند، که همۀ آنهایی، که خود را با سرکوب روبرو میبینند و رهایی را میجویند، روزی به آن چنگ خواهند انداخت: ضد–قدرت، خرابکاری، [خود–] آگاهی، جداییطلبی، خود سازماندهی.

اگر جنبشی از ضد–قدرت سخن میگوید، پس میخواهد بگوید، که پدافند از خود در برابر ابزارجنگِ سرکوب، قانونی و رَواست و که ایستادگیِ کنشورانه بایسته است، نه تنها کار ترغیبی [برای روشنگری و پذیرانش همگان]، تا حاکمیت را پس برانند و دگرگونیها را به کرسی بنشانند. کسی که نمیتواند، به طرف دیگر آسیب رساند، نباید چشمبراه امر درخور نگرشی باشد: این قانونهای ساده را به نوع خود همۀ بخشهای ماکی دنبال کردهاند. آنها نگذاشتهاند که در گتوی Ghetto «پرهیز از پرخاشگری» زندانی شوند و بنابراین تلاش کردهاند، بوده [واقعیت]ها بیافرینند. پرخاشگری میتواند معنیهای گوناگون داشته باشد، از نبرد برای آزادی تا اعتصاب، از آفند [حملۀ] گفتاری تا پیادهگردی Outing، از سلب مالکیت تا خودداری از خدمات بازسازانه. اِلیینها و مابقیِ دار و دستۀ حاکمیتِ شخصیِ همپیمانشان بحق گله میکردند،که زنانِ«شان»، سیاهانِ«شان»، کلنیهای گذشته«شان» برضد آنان به «جنگ» پرداخته بودند. فانون Fanon تاکید میکند، که ضد–قدرت از جنبۀ اجرایی فراتر میرود، که کاربرد خشونت (از هر نوع که باشد) شکلی از خوددرمانی است، گسستی است با اینهمانیِ قربانیِ خویش، گامی بایسته، که به اینهمانیِ [ایدانی، هویت] آسیبدیدۀ خویش آن آروینی [تجربهای] را، که بتواند از خود بپدافندد و از بند رها سازد، بازگرداند.

اتهامِ جنگِ اِلیینها همچنین برضد خرابکاری توجه دارد. خرابکاری به رپرتوارِ [فهرست کنشهای نابیوسیدۀ] همۀ سرکوب شدگان تعلق دارد، بههمانسان که سارا هوگْلاند⁸³ Sarah Hoagland مینویسد، و همچنان بر قانون سادهای استوار است: سستکردن آنچه، که طرف روبرو را نیرومند میکند، به سود موضوع خویش است. باید توانست از کامیابیها جلوگیری کرد ‒ کامیابیهای کاریرسازِ [وابسته به شغل] مردانه، کامیابیهای اقتصادیِ بخش جهانی، کامیابیهای ارتشیِ جهان «یکم»، پیروزیهای انتخاباتیِ حزبهای «سفید». این میتواند همچنین برضد اندرستهای [منافع] مادیِ خویش نیز بینجامد، ولی کسی که به چیزی نیرو میبخشد، که قدرت طرف روبرو بر آن استوار است، نمیتواند هیچگونه رهایی از بندی را با زور به انجام وادارد.

همۀ بخشهای ماکی به سیاستِ [خود–] آگاهی پرداختهاند: روی آن کار کردهاند، که آگاهی خویش را از تعریف بیگانه و تفسیرهای اِلیینیستی آزاد سازند و احساسی از ارزش خویش را باز بدست آورند. آنها برای اینکار خود را از سازمانها و رابطههای «آمیخته» کنار کشیده، به جداییطلبی پرداختهاند. و روی آن کار کردهاند، که پیوندِ هماک [تام total] با جهان سرکوبکنندگان را بگسلند، بخش بزرگتری از اندرکُنشیها و همکاریهای بایستۀ زندگی [وابسته به هستی] را دوباره به درون صفهای خودی انتقال دهند و همدارانه [مشترکاً، باهم] به نیروی خویش به انجام رسانند ‒ خودسازماندهی معنای دیگری نمیدهد.

همۀ اینها دگرسانیِ میان ماکی و پیشینیانش را تشکیل میدهند ‒ از نوشتههای آغازین فمینیستیِ رادیکال تا «گرایش جنسی و حاکمیتِ» کِیت میلِت Kate Millet [مجسمهساز، نویسنده و فیلمساز فمینیست آمریکایی]، از جنبشهای حقوق شهروندیِ سیاهان تا پلنگها [پانترز– سازمان انقلابی سیاهان آمریکا Panthers] و جنبش [خود–] آگاهیِ سیاهان آفریقای جنوبی، از باندونگ Bandung تا کنگرۀ جهانیِ–ویتنام، از تلاشهای برابری دهۀ پنجاه تا «لسبین نِیشنِ Lesbian Nation» جیل جانسون Jill Johnston [نویسنده، ژورنالیست و کنشگر همجنسگرایان مرد و زن، دوجنسیها و فراجنسیتیها] و فرمولِ تی–گرِیس آتکینسون Ti-Grace Atkinsons [فیلسوف و نویسندۀ رادیکال آمریکایی] «فمینیسم feminism نگره است، لسبینیسمLesbianism ورزیدار است». گسست با رفرم اِلیینیستی به هر روی کافی نیست، تا ماکی را تعریف کنیم. زیرا اِلیینها خود به قانونهای رفرم اِلیینیستی پایبند نیستند. همۀ اِلیینها پَرسونانه [دقیقا] میدانند، که خشونت بهحساب میآید و اینکه باید در کار دشمن خرابکاری کرد، و چگونه آدم در ضمن مهرورزانه لبخند هم میزند. آنها با هزینۀ بسیار روی آن کار میکنند، که بر ضعفِ–حسیِ نوعیِ برجاهستیِ اِلیینیستی بوسیلۀ سیاستی–خودآگاه چیره شوند، که برای زندگیِ اِلیینیستی ارزش زیباییشناختی، اجتماعی [سوسیال]، و اخلاقیاش را بیمه میکند. همۀ اِلیینها یکسره جداییطلبانه به اتاق پشتی میروند، هنگامی که موضوع مربوط به تصمیمگیریهای واقعی باشد، و از رابطههای بازرگانی و –زندگی خود، اُسپُرانه [کاملا] با روح خودسازماندهی، نگهداری میکنند، در صورت تردید بیشتر با اِلیینهای دیگر، حتا اگر در پیراستادِ [شرایطِ] خاصی یک مارک⁸⁴ بیشتر هزینه بردارد. (همۀ ایدهها، که آدم بتواند اِلیینها را دربرابر هم‌ بازی دهد، هرآینه در این شکست میخورند، که اِلیینها سرانجام بازهم بر پایۀ غریزۀ طبقاتیِ روشنی عمل میکنند. آنها میدانند که نباید آزمندانه دنبال کالای حراجی برای امروز بود، بلکه باید قدرت برای فردا را در نگر داشت.) حتا فاشیستها از رفرم اِلیینیستی پیروی نمیکنند. تنها سیویلیستها به آن باور دارند.

آنچه ماکی را میسازد و همبسته نگه میدارد، هنوز چیز دیگری است: دریستادن [پافشاری]بر رهایی از بند، بر آزادی. بی از این چشمانداز، هر بخشی از ماکی میتواند بیچون و چرا به شکلی از اِلیینیسم چرخش کند (چیزی که نیز بارها پیش آمده است).

دریستادن بر رهایی از بند دو پیامد دارد. یکی این است، که آزادی را بعنوان یک اصل برشناسیم، همچون چیزی، که دیگران هم بتوانند برای خود بخواهند. آشکار است که اِلیینها هم ادعا میکنند، میخواهند خود را «رها کنند» و که این به رهاییِ همگانی یاری میرساند. ولی آنها نمیپذیرند، که دیگران رهاییِ خودشان را دنبال میکنند. آنها درخواست میکنند، که همۀ دیگران خواستۀ خود را به شکل بازدیسیِ اِلیینیستی دنبال کنند؛ آنها خود میخواهند در این باره تصمیم بگیرند، چه وقت و به چه شکلی در اینجا دگرگونیها پذیرفتنی هستند و چه وقت به «دیرتر» موکول میشوند. ولی در ماکی این ناتوانستنی است. کسی که میخواهد خود–رهایی دیگران را تنبیه کند، بهگونهای که «هماکنون نتواند پیگیری شود» یا گرچه بدست آید»، اجازه نداشته باشد هدفمندانه به انجام برسد ‒ کسی که این را میخواهد، ماکی را بدین راه رها میکند.

پیامد دیگر این است، که آرمانشهری اجتماعی gesellschaftlich، تصوری از همکاریِ مردمی sozial را جستجو کنیم، که بدرستی بر دسترسیِ سلطهشکلِ یکی بر کار و زاستار [طبیعت] دیگران استوار نیست. تنها این ماکی را از آن پروژه متمایز میکند، که خود را از سرکوب خودی وارهاند، که در آن آدم خود به اِلیین میترادیسد. ماکی باید در جایگاهی باشد که روشن گرداند، تا کجا نه تنها «همان را برای خود»، بلکه براستی چیز دیگری میخواهد.

بنیادگذاریِ ماکی بهمنزلۀ دیاسپورا Diaspora [پراکندگی و سرگردانی]

در آن زمان، هنگامی که ماکی بنیاد نهاده شد و اِلیینیسم را آشکارا به چالش کشید، ناتوانستنی به نگر میرسید، که در جایگاه ماکیزانِ زن یا مرد پشتیبان سوسیالیسم نبود. پرسش فقط این بود، برای سوسیالیسم بودن به چه معنا است. نبردهای تند جناحی برای نمونه میان «فمینیستهای رادیکال» و «فمینیستهای سوسیالیست» در آغازِ کار، همانا کشمکشهایی به سود یا به زیان سوسیالیسم نبودند. درگیری میشد بر سرِ پرسشِ سازماندهی، راهبردی [استراتژی سیاسی، اولویتها، نقشهای تاریخیِ حزبهای سوسیالیستی، سازمانها و دولتها. ولی بیشترِ «فمینیستهای رادیکال» نیز، اگر از آنها در بارۀ آرمانشهر سیاسیشان میپرسیدند، به آرمانشهری به نوعی سوسیالیستی خستو میشدند؛ مگر از چه چیز دیگری میبایست پشتیبانی میکردند؟ همین هم برای بخشهای دیگر ماکی پایمند [معتبر] بود. آنها هم دعواهای جناحیِ وابسته به خود را داشتند، اما آرمانشهر نزدیک به همۀ آنها سوسیالیستی بود.

خَستوَش به سوسیالیسم آشکارا بعنوان همچِم [هممعنا] برای شورش پاد–اِلیینیستی بهشمار میآمد. از یکسو این عقیده را در برداشت، که دسترسی [و اختیار] Verfügung را میتوان ترادیسید و دستیابی Zugriff را میتوان پس زد و اینکه دمکراسیِ سیاسیِ رسمی به درد نمیخورَد؛ از سوی دیگر بینش به درون همبستگی آورد و سبک کارکرد اِلیینیسم را بیان کرد. طبقۀ اِلیینیستی اندرستِ [علاقۀ] بنیادین و سرسختی به نژادپرستی [راسیسم]، پدرسالاری، هتروسکسیسم⁸⁵، برتریِ سفیدپوستان یا استعمار [کلنیالیسم] ندارد. هنایشِ اِلیینیستیِ آنها را ارج مینهد، اما به جزئیها نمیچسبد. بعنوان شکلهای حاکمیت شخصی، اِلیینیسم رسمی به این شکلهای سرکوب بدرود میگوید، ولی بر بنیاد سرشت محافظهکار، و افزودنیِ [متممپذیرِ] بازدیسیِ [رفرمِ] اِلیینیستی، آنها را براستی از میان برنمیدارد. از این بینش، دلبستگی به سوسیالیسم و مارکسیسم تغذیه میکرد، که همۀ ماکیزانها در آن زمان داشتند ‒ همچنین آنها که در شرق سوسیالیستی، برای نمونه در بهار پراگ Prager Frühling بودند.

راه ماکی در پساسوسیالیسم از پلههای بسیاری گذشت. نخستین آروین ورزالی [نتیجۀ تجربی ماکیزانها این بود، که نگرهها و سازمانهای کلاسیک سوسیالیستی چیزی برای عرضه به آنها نداشتند. آنها به شیوۀ خود درست بههمانگونه پشتیبان رفرمهای اِلیینیستی بودند و رهایی از بند را رد میکردند. بلیت رهایی از بند پیشانه [قبلا] داده شده بود و سپس هیچکسِ دیگر آن را بدست نمیآورد. همچنین آن ماکیزانهایی که موضع تردیدآمیزی نسبت به نقش تاریخی و چیرهدستیهای کنونیِ سازمانهای چپ را نمایندگی میکردند، از سردی و بیعلاقگی غافلگیر شدند، که بوسیلۀ آن جریان اصلیِ چپ به اندرستها [منافعشان پاسخ منفی داد: اینجا تنها اِلیینها میزیستند و سخن میگفتند. سرپیچیِ اُسپُرِ [کاملِ] چپهای ترادادی [سنتی] در برابر اندرستهای ویژه، همانا بودن محضِ نمایندگان–ماکی، سبب شد انقلاب ضد–اِلیینیستی به گِل نشیند. موضعگیری کردند: برضد این انقلاب. تنها در میِ پاریس Pariser Mai [جنبش دانشجویی–کارگریِ 1968 پاریس] و در پراگ پس از مداخلۀ روسها گزینۀ دیگر در کوتاهمدت در هوا ماند؛ ولی بیشتر هم نه.

ماکی بدانگونه در پراکندگی و سرگردانی بسر میبُرد، پیش از آنکه بدرستی بنیاد گردد ‒ در وضعیتی از پراکندگیِ بیخانمان. بیشترینها سازمانهای ترادادی را رها کردند، برخی دیگر نه یکدلانه ماندند، باز دیگرانی ادعا کردند، که خواهند توانست آنها را در راهی دراز و سنگلاخ از بنیاد دگرگون سازند. و همه در اندیشه فرو رفتند. پیداست که مشکل تنها در این نبود که سوسیالیسم در هیچکجا بدرستی و پیگیرانه به انجام نرسیده بود. [بلکه] بسیار کاستیهای گرانباری داشت.

بدین شیوه چیرهدستیهای خاص سوسیالیسم کلاسیک مرکز توجه قرار گرفتند، که اِلیینیسازی را قانونی کنند و زیر پوشش گیرند و شور و شوق به آزادی را پس بزنند. نشانزد است که مارکسیسمِ اُرتُدکس بگِرتِ [مفهومِ] «سلطه» را در عمل بههیچروی نمیشناسد. همچنین بگِرتِ «رهایی از بند» را مارکسیسم بطور معمول رنگ و رو رفتۀ پیشدانشیک، کمارزش میشمرد. در «واژهنامۀ انتقادیِ مارکسیسم» این دیسولش [فرمولبندیِ] قشنگ را میتوان یافت: «در برابرِ این پسزمینۀ گرانبار، وانگهی کمیابشدن واژۀ [رهایی از بند Emanzipation]⁸⁶ برجسته میشود، و در بالاترین درجه، دوران حماسی را به یاد میآورد ‒ یا چونکه آدم رهایی از بند را گزافهگوییِ هومانیستی میپندارد، یا چونکه انقلاب را بر آن برتری میدهد، تا بدین وسیله بوتار [شرط]های سیاسیِ آن را بهتر یادآوری کنند.»

از رهایی از بند حرف نزنید، از انقلاب سخن بگویید! با این چرخش راه را برای اِلیینهای ازهمهرنگ باز میگذارند و برایشان سفر خوش آرزو میکنند. آروین [تجربه]های سرکوب و جنبشهای رهایی از بند، که در این نمودار نمیگنجند، ناییده [نفی] میشوند. درست این آروینِ شبحها بود: سوسیالیستهای کلاسیک در برابر آنها یکسره اِلیینیستی رفتار کردند. پیشنهادی که به آنها کردند، پیشنهاد بازدیسیِ [رفرم] اِلیینیستی بود؛ ولی بیشتر وقتها این هم نبود.

زخمهای این دوران تا به امروز بد بهبود یافتهاند. از اینرو تفسیرها، بدانگونه که در سالهای اخیر دوباره مُد شدهاند: که مانیفست کمونیستی در واقع بههر روی حق داشت و تنها بایستی بهروز شود یا «درست فهمیده» شود، نه تنها غلط، بلکه شرمآور است. اینها سیلیِ سختی به چهرۀ کسانی است، که درست سی سال پیش⁸⁷ همین را یکبار شنیدهاند. کسی که بیاندیشه سخن میگوید، بدین راه نه تنها نشان میدهد، که هیچ بر آموختههایش نیفزوده است، بلکه میشود کمبود آشکاری از بینش و پختگی را برشناخت، یعنی آن پختگی، که آسیبها و زخمهای دیگران را بطور کلی دریابیم. و این براستی نه تنها پرسشی محتوایی است: [بلکه] فقط بدینسان نمیتوان رفتار کرد.

هَمامونیِ ترسناک [تقارن] Fearful Symmetry

اینکه برای تجربۀ خویش و ورزیدارِ Praxis [کردار] رهایی از بند نگرۀ آزادیبخشِ پیش رو یافته را وام بگیریم ‒ دریغا که چنان آسان هم نبود. همۀ کارها را میبایستی خودمان انجام میدادیم. ولی بدین راه پراسهها نخست بدرستی آغاز شدند.

آناکاوی [آنالیز]های برجای حاکمیت، راهبردهای آزادیبخش و آرمانشهرهای رهاییبخش آشکارا به شکل درمانناپذیری به اِلیینیست آلوده بودند. سوسیالیسم کهنه و انقلاب پرولتری با پدرسالاریِ حاکم نقطههای همدارِ [مشترک] بیشتری داشتند تا با شورش رادیکال–فمینیستی؛ درست همین نیز برای شکلهای دیگر سرکوب به شمار میآمد. بازگشتند به بینش بنیادی، که سبب رهایی از بند خودی شده بود: همۀ مردان دربرابر همۀ زنان اِلیین هستند؛ بههمانگونه همۀ سفیدان دربرابر همۀ سیاهان؛ همۀ آدمهای جهان یکُم دربرابر همۀ آدمها در جهان سوم؛ همۀ هواداران سکسِ دگرجنس دربرابر همۀ همجنسگرایان؛ همۀ کارگزاران قدرت دربرابر همۀ جوانان پاد–داتارگانورز. در اِلیینیسم پس بیگمان زنانی نیز وجود دارند، که دربرابر همۀ زنان همچون اِلیینها پدیدار میشوند، دیسههای اجتماعیِ «مردانه» بهکار میبرند و «مردانه» رفتار میکنند. به همینسان اِلیینهای سیاه وجود دارند، که دربرابر سیاهانِ دیگر مانند «سفیدان» رفتار میکنند.

حاکمیت اِلیینها هرچند که مخرجی آهنجیده [انتزاعی،آبستراکت] دارد، یعنی که زاستار و کار آدمی را در سراسر جهان بی از ایستادگی دسترسپذیر سازد، ولی این بینش برای آناکاویِ بسودنیِ [کنکرتِ] حاکمیتِ اِلیینیستی و برای طرح آرمانشهریِ رهاییبخش بدرستی بسنده نمیکند. این به سرشت استعمار ژنتیکی بستگی دارد. اِلیینها دربرابر دیسه [فرم]های حاکمیت شخصی در واقع همچون بهکلی بیگانه به میان نمیآیند، بلکه در جایگاه چیرگی و آهنجشِ [برکندنِ، بیرون کردنِ] آنها. با دیسههای ترادادیِ جهان اجتماعی–مردمی [سوسیال] پیوند برقرار میکنند و آنها را برای برخی از برون بستگانِ [محروم شدگان] گذشته میگشایند، تا آیین دوران دمکراتیک را پاس دارند؛ این دیسهها را چنان بهسازی میکنند، که آنها به آماجِ در دسترسپذیرسازی و وابستگی [پیروی و فرمانبری] کارامدتر از گذشته خدمت کنند.

ژنوم اِلیینیستی با آنچه پیش روی خود مییابد، کار میکند. سیارۀ تریپود Tripod را در نگر بگیریم، سیارهای تاکنون ناشناخته از سوی زمین در ابرهای ماژلانیِ بزرگ. بر روی تریپود گروهی از سهپایان بر گروهی از پنجپایان فرمان میرانند، سدههای آزگار. روزی این شکل فرمانرواییِ شخصی به پایان میرسد، و در خیزشهای پنجپایان میمیرد. در این هنگام ژنوم اِلیینیستی ژیرا [فعال] میشود، و اِلیینها در تریپود قدرت را در دست میگیرند. امتیازهای رسمیِ سهپایان را از میان میبرند؛ موقعیتهای زندگیِ همگانی را از بنیاد برای پنجپایان نیز فراهم میسازند. دلگرمی میدهند که در آینده همچنین کفشهایی پنج لنگهای با کیفیت بالا فراهم شوند. اصطلاحهای تبعیضآمیزِ آشکار، مانند «آها، تو از آنجا میآیی، انگار که پنج پا داری»، ممنوع میشوند. تغییر نام سیاره به «چندپود Multipod» با شکست روبرو میشود، ولی رژیم اِلیینیستی پول فراوانی برای پلاکاردهای دیواری، آگهیهای کوتاه تلویزیونی و مسابقهها با شعارهایی مانند «پنج تا داری، سه تا داری، روی تریپود یکسان است» هزینه میکند. با اینهمه چندپایی چیزی کمتر هنجارمند [نرمال] بجا میماند. در دبستانها هنوز یاد میگیرند، که سهگامی بیندیشند. دگرسانیهای فراوانی وجود دارند، که در هیچ پیوند منطقی با پرسمان پایی [مربوط به داشتن سه یا چند پا] نیستند، ولی [از دید] تاریخی شکل گرفتهاند ‒ ویژستاریِ [کارشناسی، تخصص] سهپایان در کارهای آتمسفری برای نمونه. اِلیینها سپس، اینکه اکنون خود سه یا پنج پا دارند، خودآشکار است که نخست در بخش فرآورش–آتمسفری تعیین میکنند؛ آنها نشانگری [معنا پیشتازِ این بخشِ کاری را بازنگری میکنند، از الگوی آن برای نمایش روندهای اجتماعی و بایستگیهای اِلیینیستی استفاده میکنند. اِلیینها در این راه جزمی نیستند، اما با آنچه پیش رو مییابند، کار میکنند.

روزی بر روی تریپود ماکی به هستی خواهد آمد، زیرا در هر زمانی همیشه ماکی به هستی میآید. نخست با این پراسه روبرو میشود که جهانِ نقش بسته از نگره [ ایدئولوژی]ها و ورزههای سهپاییها برای دگرگزین رهاییبخشانه درخور نیست. ماکیزانهای تریپود میآغازند، ژرفتر بکاوند، ژرفتر در تاریخ و اینهمانیِ [هویت] سرکوبشدۀ پنجپایان، تا دیسههای رفتاری و اندیشگیِ خود آنان را آشکار کنند. برابری از این هنگام از مد افتاده است، دیگر کسی نمیخواهد «مانند سهپایان بشود». جنبش پِنتاپودیسمی [پنج پایی] میآغازد، که دگرسانیِ ویژۀ خود را مثبت بگیرد، و ارزشها را از نو ارزیابی کند. کارزارهایی [کمپینهایی] وجود دارند مانند «پنج تا داری، مغرور باش Have five, be proud». همۀ اینها برای چندگاهی خوب پیش میرود. ولی سپس آن پنجپایانی، که دو لنگهپای دیگرشان کمتر چشمگیر بوده است، کمکم احساس نگرانیِ فزاینده میکنند. خود را دگربار در تبعیض میبینند و از اِلیینیسمِ آریستوکراسیِ نوینِ پنجپایان سخن میگویند. دیگران به این اشاره میکنند، اینکه با مدِ نو، بوسیلۀ کفشهای بویژه غولپیکر، پنجپاییِ خود را برجسته کنند ، هرآینه کمی احساس بدریختی و زمختی میکنند. و باز دیگران یادآوری میکنند، که غرورِ نو به داشتن «جاپای بیشتر بر روی زمین»، وازنش «ویژگیهای آتمسفری»، شاید درست همانی را باز پدید میآورَد، که سهپایان همواره در گوش پنجپایان میخواندهاند: پنجپایان هرآینه به زیستبوم پایبندتر، به زمین چسبیدهترند، بیشتر نیرو به نمایش میگذاشتند تا زیبایی و برازندگی. «موردهای مرزی» استدلال میکنند، آدم در بنیاد با خودآگاهیِ نو و دگرسانیِ مثبتِ پنجپایان، بهسان گذشته نوکِر سهپایان است ‒ نوکر سازگار کردن Zurichtung [تنظیم، همسازی]، خیالپردازی، و آفرینش پنجپاییشان. هنوز هم آزاد نیست، که خود تصمیم بگیرد.

درست این پراسهای بنیادی است، که میتوان بر روی هر سیارۀ اِلیینزده و در هر ماکی با آن روبرو شد: پراسۀ همامونیِ [مسئلۀ تقارنِ] ترسناک. « همامونیِ ترسناک⁸⁸» نام اپیسودی از سریال «پروندههای ایکس» است، که شعری از ویلیام بلِیک⁸⁹ William Blake را بازمیگوید، «پلنگ The Tyger». خطهای روی پوست پلنگ، سیاه و سفید، نمونهای از همامونیِ ترساننده و رازناکاند. بدین شیوه جهانِ استعمارِ نژادپرستی [راسیستی]، حاکمیت پدرسالاری یا تبعیض دگرجنسیتی [هتروسکسیستی] آراسته شده است: رمز دوگانی⁹⁰ binary Code، آنجا که «سفید» (یا مردانه یا دگرجنسگرا) خوب و اُسپُر [کامل] معنا میدهد و «سیاه» (یا زنانه یا همجنسگرا) بد و نااُسپُر [ناقص]. این برای سرکوب شدگان دو راه پیشنهاد میکند، که هر دو نیز کار نمیکنند. یکی این است، که «برابر» شوند. دیگر نباید نقشی بازی کند، «چه پنج [پا]، چه سه [پا]»؛ آنچه در جهانی، که در روزگارانِ بیپایان بدست دیگران فرمانروایی و طراحی شده است، تنها میتواند به این معنا باشد، که آدم «سفیدتر»، «مردانهتر»، «دگرجنسگراتر» شود. این راهبرد [استراتژی] درست عمل نمیکند، زیرا آدم همیشه دیر میآید، همیشه سهپای بدتری است. این راهبرد همچنین بهگزاف به خودنیارشی [خودانکاری] و بیزاری از خود در ارتباط است. به هر روی آدم، با اینکه برابریِ رسمی را بدست میآورد، بدینگونه آزاد نمیشود. راه دیگر این است، «آگاهانه سیاه»، «آگاهانه زنانه»، «آگاهانه همجنسگرا» شود؛ مثبت ارزیابی کند، هر چه را که در گذشته از ارزش انداختهاند؛ چیرهدستیها و ویژگیهایی را گسترش دهد، که او را باز میشناسند. یک بدیِ این راهبرد این است، که پایگانها [سلسلههای مراتب] میآفریند («من سیاهتر از تواَم»). ولی پیش از همه آنچه سیستمِ حاکمیتِ کهنه بعنوان «سیاه»، «زنانه» یا «همجنسگرا تعریف کرده است» با پیش–نشانۀ باژگونه [+،-] استوار میگرداند. جهان تازهای، که آدم کشف میکند، هنگامی که «اینهمانی»ی سرکوب شدۀ خویش را آشکار میکند، شاید همان کلاه کهنهای است، که استعمارگر سر او گذاشته است. آدم بازدارندگیهایش، تابوهایش را میپذیرد. ولی، با وجود آزادیِ رسمی، آزاد نیست.

نمیتوان رمز دوگانی binär را فراموش کرد، نمیتوان آن را کنار پروندها بایگانی کرد، نمیتوان بهگونهای رفتار کرد انگار که چیزی رخ نداده است. ولی حتا هنگامی که آدم ارزشهایش را وارونه میکند، از این رمزِ دوگانی binär به نظم تنبیه میشود. دیگر چیزهایی وجود دارند، که آدم اجازه دارد و چیزهایی که اجازه ندارد. بدین راه طلبیدنِ آزادی، خودتعریفی⁹¹، از پشت سر دوباره خط خواهد خورد. به این پرسش «که مرد سیاهپوست چه میخواهد؟ What does a black man want?» بدانگونه که فانون Fanon روشن میگرداند، پاسخِ «سفیدشدن» باید گفت سویابیِ غلطی است؛ پاسخ «سیاهشدن» اما درست بههمینگونه. در آغاز، تجربه است، که آدم از ارزش خاص خود و دگربودن باید دفاع کند دربرابرِ ابَرنیروی ارزشهای دشمنانه، برونبند و «سفیدیای که چشم را میآزارد a whiteness that blends» ‒ دربرابرِ جهانی، که چنان سفید است، که درد میآورد. ولی هرچه بیشتر در هزاردالانیِ⁹² نوارهای سیاه و سفید غوطهور شویم، به همان اندازه رخنه ناپذیرتر میشود. عکس سفید چیست؟ عکس مردانه چیست؟ آیا تجاوز هوسرانانه، یک تله یا اینهمانیِ نابِ «دگربودن» است؟ در آغازِ «همامونیِ ترسناک» صحنهای وجود دارد، که در آن فیلی نادیدنی خیابانی پر از اتومبیلهای پارک شده را ویران میکند: بدینسان گذشته در زندگی آزاد شدگان میتوفد.

در ماکی بر بنیاد تجربههای تلخ همرایاند، که راه حل سرراستی وجود ندارد. همۀ ماکیزانها، به نگر فانون، «دورگه» هستند: اینهمانیهای آمیخته، همنهشهای خودآفریده، آزمایشهای زنده. بههیچروی جور دیگری نمیشود. آنها بخشهایی از اینهمانیِ سرکوب شدهشان را دریافتهاند، «ارزشهای دیگرِ» خویش را. ولی همچنین بخشهایی از آن اینهمانی را برای خود برمیدارند، که از آن بازداشته شده بودند، زیرا که آن اینهمانیِ چیره بود. آنها نمیخواهند خود را نه به آن یکی و نه به دیگری کاهش دهند. در سریال، ماکیزانها هم «سیاهتر» و هم «سفیدتر» از سیویلیستها هستند، هم «مردانهتر» و هم «زنانهتر» از آنها ‒ هر یک از آنان.

تردیدهای آموزنده پیش از همه از «موردهای مرزی» و «عابران از مرز» سرچشمه گرفتند؛ از آنهایی، که به چندین بخش ماکی تعلق دارند، یا آنهایی که در بخش خود بعنوان کمتر نمونه [تیپیک] بهشمار میآمدند و نپذیرفتند، که آن را چونان کمبود دریابند. آنها سبب شدهاند، که آیین رفتار و روال پوشاک در ماکی بطورگسترده از میان رفته است. این چیزی بیش از تنها هسیاگرایی Realismus، نا–برانگیختگی و پاد–جزمگرایی Anti-Dogmatismus است. در ماکی به معنای لیبرالی اهل رواداری نیستند. روی آن کار میکنند، که یکدیگر را برشناسند ‒ برشناسیای که بر این شناخت استوار است، که هیچ راه برونرفتی از جنگل همامونیِ ترسناک، که برای همه فَریز [الزامی] باشد، نمیتواند برجا باشد. این سِپاکی Respekt [احترامی] است برای آن، که هرکس باید طرحاش را از خویش بسازد، با همۀ آسیبپذیری و همۀ واسونمندی [قاطعیت]، و که همچنین طرحهایی، که با طرحهای خودی بسیار پادگویانه [در تناقض]اند، پاسخی شخصی و شاید غنی به پراسۀ همدار [مسئلۀ مشترک] هستند: «هر برادری سبکی دارد، هر خواهری یک ستاره است Every brother has a style, every sister is a star» (پرایمل سْکریم، گروه آلترناتیو راک اسکاتلندی Primal Scream ).

نگره [تئوری] شبحها

پرسمانِ همامونیِ ترسناک برای ماکیزانها نه تنها تنومی [شخصی] برجا میمانَد، بلکه این پندار را هم دگرگون میکند، که هرکسی برای خود از آزادی و از نگرهای از آزادی میسازد. نگرۀ آزادیبخشی که از رابطههای–سرکوبِ بسودنی [کنکرت، عینی]، بطور کامل برمیآهنجد [برمیکنَد، بیرون میآید]، فرمول کلیِ «اِلیینیسم چیست و چگونه میشود با آن کامیابانه مبارزه کرد»، نمیتواند کار کند. آن خود میتواند اِلیینیستی باشد؛ دستکم میخواهد به این یکی دام همامونیِ ترسناک بیفتد: که دیگر نبایستی نقشی بازی کند، که آدم که و چه است. نگرۀ آزادیبخشی، که هیچ سنجشی میان بخشها و هیچ هروینشی [تعمیمی] را برنمیتابد، که فقط برای سرکوب «خودی» راهی را میخواهد نشان دهد، بعکس در دام دیگری از همامونیِ ترسناک گرفتار میشود: که آدم حاکمیت و آزادی را از «ایمنیِ» یک تک رمز دوگانی binär میخواهد توضیح دهد.

نگرۀ آزادیبخش از اینروی باید کمتر توضیح جهانی باشد بلکه بیشتر چیزی رسانشی، حالتی از رسانش از آروین [تجربه]ها. شبحها، آغاز جنبش گروههای بسودنی برای رهایی از بند، نباید از نگره [تئوری] ناپدید شوند. آنها آن شبحهایی هستند که همهچیز را میآفرینند: آناکاوی [تجزیه و تحلیل]های حاکمیت را، راههای رهایی از بند را، قاعدههای اجتماعیکردنِ نوع دیگری را، همچنین خطاها را. نگره، اینگونه میتوانستند در مارکسیسم گفته باشند، نمیتواند چیز دیگری باشد مگر بازترسیم جنبش بسودنیِ [کُنکِرت] تاریخی. در آنزمان، نگره هرآینه تنها یک شبح میشناخت، نه چند شبح. در ماکی پایمند [معتبر] است: گوهر نگرۀ آزادیبخش این است، که گفت و شنودی اندر میان شبحها باشد.

2. بِیبی-بلوز Baby-Blues

انتقاد در اِلیینیسم برای خوراک دادن به خوکها وجود دارد. بیشترِ آن را خود اِلیینها مینویسند، که در آن کسب و کار شکوفایی برای خود کشف کردهاند. در پایانِ نقدِ–اِلیینیسم، که اِلیینها برای سیویلیستها مینویسند، همیشه این برداشت شگفتانگیز برجا است، که همهچیز بسیار سخت، بسیار همتافت، بسیار وابسته بههم است و اینکه آدم کار توان فرسای اندیشیدن را بهتر است به کسانی واگذارد که از آن سر درمیآورند. یعنی به اِلیینها. بدین شیوه اِلیینیسم پادیست [اپوزیسیون، مخالف] خودش را میگُنارد [اداره میکند].

انتقاد بهخودیخود از اینروی ارزان و فراوان میتوان داشت. از هر دو تن یکی سر صندوقِ سوپرمارکت خشمگین میشود، که صفها خیلی درازَند، قیمتها گراناند و هوا خیلی بد است؛ ولی با اینهمه میپردازند، همین. اِلیینها شاید هنوز به آن میاندیشند، که آیا با سوپرمارکتهایی با صفهای کوتاهتر یا بی از صندوقِ پرداخت میشود پول بیشتری درآورد یا نه؛ فاشیستها نتیجه میگیرند، که به احتمال باز کسانی گناهکارند، که به هر روی در همهچیز گناهکارند، و که در صف ایستادن را میبایستی برای نژادهای پستتر نگهداشت؛ و سیویلیستها انتقاد را خواه ناخواه تنها بعنوان شکلی از بیمارستانزدگی⁹³ میشناسند: آدم در خواب غر میزند و خُر–خُر میکند. وقتی از میان دانشگاهها میگذریم، میتوانیم دانشکدههای گوناگون را از روی سر و صداهای انتقادیشان از هم بازشناسیم: اینجا خش–خش تند و تیز انتقادِ–بهسازیِ اِلیینیستی، که بهنحوی بوی اسکناس میدهد، آنجا وز–وز توخالیِ بیمارستانزدگیِ انتقادی، بهویژه در دانشکدۀ دانشهای اجتماعی.

در ماکی انتقاد بدان وسیله سنجیده میشود، که آن چه کمکی به نگرۀ آزادیبخش میکند، همیشه این پرسش در کانون توجه است، که چگونه ما از اتاقی پر از اِلیین راه برونرفت را برای خود آزاد میکنیم. فقط اینکه این «بیرون» بسادگی در بیرون نهفته نیست، بلکه باید ساخته شود و اینکه ما بهتنهایی از پسِ آن برنمیآییم، بلکه تنها در رابطه با رهاییِ دیگران. ولی تنها ایرادگرفتن و بازنمودِ پراسه [مسئله] برای ماکی بیارزش است. انتقادی که آن را همچون کُنشِ آزادیبخش نتوان دریافت، جهان را نمیترادیسد. و آدم بهسوی در نمیآید، بی‌آنکه همزمان جهان را دگرگون کند.

نگرۀ آزادیبخش چیز بیآزاری نیست. پیامدها دارد. میتواند به آن بینجامد که مردم خود را سازماندهی کنند، تا رابطهها را دگرگون سازند. میتواند سبب شود که یکی از همسرش جدا شود، رابطهها را رها کند و بیاغازد تا زندگیاش را از نو بسازد. میتواند آدمها را وادارد، زندگیِ گذشتهشان را کنار بگذارند، زیرا که دریافتهاند، این آنها نیستند که دیوانه، واقعگریز، بیدادگر، افراطی یا ناتواناند، بلکه رابطهها چنیناند. که بنیادهایی وجود دارند، که آدم از پس چیزی برنمیآید. توانشهایی که آن را بهسانی دیگر انجام دهد. که آدم در این راه تنها نیست.

نگرۀ آزادیبخش بیش از سنجشِ خردهگان [جزئیات] است، بیش از ناخرسندیِ محض، بیش از مجموعهای از پیشنهادهای بهسازی است. همچنین بیش از خشم اخلاقیِ تنها یا کاوش در پی دادگری یا ایمنیِ شخصی است. نگرۀ آزادیبخش یعنی، که کوشا و اهل کار باشیم. که بخواهیم دریابیم، گوهر سرکوب چیست، چرا عمل میکند و چگونه میتوان بدرستی به آن پایان داد. آن یک نگرۀ ژیرا [فعال] است. خواستهها و انگیزهها دارد. نمیخواهد گله و شکایت کند، بلکه میخواهد دریابد، چگونه بهسان دیگری میشود. بیشتر وقتها تلاش برای نگرۀ آزادیبخش از آن نقطه آغاز میشود، که درمییابیم، که همۀ دگرگزینهای ژیرش [کنش] شخصی اشتباهاند. که پادگوییها از میان برداشتنی نیستند. و [آن نگره] با این آروین آغاز میکند، که آدم حذف میشود، که آدم هم در راژمان اِلیینیستی و هم در سازمانهای پادیستِ [اپوزیسیون] کهنه همیشه فقط یک جایگاه زیردست میتواند داشته باشد. مگر اینکه جهشوار دگرگون شود.

نیاز به نگرۀ آزادیبخش در هنگام گذار به ماکی پدید میآید، هنگامی که آدم آغاز میکند، پرسشهای درست مطرح کند. پرسشِ درست موضوعی بسیار شخصی است. هِلکه ساندِر Helke Sander [فیلمساز فمینیست و نویسندۀ آلمانی] در «کوشش، برای پیداکردن پرسشهای درست» نوشت: «چرا من بهعنوان یک مادر، پرخاشگر هستم؟ برای چه با مردی که دوستش دارم خوشبخت نیستم؟ چرا آن مرد هم خوشبخت نیست و برای چه شوربختیاش با اینهمه تابآوردنیتر از آنِ خودم به نگرم میآید؟» راه این پرسشها سرراست به شورای همیاری برای رهاییِ زنAktionsrat zur Befreiung der Frau انجامید»، که برای آن هِلکه ساندِر در 1968 سخنرانی پرآوازهای در بیستوسومین کنفرانس نمایندگان SDS (سازمان دانشجویان سوسیالیست آلمانی 1970-1946) ایراد کرد، که پس از آن سه گوجه–فرنگی به سوی رفیقانی که روی سکوی سخنرانی [پودیوم] بودند پرتاب شد ‒ زیرا اینها برای درخواستهایی چون نگهداری از کودکان و «سیاسی کردنِ زندگیِ خصوصی» بیش از نیشخندی موذیانه چیزی نداشتند. آن سهتا گوجه–فرنگی (که زیگرید روُدیگر⁹⁴ Sigrid Rüger پرتاب کرد) به سرآغاز نمادین [سمبولیک] جنبش نوین زنان تبدیل شد. ولی چنین کاری را گوجه–فرنگیها فقط زمانی انجام میدهند، که با پشتیبانیِ پرسشهای بجا و در راستای نگرۀ آزادیبخش پرواز کنند. استیو بایکو Steve Biko، دانشجوی سیاهپوست دانشکدۀ پزشکی برای «غیر اروپاییان» در دانشگاه دوربان Durban در آفریقای جنوبی، در این باره میاندیشید، چرا نوجوانان سیاهپوست خوارشماریهای لفظی را که سفیدپوستان روز به روز به یادشان میآوردند، در بسیاری از موارد با چنان خونسردیِ نرمی برمیتافتند. پاسخش این بود، که زندگی در جامعهای نژادپرست [راسیستی]، تا به آن اندازه از خودبیزاری در سرکوب شدگان پدید میآورد، که هرگونه آمادگی برای دگرگونیِ موقعیت را از پیش بازمیدارد، و اینکه نبرد با این بیزاری از خود، کانون رخداد هر گونه دگرگونی بود. راه این پرسشها به گسست با سازمان سراسریِ دانشجویان، به بنیاد SASO، نخستین کنفدراسیون دانشجویان سیاهپوست در آفریقای جنوبی، و به جنبش [خود–] آگاهی سیاهان Black Consciousness Movement، که سنگ زیربنای خیزشهای دیرهنگام سالهای هفتاد و هشتاد برضد رژیم آپارتاید را گذاشت، انجامید.

دیگران پرسشهای دیگری پیش رو نهادند، که با آنها کشف کردند، که جهانِ بسامان و خودآشکارِ روزانگیِ اِلیینیستی از طرف حاکمیت همبسته نگهداشته میشود. پرسشهایی که با آنها بایستگیِ رهایی از بند نیارش [انکار]ناپذیر میشود. پرسشها سادهاند، ولی طرح آنها دشوار است، زیرا همهچیز را از نو تفسیر میکنند. آنها این شناخت را دربردارند، که آدم خود «نادرست»، نااُسپُر [ناکامل]، نابسامان است. که راهبردهای گذشته،که خود را «بسامان کند»، کار نمیکنند. که در آنجا هیچ کمکی وجود ندارد، جایی که تاکنون بیش از هر چیز میپنداشت که چیزی از آن را بدست میآورَد. با این شناخت آدم در جهان اِلیینیسم به شبح ترادیسیده است، در بزرگیِ پیشبینی نشده. و ناگزیر میآغازد، که به گفتوگوی شبحهای دیگر علاقه نشان دهد.

«نگرۀ آزادیبخش» به چه معناست؟

کَندوکاو در پی نگرۀ نوینِ آزادبخش ماکی را بخود سرگرم کرده است، از آن هنگام که دلسردی از نافرجامیِ سوسیالیسمِ کهنه و چپهای کلاسیک او را به پراکندگی و سرگردانی کشانده است. این ایدۀ یک نوید نوی است، که در پی نوید سوسیالیستی میآید و جایگزین آن میشود. الگوی هر نگرۀ آزادیبخش (و همۀ شبحهای ماکیزانی دندانها بهم میسایند، وقتیکه این عبارت را بهزبان میآورند) تا بهامروز مارکسیسم است. فقط اینکه برای آنها ساخته نشده بود و بنابراین برایشان کاربُردی ندارد. مارکس Marxدر کار آزادیسازی نه به همسرش و نه به کنیزش میاندیشید. و در این باره هم نمیاندیشید، چرا با آن‌ دو زندگی میکرد و نه با انگلس Engels. فهرست کمبودها را میشود ادامه داد.

ولی مارکسیسم همه چیز داشت، آنچه نگرۀ آزادیبخش باید داشته باشد و آنچه آن را از انتقادِ محض بازمیشناسد: یک آناکاوی از وضعیت موجود، که از ایرنگها [اشتباهها] و لغزشها سخن نمیگوید، بلکه از حاکمیت. بازسازیِ این راژمانِ حاکمیت، که بر پایۀ آن طبقۀ حاکم تنها از آدمهای بد تشکیل نمیشود (بهگونهای که ما به بهترها نیاز میداشتیم)، بلکه اندَرَستِهای Interesse [منافع] خود را دنبال میکند. پاسخی به آن که «چه چیزی باید دگرگون شود، تا به این راژمانِ حاکم پایان داده شود. و راهبردی، که چگونه بتوان به این دگرگونیها دست یافت. با پیروی از مارکسیسم هسیاییِ Realität [واقعیت] جامعه از حاکمیت سرمایه تعیین میشود؛ اندَرَستِ طبقۀ حاکم در بیشینه سازیِ سود است؛ حاکمیتِ آن بوسیلۀ اجتماعیکردن ابزار تولید پایان مییابد؛ راه رسیدن به آن سازماندهی و کُنش آگاهانۀ پرولتاریاست.

بخشهای ماکی روشن گردانیدند، که این‌ پاسخهای آنان نیست. همگی سنجشگرانه از مارکسیسم پیاده شدهاند. آن را همچون دروغین، نابسنده، پدرسالار، سفید، اروپامحور، داتارگانورز autoritär، هاینده affirmativ [تایید کننده] و سلطهشکل نقد کردهاند و دنبال نگرۀ آزادیبخش نوینی گشتهاند، که با پرسش آنها جور دربیاید. ولی همگی شیفتۀ سبکِ مارکسیسم بودند و هستند، زیر نفوذ چارچوب روشمندی که مارکسیسم برای نگرۀ آزادیبخش تفسیر میکرد. مارکسیسم، از آنچه میتوانست سرراست در نگرۀ رادیکال–فمینیستی، سیاه، پاد–داتارگانورز [ضد اقتدارگرا] یا در نگرۀ همجنسگرایِ [نَرینِ] آزادیبخش در آید، کم پدید آورد. ولی ردپایی، دیسهای بجا گذاشت؛ پنداشتی از آن، که چگونه باید رفت.

به پیشفرضهایی که مارکسیسم برای نگرۀ عمومیِ آزادیبخش آورده است، افزون بر چهار بخش بایسته که یادآور شدیم، برخی اصلهای پَربَنهای [محتوایی]–روشمندی [متدیک] هم تعلق دارند، که چگونه این بخشها باید بارور شوند. نگرۀ آزادیبخش از اینرو آناکاویانه است. و آن، رسواییِ نارساییهای بسودنی را به علتی کلی برگشت میدهد، به اصلی ساختاری، به «ترفند» مرکزیِ حاکمیت تا اندازهای. (در مارکسیسم دسترسیِ خصوصی بر ابزار تولید و تصاحب خصوصیِ ارزش افزوده). نگرۀ آزادیبخش، ماتریالیستی است. نمیخواهد هر روز کاری نیک انجام دهد، بلکه پایههای بهرهکشی [استثمار] و چیرگی را براندازد. این بنیادها را در آنچه جامعه (و فردهای آن) در بارۀ خود میاندیشد یا در آنچه از خود ادعا میکند نمیبیند، بلکه در راه و روشی میبیند، که چگونه تولید و بازتولیدش را سازمان دهد. (کاپیتالیسم شیوۀ اندیشش نیست، بلکه رابطهای اجتماعی [سوسیال] است.) نگرۀ آزادیبخش یکسویه است. نمیخواهد به همه کمک کند. در ستیزهجوییِ Antagonismus اجتماعی–مردمی [سوسیال] موضع میگیرد، جایی که یک طرف به دست میآورد، آنچه طرف دیگر از دست میدهد. ستیزهجویی در نظمِ برجا از میان برداشتنی نیست: نه جایگزینیِ فردها، نه دگرگونیِ برنامهها، نه رایگیری نه آیین کار رسمی میتوانند چیزی را در آن دگرگون کنند. اندَرَستهای چیره، اندَرَستهای حاکماناند؛ آزادسازی خواستار آن است، که پایههای حاکمیت را براندازند. و سرانجام، نگرۀ آزادیبخش، فلسفهای از ورزیدار [کردار] است. باید نشان دهد، که آزادی توانستنی است. فرض میکند، که حاکمیت، هماک [تمام و کمال] نیست، هر اندازه یکپارچه هم که توانستنی است به نگر برسد؛ توضیح میدهد، که و چگونه هر فرد با آن درگیر میشود. نگرۀ آزادیبخش نگرۀ اجتماعی نیست [Gesellschaftstheorie، به انگلیسی social theory]، بلکه نگرهای از رهایی از بندِ سوژه [درآخت]هایی Subjekte است، که آنها را برای این فرامیخواند، که هدفمند و آگانه قاعدههای بازی را بشکنند.

تصمیمگیری برای ماکی

همۀ بخشهای ماکی نخست برای نگرهای تلاش کردهاند، که مانند مارکسیسم عمل میکند. آنها نیز از افراطگریها، دستدرازیها و نارساییها سخن نگفتند، بلکه از حاکمیت و اندَرَستهایی [منافعی]، که بوسیلۀ آن نگرههای «لیبرالی»ی بازدیسیِ [رفرم] اِلیینیستی را پشت سر گذاشتند. فمینیسمِ رادیکال و رهایی از بندِ سیاهان هر دو تاکید کردند، که پرخاشگری نه «افراط»، نه استثنا بود، بلکه هنجارمندی [نرمالیته حاکمیت بود. فانونFanon نوشت، «شکنجه پیشامد، اشتباه و یا خطا نیست.» «استعمار را نمیتوان بی از چیرهدستیاش برای شکنجه، آزار، و کشتار دریافت.» به روش یکسانی، درشتخوییِ جنسی برای فمینیستهای رادیکال «لغزش» نبود، بلکه اصل ساختاریِ جامعۀ پدرسالاری بود. کاترین مککینون⁹⁵ Catherine MacKinnon به آن اشاره کرد، که تجاوز جنسی و همخوابگیِ «هنجارمند [نرمال]» از نگرگاه پدرسالاری نه برای نمونه بوسیلۀ نبود بده بستان [پیوند دوسویه] از یکدیگر بازشناخته میشوند، بلکه تنها بوسیلۀ نبود «خشنودی و همرایی» ‒ به سخن دیگر: روند کار در گوهر خویش یکسان بود. مرزگذاری همیشه به دو سو میرفت: بهسوی لیبرالها، که میخواهند با «زیادهرویها» بجنگند و «برابریِ حقوق را قانونی کنند»؛ و بهسوی مارکسیستها، که تجربههای سرکوب ویژهای که از آنها در ماکی سخن رفت، برایشان تنها پیآمد، بیان و مورد ویژه بودند.

مارکسیسم تنها یکی از هنایشهای بیشماری بود، که در بخشهای گوناگون ماکی رخنه کرد. برای بسیاری روانکاوی نقش مهمی بازی میکرد، برای برخی نگرۀ انتقادی، برای همه پیشتازان مربوط به خودشان و همچنین روشهای ترادادی [سنتی بخش یا منطقهشان. نشانگریِ ویژۀ مارکسیسم در آن بود، که در دگرسانی با بیشترِ هنایشهای دیگر، نگرۀ سراسر گوالش یافتهای [کاملا توسعه یافته] را بازمینمود.

همۀ بخشهای ماکی سرانجام بخلاف آن تصمیم گرفتند، که نگرۀ جداگانهای برای آزادسازی تشکیل دهند، «نگرهای برای شبحِ تک». نه اینکه هیچ طرحی وجود نداشته باشد؛ ولی آنها ورزیدنی [عملی] نبودند. از یکسو به ایستادگیهای درونی بستگی داشت. فمینیستهای سیاه برای نمونه روشن کردند، که آنها نگرهای را که در آن جنسیت مقولۀ «بنیادی» بود و بر نژاد و طبقه برتری داشت، نمیتوانستند بپذیرند. از سوی دیگر تجربۀ نخستین انقلابِ نافرجامِ پاد–اِلیینیستی نشان داد، که پیشرویِ جداگانه هیچ شانسی نداشت؛ ولی تجربۀ این خیزش همزمان سبب شد طرحهای کلیِ ماکی بعنوان پادشارینشِ [ضد–تمدنِ Gegenzivilisation] توانستنی آشکار شوند و نیروی توانشیِ آن پیشبینی شود. سوم اینکه روشن شد، که با مارکسیسم بیش از آنچه آرزو کرده بودند، بخش میکردند: یعنی انبوهی از پایبندیها، از پیشرفتگروی تا به گرایشی، که ارتدکسیها بسازند و پایگان [سلسله مراتب]های درونی را قانونی کنند. و چهارم اینکه ورزیدار [تجربه، کردار Praxis] نشان داد، که هر نگرۀ آزادیبخشی که فراتر از هر بخشِ جداگانه چنگ میاندخت، بهترین وسیله بود، تا در صفهای خودی کاه را از گندم جدا کنند ‒ یعنی، با اِلیینهایی روبهرو شوند، که از چندی پیش خود را در تک–تک جنبشها در میآمیختند.

برخی بخشهای ماکی بهسان دیگری تصمیم گرفتند و بر سیاستی از گوشهگیری و «پیشینگی [بنیادین و در درجۀ نخست بودن]» دریستادند. نه همه، اما بسیاری از این گروهها و فردها راه خود را جدا کردند و گونههای تازهای از اِلیینیسم آفریدند ‒ فمینیسم برابری، سیاست نژادگیِ [اصالتِ] سیاهان، نبرد داتارگانورزانه [اقتدارمنشانه] با «نفوذ غربی»، کاریر–همجنسگراییِ کاپیتالیستی، مارش پاد–داتارگانورز [ضد اقتدارگرا] بوسیلۀ نهادها، چیرگی در پروژۀ دگرگزین [آلترناتیو] و بسیار چیزهای دیگر. گروههایی نیز وجود داشتند، که با توجه به دورخیز نافرجام نخستین و با در نگر گرفتن اِلیینهایی، که همچنین در جنبشهای تازه پدیدار میشدند، باز سخت به مارکسیسم چسبیدند و آغازیدند، با اینهمه هنوز پرولتاریای واقعی را بیابند ‒ بی از جنسیت، بی از وطن، بی از رنگ پوست و برتری جنسی. ولی هرگز شنیده نشد، که آن را یافته باشند. باقی بجا ماندند.

گفتگو میان شبحها چند گاهی آهنگ بسیار تندی بهخود گرفت، هم اندرمیان و هم در درونِ بخشهای گوناگون. ولی رشتۀ سخن هرگز براستی ازهم نگسست. از میانههای دهۀ هفتاد نخستین نسل نوینِ نگرههای آزادیبخش در برنامه نهاده شد: نگرۀ گذران زندگی، نگرۀ تنظیم⁹⁶ [کنترل] Regulationstheorie، ستم سهگانه [بر مبنای جنسیت، نژاد، طبقه]، رویکرد انقلابی–سوسیالیستی، بومشناسیِ اجتماعی–مردمی [سوسیال]. این نخستین تلاشی بود تا پیرامون گشتالت ماکی کار کنند و به آن نگرهای آزادیبخش بدهند ‒ برخلاف بازدیسیِ اِلیینیستی، برخلاف پاوَند [محدودیت]های ترادادی مارکسیسم، برخلاف اِلیینیسم در درون صفهای خودی. نقطۀ برخورد این جریانها پنج بازنگریِ بزرگ بود، که با آنها نگرۀ آزادیبخش را با بوتار [شرط]های اِلیینیسم سازگار کنند. نخست پس از آن ایدۀ ترادادیِ رهایی از بند، خود موضوع بازنگریای شد، که آن دگرباره راه را برای نسل دوم نگرههای آزادیبخشِ نوتر باز کرد: اعتمادسازی Affidamento، ساختارشکنیDekonstruktion ، پسا–استعماری Postkolonialismus، چپهای پاپ⁹⁷ Poplinke و پادنفانباوریAntinationalismus [ضد ملیگرایی].

درس اِیمی لیندن- بخش یکم Coaching Amy Linden – part one

یکی از متنهای دوستداشتنیِ من «راکمام »Rochmom» از اِیمی لیندن Amy Linden است. راکمام یکی از آن مادههای مخدر کوچک و نازکی است، که با آنها درماکی داد و ستد میشود، زیرا زندگی را شکیباتر میسازند و کوفتگیِ توانفرسا از موقعیت خودی را بوسیلۀ فاصلۀ شوخیآمیزِ–کهن الگویی ironisch-archetypische Distanz نرم میکنند. به آدم میگویند، که او نه دیوانه، نه منزوی، نه تردشده است، بلکه در جنون سراسر روزانگی به سر میبرد. میتواند در موقعیتهای استثنایی آن را به یاد آورَد و از آن آرامش بگیرد. ماکیزانهایی که بچه دارند، در هنگام بیدار شدنِ بامدادی، خسته از بیخوابی، شورمندانه به ریپلِی Ripley در «اِلیین 2» می اندیشند، چگونه او با نوار چسب دو شعلهافکن را به هم میچسباند، زیرا بچۀ بیادب اندکی پیش از پروازِ رهاگر، آشکار است که گم شده است و باید بار دیگر از دست چندتا هیولا وارهانده شود. یاوه است، شاید نومیدکننده است، ولی در این موقعیت، دیگر زمانی برای پرسشهای احمقانه و بحثهای منطقی نیست؛ باید روی این تمرکز کرد، که با برداشتن گامهای درست به هدف دست یافت و بس. و بدینسان یک رشته عکس، صحنه و متن وجود دارد، از نشانگریِ خصوصی یا عمومیتر،که میتوان آنها در لحظۀ درخوری در میان انداخت. همۀ این‌ها پیشکشهای باارزشِ ماکی برای ساکناناش هستند. یکی از آنها «راکمام» است.

بازیگر اصلی «راکمام»، خود اِیمی لیندن، کمابیش در هنگام سراسرِ متن با تلفن درگیر است. او ژورنالیست موزیک است، و کارش بطور عمده در تلفنکردن است. با دست دیگر از لوسیان Lucian مراقبت میکند، پسر سهسالهاش، که همیشه در لحظۀ حساس روی از سیسِم سْتِریت⁹⁸ میگرداند و یا جیغ میزند یا همهچیز را بهم میریزد و تکه–پاره میکند. با دست سوم در آن میان آشپزی میکند یا خانه را رُفت و روب میکند. از آنجا که انسان بطور معمول دوتا دست دارد، این یک مسئله است؛ اما سرپرستِ تنها [بیهمسر] نمیتواند زیستشناسی [بیولوژی] را بهانه کند. بخش بزرگی از تلفنهای اِیمی لیندن شامل آن نمیشود، که از آن بعنوان تکاپوهای راستین پیشهاش میبیوسیدیم، ‒ [برای نمونه] گفتگو کردن، گپ زدن در بارۀ وقتِ آماده شدنِ سپارش [کار] و دیگرها et cetera ‒ بلکه از گفتوشنود دخترانه و پیوند مادرانه girls' talk and mom bonding ، یعنی از پابرجا نگهداشتن توربست [شبکه]های زنانگیِ اجتماعیاش [سوسیال]، که در اصل میکوشند که او سپارش بگیرد. اینها گفت و شنودهای تلفنی با زنانی است، که بچه دارند، و با زنانی، که در تلفن با شگفتی می پرسند: اوه، آن صدای بچه است که از پشت سر شنیده میشود؟»؛ («نه، تنها یک نوار واگتیده [ضبط شده] از صدای بچه است. برای ترساندن مردانی که میخواهند آدم را به شام دعوت کنند.»)

اِیمی لیندن پرسونانه [دقیقا] آن گروه مورد نگری است که مارکسیسم و چپهای سنتی به آن توجه نکردند. ولی او شبح نمونهای برای دوران اِلیینیسم است ‒ اگر که راهی به بیرون میجوید. و نگرههای نوترِ آزادیبخش، که در ماکی پدید آمدند، آغازیدند او را برای این راه ورزیده کنند. در نسل نخستین، این نگرهها کوششهایی برای راژمانمند [روشمند] کردن بودند، که از گفتگوها در بارۀ همۀ بخشهای گوناگون ماکی بدست آمدند. نگرۀ گذران زندگی در میانههای دهۀ هفتاد بطور عمده با کارهای فمینیستهای هندی و آلمانی پدید آمد، که از فمینیسمِ برابرگذاری [یکسان سازیِ واقعیِ اجتماعی] و فمینیسمِ برابریِ حقوق روی⁹⁹ گردانیدند، و از بخش فمینیستیِ رادیکال و همچنین سهقارهای الهام گرفتند. از دیدگاه نگرۀ گذران زندگی، اِیمی نمونۀ روشنی است برای آنچه، که به شیوۀ کلاسیک بعنوان «کار» بهشمار میآید و از روی پیماننامههای رسمی و دستمزدِ تعیین شده در کارخانهها و دفترها انجام میگیرد، در بهترین حالت قطرههای چربیِ [چشمگونههای چربیِ] شناور بر آشِ غولآسای کار واقعی را بازمینماید. این کار واقعی به چنین عنوانی نگریسته نمیشود، کنترل نمیشود و اغلب پرداخت نمیشود، نه در کاپیتالیسم نه در سوسیالیسم. این مسئلۀ اِیمی و قدرتِ اِیمی است. کارِ بازتولید بیمیانجیِ زندگی و نیازمندیهای هستیالِ [بایسته، ضروری] زندگی است: بچه زاییدن و بزرگ کردن، آشپزی و خانهداری، کار خویشاوندی انجام دادن و آروینهای اجتماعی [سوسیال] به دیگران دادن. همۀ اینها زمین پیرامونیِ از ارزش افتاده، میخانه زمرد بزرگ است، که در آن کار رسمی همچون فرنشین و سروَر مینماید ‒ گرچه بدون این کارِ «دیگر»، بهرهکشیِ زنان، مستعمرهها و زاستار، شاید از بنیاد رخ نمیداد. اِلیینها با شورمندی جوری وانمود میکنند، انگار که مردمی مانند اِیمی لیندن مهمانانی هستند،که اتاقِ با خوراک کرایه کردهاند. این پندار هرآینه از آنجا ناشی میشود، که آنها به اِیمی 99 درصد کارش را نمیپردازند: و آن «کار رایگان»ی است، که بدست میآورند، بیآنکه ناگزیر شوند آن را به شکل کارمزدی به بهای بازار بخرند.

آنچه مارکسیسم و چپ ترادادی از بنگلادش تا نیویورک برای پیشنهادن به اِیمی لیندنها داشتند، تنها شامل آن میشد، که اِیمی را با رابطهها سازگار سازند و نه رابطهها را با اِیمی: مهد کودکهای تماموقت، آموزشِ تَشنیکی، قاعدههای پیشرفتِ رتبه در کار رسمی بجای توربست [شبکه]های زنانه، همه برای آنکه او سرانجام بتواند مانند مردان زندگی و کار کند. اما نخست اینکه همۀ مردم دنیا نمیتوانند مانند مردان زندگی و کار کنند، وگرنه جامعه از هم میپاشید، و این رهایی از بندِ «مردانه» فرض بر این میگذارد، که دیگران به جای اِیمی لیندن با پول کمتر یا بی از هیچ پولی کار «زنانه» را انجام میدهند ‒ اگر رُفت و روبگرِ زن و دایۀ روزانه همان کارمزدِ ساعتی را دریافت کنند مانند اِیمی، دیگر براستی سزاوار نیست، که اِیمی کار کند. و دوم اینکه اِیمی لیندن نمیخواهد مانند مردان زندگی و کار کند، او بر آن پافشاری میکند که کنترل بر کار برای گذران زندگیِ خویش را نگهدارد، زیرا تنها این به آدمی قدرت، ایمنی و ارج میبخشد. ولی او آن را براستی کنترل نمیکند؛ اینکه آیا او هفتۀ دیگر بازهم چیزی در یخچال دارد، بسا به این بستگی دارد، که آیا اِلیینی ورشکست میشود یا یک جشن خط زدن دستیاریهای دولترفاهی برگزار میشود. از این رو سرانجام باید سرمایه و پدرسالاری از میان برداشته شوند؛ اما نه از راه دولتی کردن، بلکه از راه باز از آنِ خود کردن و پدافندیدن از گذران زندگی.

نگرۀ تنظیم [کنترل] Regulationstheorie،که در همان دوران پیش از همه از رویکردهای فرانسوی و ایالات متحدۀ–آمریکایی گسترش یافت، سرانجام همیشه پیرامون این پرسش میگردید، چرا اِیمی لیندن شبها و آخر هفتههای آزادش را برای آن سپری نمیکند، که در یک سازمان سوسیالیستی یا کمونیستی ژیرا [فعال] شود و در نشستهای حزب روی کلوچهها کره بمالد، اکنون که رابطهها بطور قطع چنان برآختی [ابژکتیو، عینی] برای دگرگونیها فریاد میزنند. پاسخ این بود، که دیگران هم فریاد رابطهها را میشنوند، پیش از همه اِلیینها، و دگرگونی را با منطق خود انجام میدهند. کاپیتالیسم پادگوییهایش را همیشه نیز خودش سامان میدهد، و در برابرِ آنها درمانده نیست، بلکه گونههای همیشگیِ نوی مییابد، که آنها را با زمان واگشاید، «تنظیم [کنترل] کند» ‒ گاه با خودداتیِ [خودایستایی] بیشترِ کارفرمایان، گاه با دولتِ رفاه بیشتر و کنترلِ اقتصاد، سپس باز با «پیشیجوییِ [رقابت]» بیشتر، و دیگرها. پرسشی، که در اینجا برای اِیمی اندرستان [جالب] است، این است، که آیا بوسیلۀ دگرگونیها، رابطههای رهاییبخشتر، و خودداتی [خودایستا]تر پدید میآیند یا داتارگانورزتر [خودکامهتر]؛ کدام میدانهای مانوری را او در اینجا دارد و چگونه میتواند از آن‌ها بهره گیرد.

با این پرسش او در نزدِ همۀ سازمانهای چپِ کلاسیک ایمنی ندارد. آنها در دیسۀ خود و در پَربنههای [محتواها] خود درگیر نوعی گذشتهاند، که نگرۀ تنظیم [کنترل] آن را «فوردیسم» مینامد. (نه تنها، چون که هنری فورد برای مدل تیِ T خود، بعنوان نخستین فرد باندهای روان [خط تولید] را بکار بست، بلکه همچنین به فرآورش انبوه، فرآورش کالاهای گسارشی [مصرفی] و به سیاست کارمزدِ یکپارچه پرداخت.) در این زمان پادگوییها به شیوۀ معینی «سامان داده شدند»: بوسیلۀ اقتصادِ صادراتیِ ملی بر پایۀ فرآورش بزرگتر، یکجاییتر؛ بوسیلۀ دولت رفاه عمومی، که نگاهش به خانوادۀ کوچک ترادادی [سنتی] با نانآور اصلیِ مردانه است؛ رهنمون اقتصاد از طرف دولت و پخش و پراکنیِ گستردۀ غنیمت؛ بوسیلۀ سازشِ طبقاتیِ سازمانی با کمک سندیکاها و حزبهای سوسیال–دمکراتیک؛ بوسیلۀ بهرهکشی از سرزمینهای جنوبی بعنوان فراهمکنندگانِ ارزان مواد خام و کالاهای نیمهتمام، که بهسازی آنها به نام «توسعه» فروخته شد. آن روزها دوران اِلیینیسم ترادادی در خاور و باختر بود.

این روش بر پایۀ بنیادهای بسیاری کنار گذاشته شد، از سوی آدمها و از سوی اِلیینها، در اصل فقط سازمانهای ترادادیِ چپ هستند، که برای آن افسوس میخورند، زیرا آنها قدرت نسبیشان را از آن میگرفتند. از دید نگرۀ تنظیم [کنترل] اِیمی لیندن مدل «پسافوردیسم» است: کار، دیگر در کارخانۀ بزرگ و یکجا برگزار نمیشود، جامعه، دیگر در سازمانهای بزرگ تشکیل نمیشود. در پسافوردیسم سرمایه [کاپیتال] اندکی از دولت نفانی [ملی] جدا میشود، فرآورش نرمشپذیرتر میشود، رابطهها به شکل قویتری فردی میشوند، ناایمنتر، بازتر، هزینههای اجتماعی–مردمی و زیستبومیِ فوردیسم و سیاست توسعهاش آشکار و دیدنی و بعنوان پرداختناپذیر شناخته میشوند. این امر خوبیها و بدیهایی دارد، که به چشماندازها بستگی دارد. چیرگیِ خانوادۀ کوچک پدرسالار برای نمونه دیگر ماندگاری ندارد؛ جنوب در بخشهایی چشمپوشی میشود، اما در بخشهایی هم میتواند تا به سوی تولید تکنولوژیِ پیشرفته High-Tech-Produktion به پیشیجویی [رقابت] دست یابد. سندیکاها و سوسیال–دمکراسیِ کهنه [بازی را] میبازند، ولی کَرهمالی کردن کلوچهها برای اِیمی به هر روی هرگز لذتی نداشته است، و برای سبکِ زندگیِ آشِ شُله قلمکارِ [چهلتکه، درهمریختۀ] او خواستهها و بازدیسیهای آنها کمک بزرگی نیستند.

پروژههای چپ نمیتوانند، بنابر نگرۀ تنظیم ، نه بیشتر و نه کمتر از نوع پیشرفتۀ پسافوردیسم عرضه کنند. سخن بر سر بازدیسیهای رادیکالی است، که نگران هزینه برای اِلیینها نیستند، ولی از توانشهای رهاییبخش استفاده میکنند و میدانهای مانور را برای اِیمی میگسترند.

یکی از فرآوردههای بطور عمده آفریقای جنوبی–هلندی، که گسترش بسیار یافته است، نگرۀ آزادیبخش ستم سهگانه است. ستم سهگانه Tripel Opression به درگیری میان بخشهای گوناگون، بویژه رادیکال–فمینیستی، سیاهان و سهقارهایها، با خردمندیِ سلیمانی [اشاره است به دادگری هوشمندانه و راستمندانه]، پایان داد. سرکوب بر پایۀ نژاد، جنسیت و طبقه، رابطههای–سرکوب با حقوق برابرند؛ اینها از یکدیگر واخنیده [مشتق] نمیشوند، به یکدیگر کاهشپذیر نیستند؛ هیچ کدام اصلیتر یا بنیادیتر از دیگری نیستند. یکی میتواند در رابطهای زمینجاروکن باشد و همزمان در رابطۀ دیگر اِلیین باشد. از اینرو هیچ یک از این رابطههای–سرکوب را نمیشود به دیرتر واسپرد؛ از اینرو نیز هیچ راهی جز همبستگیهای ناپایدار میان بخشها وجود ندارد. کسی که بیش از اندازه به سرکوب خودی میاندیشد، ناگزیر دربرابر دیگران به اِلیین جهش مییابد. اِیمی چیز دیگری زیر لب دعا نمیکند، هنگامی که باید پدرسالاران هنرمند زیرزمینیاش را نوازش کند، گرچه بیشتر آنان میزان درخوری سکسیسم از خود نشان میدهند.

در درون ماکی ستم سهگانه نمونۀ شگرف باشگاهی است با عضوهای نامنویسی شده، ولی ناژیرا [غیرفعال]. همه به نوعی عضو هستند، تا زمانی که همباژی [حق عضویت] چندان بالا نباشد؛ ولی بدین سبب هنوز تا دیرزمانی همه خود را درگیر آن نمیکنند، که چگونه درهمتافتگیِ رابطههایِ سرکوب پرسونانه [دقیقا] عمل میکند و پیآمد آن چه خواهد بود. جایی که چنین کاوشهایی انجام شدند، اینها زیرِ کلیدواژۀ «فرهنگ چیره» تا اندازهای نزدیک به مفهوم عمومیِ اِلیینیسم انجامیدند. ولی این مفهوم، همانگونه که میدانیم، مسئلهساز هم هست، اگر آغاز کند، تاریخ بسودنی konkrete Geschichte و جهان خودیِ بخشها را در آهنجیدهها Abstrakte [انتزاعیها، مجردها] فروپاشد.

رویکرد اجتماعی–انقلابی، نخستین دیسولش [فرمولبندی] خود را در ایتالیا یافت («اُپرائیسم¹⁰⁰ operaismo») و سخت به بخش پاد–داتارگانورز [ضد اقتدارگرا] پایبند است. رابطۀ این بخش با هستومندیِ نابِ زنان از نگرگاه ترادادی [سنتی] بدرستی پرتنش بود. ولی از همۀ نگرههای نوترِ آزادیبخش، رویکرد انقلابی–اجتماعی شاید به فرسختترین وجهی از بیزاریِ اِیمی لیندن دربرابر درخواستهای همیشگی، که سازنده و بخردانه در طرح پرسشهای مربوط به آینده همیاری کند، پشتیبانی میکند. پنداشت آن [رویکرد انقلابی–اجتماعی] از اِلیینیسم در خاور و باختر در پیرامون کلیدواژۀ بهرهگیری¹⁰¹ Verwertung دستهبندی میشود. بازدیسیِ [رفرمِ] اِلیینیستی، چه تَشنیکی [تکنیکی] یا اجتماعی–مردمی [سوسیال]، چه کاپیتالیستی یا سوسیالیستیِ واقعی، پیوسته تاخت و تازی است به کار و زاستار اِیمی لیندن. در این میان کل جامعه، همۀ زندگی میدان نبرد برای استثمار و سلب مالکیت است. اِلیینها بیچون و چرا کار رسمی را در کارخانۀ بزرگ نمیخواهند ‒ اِیمی برای آنها بچه نیز میآورد؛ او بهرهگیریِ فرهنگیِ آروین هستیال [وابسته به هستی] به پول پلشت را سازماندهی میکند، که صنعت موسیقی از آن زندگی میکند؛ و برای اِلیینها بسیار خوشایندتر میبود، اگر او هم اکنون کارت پیشکش اندامهای خود را نیز در جیب میداشت. تشنیکشناسی [فناوری] برای اِلیینها به چیز دیگری خدمت نمیکند، مگر به اینکه ایستادگیِ مردمان را بشکنند و دستاوردشان را بزور از ایشان بگیرند. حتی ساعتهای درمانی [تراپی]، که اِیمی لیندن شاید گاهی برمیدارد، تشنیکشناسیِ رفاهی [سوسیالتکنولوژی اِلیینیستی است، درست مانند کودکستانِ دگرگزین [آلترناتیو]، که او روزی لوسیان را به آنجا خواهد سپرد: در سرشت بلعیدنیِ اِلیینیسم از این راه چیزی دگرگون نمیشود.

رویکرد اجتماعی–انقلابی از اینروی به کسانی گرایش دارد، که همکاری نمیکنند، که ویران میکنند، آنچه آنها را ویران میکند، یا بهآسانی برای خود برمیدارند، هر چه را که اِلیینها نمیخواهند به آنها بدهند ‒ آنهایی که از زیر کار شانه خالی میکنند، کسانی که رأی نمیدهند، ماشین خرابکنها [کارگرانی که ماشین های نساجی را چون نیاز به کارگر را کم میکرد، درهم میشکستند انگلستان 1816-1811]، اشغال–کنندگان زمین، خرابکاران و سربازان فراری. آن [رویکرد] سیاستمداران را، دانشآموختگان را، سازندگان و دگرگزینان [آلترناتیوها] را نمیتواند دوست بدارد؛ و اِلیینهای ابَر–آشکار در کنسرسیومها و بانکها را خواه ناخواه. آزادی همچنین به اقساط وجود ندارد. چیزی مانند یکپارچگی و ارزش شخصی را آدمی میتواند تنها در نیارشِ [انکار] راژمان بهرهگیری Verwertungssystem رویهمرفته پیدا کند و در این امر، برای از میان برداشتن آن یگانسته شود.

از اینها گذشته بهرهگیری: روشن است که اِیمی لیندِن برای لوسیان خوراک ارگانیک Bio میپزد، کتابها در بارۀ گوالش کودکان میخواند و تابلوی بهروز شدۀ میزان تابش [اشعه] برای زمینهای بازیِ همگانیِ کودکان را مطالعه میکند. خود او نگران هَنایشِ تابش فرابنفش در پیریِ پوست است و همچنین پروایی ندارد، که با ریختی زمخت، و تضمینی تهی از بهرهگیریِ سکسی، به میان مردم برود. با این کار او در وسط میدان زیستبومشناسیِ اجتماعی–مردمی soziale Ökologie ایستاده است، نگرۀ آزادیبخشی، که نخست در ایالات متحدۀ آمریکا از بخش پاد–داتارگانورزی، ولی همچنین از بخش رادیکال–فمینیستی زاده شد. حاکمیت نه تنها شامل بهرهکشی از کار، بلکه همچنین شامل بهرهکشی از زاستار میشود. دیسِش [شکل بندی] زاستار درونی و بیرونی، یعنی زاستارِ زیستبوم و خودِ آدمی در هماک [کلیت] جسمی–روحیاش، پیآمد محضِ راژمانِ حاکمیت اِلیینیستی نیست، پیوستِ [همراه، ضمیمه] ظاهری نیست. گزند رسانیها، نابودیها و دگردیسیها، که در این حوزهها پدیدار میشوند، «پَراسه [مسئله]ها»ی پسانه نیستند، که بتوان با تَشنیک [تکنیک] یا دانشِ بهتر واگشود. حاکمیت رابطۀ میان جامعه و زاستار را میدیسد [شکل میدهد]، و اِلیینیسم آن را بهگونهای میدیسد، که زاستار را تا آنجا که توانستنی است میاویدنی [متحرک] میسازد، تا آن را همهجا به شکل نرمشپذیری برای پروژههای بزرگ خود بهکار گیرد و بدین وسیله تواناییِ فرماندهیاش را گسترش دهد. برخی از خسارتهایی که آن [رابطه] به بار میآورد، اِلیینیسم میتواند با کمک این تواناییِ فرماندهی جبران کند، ولی برای بیشترین آنها کارهای بازسازیِ زیستبومشناختی را یکسره به اِیمی لیندن میسپارد: فرآوردههای خوراکیِ پاد–آلرژی برای بچه بخَر، یاد بگیر با فرآوردههای ارگانیک پختوپز کنی، ارزشهای اجتماعی–مردمی بیشتری در فرهیزش بگنجان، تا ما بتوانیم باز هم بزرگ–فراشان [پروژه]های تشنیکشناسی را به انجام برسانیم. پشتگرمی به فناوریهای کاراتر یا «پاکیزهتر»، با توجه به این واقعیت، کمابیش همان گونه امیدوار کننده است مانند این راهبرد، که جنگ را بوسیلۀ بمبهای «هوشمندترِ» نظمِ نوینِ جهانی «مردمیتر» کنند. زیستبومشناسیِ اجتماعی–مردمی بدان سبب میپردازد به یگانگیِ شارینِش [سیویلاسیون] اِلیینیستی، که از همۀ سطحها میگذرد، از دُشامد [حادثه]های تانکرها درست بههمانسان مانند از نگونزار [فاجعه]های رابطهها، و بدین وسیله، همانند هر شارینِش دیگری میتواند به همۀ سطحها چنگ بیندازد ‒ نه پس از آنکه اِلیینها سرنگون شده باشند، بلکه به عنوان راه نخستین، که آب را بر رویشان ببندند.

به نوعی اِیمی لیندن کمی از همۀ اینها است. تا آنجا که راه خود را از میان حصارها و خطرها نرمشپذیرانه میگشاید و خود را از سازمانهای بزرگِ لَخت و کُندرو، بههمان گونه از نانآور مردانه دور نگه میدارد، نگرهپرداز تنظیم [کنترل، ساماندهی] است. تا آنجا که به فراروندها [پروسه]های بیمیانجیِ زندگیاش و بستگیهای اجتماعیاش پیشینگیِ بزرگی میبخشد، بهجای اینکه «نخست کاریر [پیشرفت در پیشه] کند»، همچنین نگرهپرداز گذران زندگی [ادامۀ هستی] است. کمی گرایش به ستم–سهگانه را امروز خواه ناخواه هرکسی در ماکی دارد، این را اکنون سازگاریِ میانبخشی حکم میکند. از اندکی زیستبومشناسیِ اجتماعی–مردمی هم کسی نمیتواند خود را وارَهاند؛ و همچنین اِیمی لیندن آگاهیِ سراسر اجتماعی– انقلابی از آن دارد، که پشت همهچیز و همهکس حملۀ پسین بهرهکشی میتواند در کمین باشد.

با وجود این اِیمی لیندن در برابر این جریانهای نگریک [ایدئولوژیک] کمی مردمگریز رفتار میکند. سرانجام در رابطههای ترادادی و گرایشمند به گذران زندگی، انبوهی از اِلیینها و میخانه زمردها وجود دارند، که نگرۀ گذران زندگی Subsistenztheorie در بارۀ آنها چیزی نمیگوید؛ افزون بر این اِیمی لیندن دوست ندارد تلفنهای همراه و ویدئورکوردرها را به اِلیینها واگذار کند و به کمون روستایی اسبابکشی کند. او همچنین نمیخواهد به سازمانهای سیاسیای وارد شود، که به نگرۀ تنظیم [کنترل] یا رویکرد اجتماعی–انقلابی استناد میکنند، زیرا او این سازمانها را هنوز هم پدرسالار و مارکسیستیِ کوتهنگر و سمج میداند؛ بسیار اندک از شارینشِ دیگر را میتوان در آن حس کرد، و این به نگر میرسد در آنجا هم کسی را نمیپریشاند. بطور کلی میتوان گفت: همۀ این پیشنهادها برای اِیمی فراگیرانه اِلیین–انتقادی جلوه نمیکنند، و بسیار کم در این باره به او میگویند، که با کدام قاعدههای دیگر میبایستی زندگی و رابطهها دیسیده شوند. گهگاهی از همۀ رویکردها، آنچه هماکنون نیاز دارد، برای خود برمیدارد. فقط یک ابزارجنگ ایدئولوژیک در اِلیینیسم پیشرفته کم است.

پنج بازنگریِ بزرگ

رابطۀ میان نگرههای نوتر آزادیبخش را باید کمابیش مانند رابطۀ میان رشتههای گوناگونِ ورزشهای–هماوردیِ خاور دور به پندار آورد ‒ سرانجام بحث بر سر راههایی است، که چگونه میتوان در جهانی پر از اِلیین به در رسید. آن راهها بر پایۀ رهنمود ورزالی [تجربی]، ولی همچنین بر فلسفۀ معینی بنیاد میکنند. میتوان آنها را آموزش داد، ولی در پایان باید آنها را آفرینشگرانه بدست آورد. نمیتوان آنها را دلبخواهی با هم درآمیخت، زیرا که وابستگیِ درونی دارند و فلسفۀ مربوط بههرکدام را از دست میدهیم، اگر از مکتبهای گوناگون تنها دستچینهای جداگانهای را گرد هم آوریم؛ آدم هرچه باشد آن یکی را میجوید، که با او جور درمیآید. اما آنها بطور قطع خویشاوندیِ روشنی را نشان میدهند. خویشاوندیِ درونیِ نگرههای نوین آزادیبخش در پنج بازنگریِ بزرگ نهفته است. این بازنگریها به رابطۀ قدرت و دولت وابستهاند ؛ به پیشرفت و توسعه؛ ‏‎بازگشت از برآختیگی Objektivität [واقعیت عینی] و برابری؛ سنجش دمکراسی؛ و چشمانداز دگرگون شده به اجتماعی کردن و خردمندیِ اجتماعی. آنها جاینگاری [توپوگرافی دیار تازهای را طراحی میکنند، زمینه را برای نگرۀ پساسوسیالیستیِ آزادیبخش آماده میکنند.

نگرههای نو به این دست یافتهاند، که اِلیینیسم جنگابزارهای بسیار دارد و اینکه آن فقط دار و دستۀ حاکم نیست، بلکه یک شارینِش [تمدن، سیویلاسیون] است. از این روی هیچ کودتای پاد–اِلیینیستی نمیتواند وجود داشته باشد ‒ این، کار نخواهد کرد، که قدرتِ دولت مرکزی را سرکوب کنیم و رابطهها را از بالا دوباره سامان دهیم. قدرت، کانونهای بسیار و چهرههای بسیار دارد؛ و بطور کلی جنگابزارهای گردآوری شدۀ اِلیینیسم باید پسرانده، کاهش داده، حل و فصل شوند [گام بگام برچیده شوند]. نمیتوان آنها را بی درد سر برای کار خوبی بکار بست، بیآنکه اِلیینیسمِ نوی آفرید. باید قدرت، شایستگی، آزادیِ تصمیمگیری را به آدمها بازگردانْد.

همۀ نگرههای نو ایدۀ پیشرفت و توسعه را، که اِلیینیسم ترادادی اندرز کرده بود، و سوسیالیسم ترادادی به آنها باور کرده بود، آنولیدند [باطل کردند]. هیچگونه پیشرفت برپایۀ نمودار خطیِ linear نیروهای فرآور [تولید کننده]، هیچ راستای نهادینه [ذاتی داستان که بر آیندهای استوار باشد، هیچ موتور واقعی، که این داستان را بهپیش راند، وجود ندارد. همچنین هیچ الگویی برجا نیست، که «کمتر توسعه یافتهها» میتوانستند از آن پیروی کنند؛ در شارینِشِ اِلیینیستی نمیتوان حاکمیت و پیشرفت، درشتخویی و چیرگی بر زاستار [طبیعت] را ازهم جدا کرد. آشکار است که چنین نیست، که هرگز توسعهای، هرگز پیشرفتی وجود نداشته باشد. آدمها میآموزند، آنها چیرهدستیها، داناییهای خود را، و داراکِ [ثروت، واژهنامۀ زبان پاک از احمد کسروی] اجتماعی را نسل به نسل میافزایند. حتا زیر سلطۀ اِلیینها این را انجام میدهند. اما سوی این توسعه تعیین شده نیست. پیشرفت تشنیکشناسی [فناوری]، که اِلیینها روی آن بسیار خیالپردازی میکنند، در بخش بزرگی از جابجاییهایی تشکیل میشود، که آنها بوسیلۀ رام کردن زاستار بهدست میآورند ‒ برخی از آن را میتوان بهکار بست، ولی بخش بزرگی فقط بر آن استوار است، که با ابزار تشنیکشناسی تاخت و تازهای بیسر و صدایی را برپا میکنند و سپس با غرور به «تواناییها»یی اشاره کنند، که در جای دیگر کم دارند.

پیشرفتی که بر پایۀ این ترفند استوار نیست، بسیار مردمیتر [سوسیالتر] است، از سرشت تَشنیکی نیست. چنین پیشرفتی پیش از همه در چیرهدستیِ آدمی نهفته است، که رابطههای همتافتهتر، دگرسانتر با یکدیگر برقرار کند و برتابد. و آن در شناخت فزاینده بدان سبب برجا است، که چگونه همکاریِ اجتماعی–مردمی را شکل دهیم، کدام «سیاست رابطهها»، بدانسان که در فمینیسم ایتالیایی نامیده میشود، برای آن بایسته است، که همکاری، کامیاب و با اینهمه بتواند آزاد باشد. درست این پیشرفت بوسیلۀ توسعۀ اِلیینیستی بازداشته میشود. تمرکز روی چیرگیِ تشنیکی و دانشیکِ زاستارِ درونی همچنین بیرونی، سیاستِ رابطهها را پسمیراند، آنها را با رابطۀ سادۀ پیآمد جایگزین میکند: بدان گونه رفتار کنید که پیشرفت تشنیکی از شما میخواهد. در همۀ پرسشهای دیگر آدمیان «ایستاده بر سر پرتگاه تنها رها میشوند»؛ و در ‌واقع نه بر پایۀ منطق تاریخی، بلکه بر بنیاد اندَرَستهای [منافع] سلطه. رهایی از اینروی بطور عمده همچنین به این معناست، که سیاستی از رابطهها را بگوالیم و به انجام رسانیم، که آزادی را توانستنی میسازد ‒ و آن را به روز ایکس، تا رخدادن آرمانشهرهای تشنیکی واگذار نمیکند.

بازنگری با پیامدهای گسترده، رویگردانی از باور به برآختیگی [واقعیت عینی Objektivität] است. و در نگرههای نوین رهاییبخش، نخست بعنوان سنجش شناخت Erkenntniskritik پدیدار می شود: همچون انتقاد به دانشِ پدرسالار؛ به منطق ویرانگر بهرهگیری Verwertung؛ به جبرگراییِ [دترمینیسمِ] تاریخ مارکسیستی، به نگرۀ ارزشِ آن Werttheorie، به بنیادگراییاش Essentialismus. همچنین به هر سیاستی انتقاد میکند، که خودتفسیریِ Selbstinterpretation درآختها [سوژهها Subjekte] را نادیده میگیرد و میخواهد از بالا برشناسد و به انجام رساند، آنچه برای آن خوب و درست است. هنگامی که هیچ شناخت برآختی [عینی objektiv] از بیرون وجود ندارد، هنگامی که قانونی و روا نیست که موقعیت درآختها را بیتوجه به درآختیگیشان [ذهنی بودن Subjektivität] «تعیین کنیم»، پس همچنین پنداشت ترادادی [سنتی] از برابری و دادگری درهم میشکند. «نظم دادگرانه» همیشه داتارگانورز و سلطه شکل است، برابری نمیتواند از روی سنجه [مقیاس]های برآختی objektiv برقرار شود. رهایی از بند نه میتواند برآختیده [برونی شده] شودobjektiviert ، نه خواستهاش را در برابری مییابد. فراشان [پروژۀ] پساسوسیالیستیِ آزادسازی بدان سبب به نگرۀ همکاریِ آزادانهای، که بهجای برآختیگی Objektivität و برابری میآید، نیازدارد.

همۀ نگرههای نوترِ آزادیبخش در این موضوع همدارند [مشترکاند]، که دمکراسی (و دمکراتیک–کردن) در آنها دیگر ارزشی را بازنمینماید، که رهایی از بند را تضمین کند. سنجشِ [انتقاد] ترادادیِ دمکراسیِ چپ امروز بعنوان بیبندوبارانه سادهلوح پدیدار میشود. و با دمکراسیِ خوب، و آرمانی، برضد دمکراسیِ بد، راستین، و نابسنده میآروزد [استدلال میکند]. دمکراسی انتقاد میشود، چونکه آن هنوز به هیچ روی دمکراسیِ درستی نیست. تمرکز قدرتِ اقتصادی، چیرگی بر رسانهها، ناآگاهی و دستکاری، از آنچه بعنوان هدف بحثانگیز نیست [شناخته شده و پایمند/معتبر است]، جلوگیری میکند: قاعدهها و گامهای رسمی، که بر تصمیمهای بیشینه استوارند و/ یا خواستههای بیشینهها را به انجام میرسانند.

دمکراسیِ اِلیینیستی، بهسان همچنین سنجشِ «دمکراتیکِ» درماندهاش بدین وسیله خود دیگر از پیش فرض میکند، که دارایی، رفتار، رابطهها، بلکه حتا وجدان و هستیِ فیزیکیِ آدمها زیر نگر ادارهای مرکزی قرار دارند. شیوهای، که چگونه سپس تصمیمها گرفته میشوند، بیاهمیت نیست، اما دیگر این نخستین کُنش را نمیتواند به حالت آغاز خود بازگرداند. فراروندهای دمکراتیک–سازی در سدۀ بیستم همیشه با افزایش ژرفای مداخله در پیوند بودهاند: هرچه روندها دمکراتیکتر میشوند، به همان اندازه هم ادعایشان هماکیگراتر [تمامیتگراتر] میشود. نگرههای آزادیبخش این فراروند را افزون بر این بعنوان نابودکنندۀ هستی [ادامـۀ حیات]، بعنوان بهرهکشیِ کارامدتر، بعنوان رابطۀ زاستاریِ پدرسالار–کاپیتالیستی ترازمند ساختهاند. بخشهای ماکی، آن را همچون سرکوبیِ دوم کمینه [اقلیت]ها تجربه کردهاند، که حقوق برابرشان از آنها پاسبانی نمیکند، که از جامعۀ از بیشینه تعیین شده همواره از نو به حاشیه رانده، خوار شمرده و سرکوب نشوند. همچنین گارانتیِ حقوق کمینهها یکی از ابزارهای بسیار سستی است در برابر خودکار بودن [اتوماتیسم] دسترسیِ دمکراتیکِ قانونی.

پیامد این بازنگری پارادَخشانه [پارادوکس، ضد و نقیضگونه] است. سیاست پاد–دمکراتیک در نگر گرفته نمیشود. هیچکس بازگشت به حالتهای پیش از اِلیینیسم را نمیخواهد. ترسهای دوران دمکراتیک پیامد ترسهای حاکمیت شخصی و ناکامیِ ساختارهای ترادادیاند. دگرگزین [آلترناتیو] بنابراین تنها سیاستی میتواند باشد، که بعنوان سنجش–دمکراسیِ ورزالی [تجربی] یا بعنوان سیاست–دمکراسیِ انتقادی میتوان آن را دریافت. سیاستی است، که از شکلهای گسترده بهره میگیرد ‒ سهمیهها، برتریدادن در بکارگماری و پشتیبانیِ ویژه (سیاست جبران بیدادگریهای گذشته نسبت به کمینهها بهویژه سیاهان affirmative action)، تمرکز زدایی، حقوق جمعی، ساختارشکنیِ فرهنگی ‒، ولی نه، برای اینکه دمکراسی را «به انجام رسانند» و بهتر سازند، بلکه برای اینکه نیروی سهمگین دمکراتیک–کردن را سست کرده و بهعنوان ابزار اِلیینیسم ناتوان کنند. بههمین شیوه سیاست–اینهمانیIdentitätspolitik میتواند، بهمپیوستگیِ سیاسیِ گروهها برای هدفهای خود–روشنگری، خود–پدافندیِ سیاسی و ساختِ–راهبردی، تنها بعنوان پروژۀ پارادَخشی فهمیده شود ‒ که خود را وارد فراروند سیاسیِ دوران دمکراتیک میکند، تا فراخیِ بُرد آن را کرانمند سازد. سیاست–اینهمانی فراتر از این نشانگر سیاستی است، که دگرسانیهای درونی را همگن میسازد و در درون گروههای خودی پراسۀ [مسئلۀ] دمکراتیک را بازسازی میکند، همیشه ‒ حتا هنگامی که آن سیاست ضروری است و هنایشهای رهاییبخشانه میتواند داشته باشد ‒ حتا در بدگمانی اِلیینیستی.

سرانجام همۀ نگرههای نوترِ آزادیبخش هدف ترادادیِ اجتماعی کردنِ ابزار تولید و، به معنای وسیعتر، برنامهریزیِ خردمندانۀ اجتماعی، رهبری و توزیع را، بازنگری کردهاند. اینکه دولتی کردن بهتنهایی برضد اِلیینیسم کمکی نمیکند، تنها دولتهای سوسیالیستیِ واقعی نبودند که نشان دادند. همچنین در اِلیینیسمِ کاپیتالیستی به فراوان کارخانههای دولتی یا کنسرسیومهایی برجا هستند، که بدون پیوند تنگاتنگ با نهادهای دولتی، تضمینهای خرید [کالا]، پژوهشها و برنامهریزیِ همدار [مشترک] به هیچ روی نمیتوانند برجا باشند، برای نمونه در اقتصادِ انرژی، در صنعت جنگافزاری، در بخش ارتباطهای دوربُردی. ولی نکتۀ برجسته این است، که آیا بطور کلی به برآوردن نیازمندیهای برنامهریزی شده بوسیلۀ کنترل و برنامهریزیِ خردمندانه باور داریم، [یعنی به] مادی کردن خرد اجتماعی در نهادها. نگرههای نوتر آزادیبخش این کار را نمیکنند. آنها عنصر داتارگانورز [اقتدارگرا]، و هرآینه هماکیگرا [تمامیتخواه] را، که با چنین سیاستی همراه میشود، نمیپذیرند ‒ نه تنها در دولت، بلکه همچنین در شرکت، در خانواده، در سازمانها و گروهها. آنها خلاف اصل اِلیینیسمِ پیشرفته عمل میکنند، که بوسیلۀ افزایشِ کارایی و ترادیسش ارزشها آدمها را با هدفهای بزرگ و ارزشهای–برنامۀ دانشیک سازگار کنند و نه برعکس. اجتماعیکردن کاملِ بازتولید را آنها نه شدنی میدانند نه دلخواه. آنها بهکلی برضد نهادها و پشتیبانیِ سازمانیافتۀ اجتماعی نیستند، اما برضد منطقی هستند، که به آدمها همچون رویدادهای ناهنجاری بنگرند، که از طرف نهادهای خردمند باید رسیدگی شوند، و یکدندگی و خودانگیختگیِ آدمی را بعنوان بیماریای بنگرند، که باید درمان شود.

اگر جامعۀ برونآختی منطقی، ساختار بخردانۀ برآوردن نیازمندیها، بعنوان هدف [نگریسته، مقصود] ناپدید شود، پس آدمها بیگمان دیگر نمیتوانند پراسه [مسئله]های خود را نیز به آن واگذار کنند، بلکه باید خود با آنها دست و پنجه نرم کنند. پس هیچ رهنمودِLeitplanke [در اصل نردۀ راهنما و ایمنیِ وسط بزرگراهها ] یک نگارۀ آرمانیِ جامعه وجود ندارد، که «آدمیان نوین» در آن هر چه را که منطقی و خوب است فقط، هنوز باید به انجام رسانند. بهجای آن این کشمکش و این پرسش میماند، که چگونه آن را میگُناریم [اداره میکنیم]. چگونه مردمان با شمار بزرگ آماجهایشان با هم کنار میآیند؟ چگونه از قانونها و کنترل اِلیینیسم ناوابسته میشوند و با اینهمه در جایگاهی میمانند، که بایکدیگر همکاری کنند؟ چشمانداز، بدینسان به سوی شکوفاییِ فردی و اجتماعیِ توانمندیهای اجتماعی [سوسیال]، که از منطقی نه–اِلیینیستی پیروی میکنند جابجا میشود، و در ‌واقع در اکنون و همچنین در آیندهای آزاد از اِلیین.

با لاکلائو Laclau در ماتریکس

بر بنیاد پنج بازنگریِ بزرگ، ماکی ابزاری در دست داشت، که هم اِلیینیسم غربی–کاپیتالیستی، هم اِلیینیسم سوسیالیستیِ واقعی را سنجشگرانه واکاوی کند. ولی نگرههایهای نسل یکم ‒ و بر این بنیاد است، که چرا اِیمی لیندن فاصلۀ معینی از آنها میگیرد ‒ چندان درونکاو [انتقادی به درون] نبودند. رابطههایی، را که خود به این نگرهها استناد میکردند، از این راه بهسختی کسی میتوانست پیجویی کند یا تغییر دهد. این به مفهوم آنها از رهایی از بند بستگی داشت، که از برخی جنبهها هنوز بسیار کلاسیک بود، دست نخورده از کلنجار پسانوین.

ارنستو لاکلائو در «فراسوی رهایی از بند Beyond Emancipation»، این انتقاد پسامدرنیکِ مفهومِ رهایی از بند را قاطعانه بررسی کرده است. اما از آنجا که «فراسوی رهایی از بند» چنان نوشته نشده است، که بتوان این جستار را هنوز پس از پایان کار روزانه در تختِ خواب خواند، بهتر است با لاکلائو به سینِما برویم و بگذاریم اندیشههایش را با کمک «ماتریکس Matrix» بهما توضیح دهد، بزرگترین بمب–علمی–تخیلیِ Science-Fiction-Knaller برادران واخووسکی. در «ماتریکس» روزی به کیانو ریوِز Keanu Reeves با نام ساختگی نئو Neo خبر میدهند، که او در جهانی خیالی زندگی میکند. همۀ آدمها در جهانی خیالی زندگی میکنند. آنچه بجای زندگی روزانهشان میپندارند، فقط همانندسازیِ رایانهای است. در راستی آدمها از ماشینها کنترل میشوند، از هوشهای مصنوعی، که آنها را بعنوان باتری بکار میبرند. آدمها در کشتزارهای بسیار بزرگی «کاشته» میشوند و هرکدام در کپسولی از لویش خوراکی [محلول غذایی] شناورند، تنها به یک هدف، تا برای ماشینها برق ارگانیکِ مورد نیازشان را فراهم کنند. از آنجا که آدمها بهسختی با این بوده [امر واقع] سازگار میشوند، ماشینها سرشان را با جهانی مصنوعی کلاه میگذارند، ماتریکس: برنامۀ غولآسای رایانهای [کمپیوتری]، که جهان پایانیِ سدۀ بیستم را بسیار خوب نشان داده است. بدانگونه آدمها «در بردهداری زاده شدهاند، در زندانی به بند کشیده شدهاند، که نه میتوانند حس کنند و نه بو کنند». فقط شمار اندکی از آدمها در بیرون از کپسولهایی که از سوی ماشینها کنترل میشوند، زندگی میکنند، چونان یاغیان بیپروا، که در کشتیهای زیردریایی–مانند در کانالهای پساب [فاضلاب] شهرهای فروپاشیده خود را پنهان میکنند. میتوانند [برنامۀ] ماتریکس را هک کنند و بدین وسیله آدمهای جداگانه را وارهانند: کارکردهای زیستیشان را مختل میکنند، میگذارند ماشینها آنها را بعنوان آکمند [عیب دار] جدا کنند و سپس آنها را گردمیآورند. امیدواراند که روزی بتوانند، ماتریکس را نابود کنند و بدین وسیله به سلطۀ ماشینها پایان دهند.

«ماتریکس» پندارۀ کلاسیکِ رهایی از بند را نشان میدهد، که چگونه جنبشهای اجتماعی و نگرههایهای انقلابی آن را موضوع خود ساختند. بنابر لاکلائو این مفهومِ رهایی از بند بر پایۀ یک رشته از پیشفرضهای ناگفته استوار است، که در پسانوین همچون پیچیده و ناآشکار شناخته میشوند. نخست اندیشۀ «دوگانگی Dichotomie» است: میان رابطههای چیره و حالت آرمانشهرِ آزادی شکاف مطلقی وجود دارد. آدم یا در درون یا در بیرون زندگی میکند، در کپسول–غذاییِ ماشینها یا در قایق–زیردریایی با شورشیان، اندر میان این دو چیزی نیست. فرض–بنیادیِ دوم «هَماکی Totalität» است. رهایی از بند بر پایۀ آن همۀ بخشهای زندگی و همۀ چشماندازهای اجتماعی را میبساود و دگرگون میسازد، هیچکدام از آنها دارای خودداتیِ راستین نیستند. همچنین پرسشی، که چگونه آدم یک دستشویی را بازسازی میکند، برنامۀ–کار تنظیم میکند یا با احساس رَشک [حسادت] کنار میآید، پس از رهایی اُسپُرانه [کاملا] از نو مطرح میشود. سرانجام، همهچیز ماتریکس بود.

فرض سوم، لاکلائو برای ما چنین ادامه میدهد، فرض بیمیانجیگریUnmittelbarkeit است: در جامعۀ آزاد شده پراسه [مسئله]های نمایندگی و قدرت، پرسش در بارۀ راژمانِ درست سیاسی، از هستی بازایستادهاند. هنگامی که دیگر پادگوییهای اندَرَستها [تضادهای منافع] برجا نیستند، دیگر ضرورتی هم برجا نیست، که در بارۀ انتخابات سر خود را درد بیاوریم. شبحِ دستگاه سیاسی و بوروکراتیک ناپدید میشود. هیچ حزبی در عرشۀ نبوکَدنَصَر [بُختالنصر]، در کِشتیِ شورشیان، وجود ندارد، که نئو را بپذیرد. فرض چهارم «پیشا–هستی Prä-Existenz»ی آن چیزی است، که آزاد میشود. رهایی از بند چیزی را نشان میدهد، که در بوتارهای [تحت شرایط] سلطه دیگر توسعه یافته است. و آن بازکردن قفسی است، کامیابیِ جنبشی که هماکنون هستومند است. در گشتالتِ شورشیان، آیندۀ آزاد شده خود دیگر اکنون است. و تنها به یک کنشِ نایش [نفی] نیاز دارد، تا واقعیت گردد: کنشِ نابودیِ ماتریکس.

فرض پنجم، فرض «بنیادگرایی Radikalität» است: رهایی از بند باید به ریشۀ نابکاریها بپردازد، باید بنیاد مرکزیِ حاکمیت را برچیند. هرچیز دیگر فقط میتواند بازدیسنده [رفرمیستی] باشد و با رهایی از بند کاری نخواهد داشت. «ماتریکس» این اندیشه را با داستان زیبایی بیان میکند، که ماشینها در اصل میخواستند آدمها را به باور به جهانی بهتر، جهانی فرساخت رهنمون شوند (چیزی که سراسر به بیراهه رفت، زیرا آدمها جهانی بی از تندخویی و سرکوب را چندان جدی نمیگیرند). ماتریکسِ بهتر، زیبا‌تر هیچ ارزشی ندارد، در سرکوب و بهرهکشیِ اُسپُریگِ [کاملِ] آدمیان بدان سبب چیزی دگرگون نمیشود. تنها نابودیِ ماتریکس، آزادی است. فرض ششم سرانجام فرض خردگراییRationalität است. در جامعۀ آزاد شده تنها خرد حکومت میکند، زیرا همۀ تیرگیها از ایدئولوژی و اندَرَستها ناپدید میشوند. هنگامی که ماتریکس نابود شود، آدمها جهان را همانگونه که هست، میبینند. «سرانجام از دیدگان خویش بهره میگیرند»، دیگر پندار فریبندهای وجود ندارد. خردگرایی در جنبشهای رهاییبخشِ جهانی همان جایی را میگیرد، که رستگاری در نزد الهامگرفتگان دینی دارد: ما واقعیت را چهره به چهره میبینیم.

هنگامی که لاکلائو با سطل چُسِ فیل خش–خش و غرچ–غرچ به راه میاندازد، از آنجا که فیلم را ده بار دیده است، به ما توضیح میدهد، که همۀ این فرضها سراسر غلط نیستند، ولی سراسر درست هم نیستند. بازهم فقط از این روی، زیرا که با یکدیگر پادگویانه [آخشیجگونه]اند. برای نمونه این ایده، که رهایی از بند چیزی را آزاد میکند، که پیش از این توسعه یافته است، دستکم با دو پیشفرض دیگر پادگویانه است: اینکه هیچ بخشی وجود ندارد، که بوسیلۀ آزادی نتواند دگرگون شود و که هیچگونه گامهای میانی وجود ندارند، هیچگونه «بیشتر یا کمتر رها شده». یا بعکس: اگر آدم نتواند خود را در درون ماتریکس رها کند، پس شورشیانی، که اکنون آنجا هستند، از کجا میآیند؟ وضعیت چیزها¹⁰² Sachverhalt، که همچنین برادران واخووسکی باید آن را اندکی ساختگی توضیح دهند!

نکتۀ جالب در «ماتریکس» این است، که لاکلائو در حال جویدن چُس فیل با آهنگی استادانه میگوید، که او خشمِ پندارِ رهایی از بندِ کلاسیک را در نِمادهای پرشکوه نگارهها بر روی پرده میآورد، درشت و ناهنجار و سازشناپذیر، ولی همچنین به پادگوییها و انتقاد پسانوینِ این اندیشۀ رهایی از بند فضا میبخشد. آزادیِ نئو از پیش آغاز میشود، پیش از آنکه شورشیان او را از کپسول غذایی بیرون آورند: بدین وسیله، که او در بارۀ پرسشِ درستی میاندیشد («ماتریکس چیست؟»). با وجود جداسازیِ بنیادین هر دو جهان، نبردهای سرنوشتساز در ماتریکس روی میدهند. شورشیان کمابیش در آن شکست میخورند، که سبک زندگیشان چنانکه پیداست برای همۀ آزادشدگان همچون دگرگزینِ مثبتی خوشایند نمینماید و که نمیتوان آن را از راهی بسامان دوباره ترک کرد ‒ سایفر Cypher دوست دارد بازگردد، حتا اگر ناگزیر شود برای اینکار گروه را تحویل بدهد. هنگامی که نئو با شورشیان در ماتریکس آشنا میشود و سوییچ Switch به او توضیح میدهد، «تنها یک قاعده وجود دارد: یا سوار میشوی، یا پیاده میشوی»، نئو برای پیادهشدن تصمیم میگیرد و فقط ترینیتی Trinity میتواند او را از اینکار بازدارد. همستیزیِ تنها با جهان حاکمیت بسنده نمیکند، تا نئو را برای تغییر رای قانع کند. لحظههای چنان «غیر کلاسیک»، در مفهومِ رهایی از بندِ ترادادی «در نگر گرفته نشده»ای هستند مانند برشناختن، طلبیدن و اعتماد کردن که تیم سهتاییِ مورفئوس Morpheus– ترینیتی– نئو را سرانجام به کامیابی میرسانند. و «اوراکل Orakel»، بانوی مهربان سیاهپوست¹⁰³، به بالاترین شیوۀ پسانوین، ایدۀ شناختپذیریِ بخردانه را بوسیلۀ سردرگمکردن عمدی با فاکتور درآختی [ذهنی] جایگزین میکند. تاثیرگذارترین نمایش آزادی، ناوابستگی و خودداتی را سرانجام صحنههای نبردِ الهامگرفته از هنگکنگ، با وجود سبک زیبایشان، ارائه نمیدهند، بلکه همسر نئو، ترینیتی، هنگامی که در موقعیت حساس برای او روشن میگرداند، که هم اکنون در کنارش به ماتریکس بازمیگردد، گذشته از اینکه نئو چه میپندارد. او انجام خواهد داد، هر چه که نئو نمیخواهد، و در برابرِ آن کاری از دستش ساخته نیست، دستِ بالا میتواند آن را برشناسد. در چنین صحنههایی ایدۀ رهایی از بند گوهر خود را نه از چشمانداز آهنجیده [انتزاعی، آبستراکت]، که حاکمیت ماشینها را از میان برچیند، بلکه از نمایش خودداتی [استقلال] و همکاریِ آزاد میگیرد.

وقتی که ما اندرمیان نگاههای کنایهآمیزِ در پیرامون–نشستگان راهی به بیرون گشودهایم و سوگند یاد میکنیم، که هرگز بار دیگر با پروفسوری از گروه فرمان اسِکس Essex [فضاناوی از فدراسیون در سْتار ترِک star trek] به سینما نرویم، در بار سالن چند تا شبح میبینیم، که دور هم هنوز دارند گیلاسی میزنند. آنها به ما اطمینان میدهند که اجراهای لاکلائو هرچه باشد درستی خود را دارند. ایدههای کلاسیک از دوگانگی، هَماکی [تمامیت]، بیمیانجیگری، پیشا–هستی، بنیادگرایی و خردگرایی هرچند که به پروژۀ رهایی از بند نیروی آغازهاش را بدهند، ولی در همۀ بخشهای ماکی (درست مانند پیش از آن در مارکسیسم) میتوانند به پایگانها [هیرارشیها، سلسلههای مراتب] و اِلیینسازیها بینجامند. آنها چیزهایی هستند، که اِیمی لیندن با شورمندی در سینِما تماشا میکند، ولی دیگر در هیچ گردآمدیِ [کلکتیوِ] رهاییبخشی نمیخواهد بپذیرد. سرانجام انگار که روزگار پسامدرن را داریم.

درس اِیمی لیندن- بخش دوم Coaching Amy Linden – part two

نگرههایِ نوتر رهایبخشِ نسل دوم همگی خود را بهسختی با این انتقاد پسانوین به پندارۀ کلاسیک رهایی از بند درگیر کردهاند. آنها هنوز وزنۀ سنگینتری روی آن مینهند، که هیچ برآختیگی Objektivität[عینیتی] وجود ندارد؛ که آزادی نقطه نیست، بلکه فراروند [پروسه] است؛ که این فراروند، کنشی آفریننده است، نه فقط یک تکانش؛ که هیچ مکانی و هیچ آدمی وجود ندارد که حاکمیت اِلیینها و ساختارهایشان در او نفوذ نکرده باشند؛ که اِلیین همیشه و همهجا هست، حتا در صفهای خودی؛ که در فراروند آزادی آروینهای درهم پیچیدۀ همۀ بخشهای–ماکی نشانگریِ [معنای] خودشان را دارند؛ که فراشانِ [پروژۀ] کلاسیکِ رهایی از بند نه سراسر درست، ولی همچنین نه سراسر غلط بود. این چونیها هستند، که امروز برایشان بگِرتِ [مفهومِ] ژرفا، «depth»، دوباره مد شده است. اینکه چیزی ژرفانه گَند «deep shit» است، نخست در صحنۀ موسیقی بجای آفرینخوانی جا افتاده است. امروز همچنین بعنوان نیاز و خواسته برای نگره [تئوری] آمده است. هرچه باشد نگرههای نوین نسل یکم خیلی خوب برخی چیزهای «ژرفانه گَند» را تولید کردهاند. اما اندرستی [علاقه]ی نسل دوم هنوز فراتر از آناکاویِ حاکمیت برای پرسش در بارۀ یک اندر همذهنیِ¹⁰⁴ Intersubjektivität [میان–ذهنی] دیگر، و آزادشده جابجا شده است. این نگرهها دیوانهوار دلباختۀ ایدۀ گذر از مرزها هستند. جاییکه نسل یکم برسر باز–سنجشِ [از نو اندازهگیریی] مرز میان اِلیینها و آزادی ستیزه میکرد، آنها با شورمندی از آب گلآلود ماهی میگرفتند. ردهبندی بعنوان «نسل دوم» کمتر به زمان پیدایش آنها اشاره دارد، تا به هنگامی، که آنها ژیروندی [فعلیت، واقعیت، بودشaktualität ] یافتند، هنگامی که از اِیمی لیندنهای این جهان پذیرفته شدند.

نگرۀ اعتمادسازی، فرآوردهای ایتالیایی است، که در سالهای هشتاد مردمپسند شده است. پس از 1968 فمینیستهای ایتالیایی، ناامید از برآختگرایی [برونگرایی، ابژکتیویسم] Objektivismus و بومداتگراییی Ökonomismus [اکونومیسمِ، اقتصادگرایی] همرزمان نرینِ پیشینِ خود، برای «سیاست درآختیگی Subjektivität [استوار به ذهن]» تلاش کردند. حکایت کلاسیکِ مربوط به آن را جانیک رِیموند Janic Raymond [کنشگر لِسبین– رادیکال– فمینیستِ آمریکایی] تعریف میکند. سه زن در میخانهای سر میزی نشستهاند، مردی به آنها میپیوندد و میگوید: «خُب، شما سه تا تنهایی دیگر اینجا چه میکنید؟» در پدرسالاری مرد هرگز تنها نیست، او همیشه جایی دارد. رابطههای میان زنان، بعکس، چیزی بهحساب نمیآید. زن، تنها در رابطه با مرد و جهان مردانه ارزش پیدا میکند: از طریق صرف شام با رئیس یا بدین وسیله، که کارل مارکس را خوانده است. نظم نمادین جامعۀ پدرسالاری، داستانها، افسانهها، فیلمها و گپ–شوهای Talkshows تلویزیونیاش پیوسته کشمکشها و دگرسانیها از مردان را بازمیتابند. آنها پیشنهادها برای ایدانش Identifikation [اینهمانی، یکی انگاری] میآفرینند و به نمایندگی نشان میدهند، چگونه مردان فراتر از مرزهای سِن، طبقه، نَفان [ملت]، اندر همذهنی خویش را توسعه میدهند.

برای زنان چنین پیشنهادهایی وجود ندارند. زنان پیش میآیند، اما در نقشهایی، که ارزش خود را تنها از راه سویابی در راستای مرد دریافت میکنند. خواه مادر یا دلبر، همرزم یا قربانی، خواهر یا الهۀ هنر Muse، آنها همیشه دخترانِ [دلبرانِ] جیمزباند Bond-Girls هستند: و نمیتوانند بهتنهایی برای خود باشند و در برابر یکدیگر به بازی گرفته میشوند. پروانۀ ورود به همۀ عرصههای جامعه رابطه با مرد است. آزادی، قدرت و داتارگان [اقتدار] را زنان در برابر تنها زمانی بدست میآورند، اگر خود را به زنان دیگر نسبت دهند و اگر درضمن یاد بگیرند، دگرسانیها میان زنان را بپذیرند. سیاستِ رابطههایی، که اعتمادسازی درخواست میکند، سیاست نابرابری و بازشناسی است. آفیدارسی Affidarsi یعنی «اعتماد، پشتگرمی»: برای نمونه میان زنانِ «از نگر اجتماعی پیرتر» و زنانِ «از نگر اجتماعی جوانتر» در پروژههایی، که یکُمیها هرچند در بارهشان بیشتر میدانند و تجربه دارند، اما دومیها از خواستههای استوار و امیدهای آشکار برخوردارند. نخست بازشناسیی این پادگوییها راهِ حلها را توانستنی میسازد و برای هردو طرف داتارگان [اقتدار] و ارزش فراهم میآورد.

نگرههای همسنجیدنی از درونِ دیگر بخشهای ماکی نیز بهروشنی بیان شدهاند. آن نگرهها مردهریگ و انتقاد سیاستِ–آگاهی، گامی بالاتر از آنها هستند. یک نگرۀ برشناختی برای نمونه از آودری لُرد Audrey Lord است، برخاسته از تجربههای هم لِسبینها و هم رهایی از بند سیاهان، دیسولیده [فورموله] شده است. همچنین اِیمی لیندن به برجاییی رشتۀ دوستی و مهر زنانه femail bonding میپردازد، ولی این توربست [شبکه]های زنانه به رهایی از بند اِیمی چه کمکی میکنند، به آن بستگی دارد، که تا چه اندازه آنها سنجیدار [معیار]های اعتمادسازی را برآورده میکنند: همبستگیی نخستین با زنان دیگر و نه با جهان مردان؛ اندَرَستهای هسیا real [واقعی] برای یکدیگر و برشناخت دگرسانیها، گرچه این‌ سردرگمیها و کشمکشهایی را دربر دارد.

پیشینۀ چپهای پاپ تا به دهۀ پنجاه بازمیگردد، اما نخست سیسال دیرتر بعنوان نگرۀ–آزادیبخشِ خود–ایستا بنیاد نهاده شد، که تکانههایش را پیش از همه از درون بخشهای سیاهان و فمینیستی در بریتانیای کبیر و ایالات متحدۀ آمریکا گرفت. همخواند با این رویکرد، فرهنگ مردمپسند، رسانهای از آزادی است، شاید حتا رسانۀ مرکزی. اگر چه پیوسته اِلیینیسم آن را دستکاری، احاطه و آشکار است که استثمار میکند، توانشی را پیش رو مینهد، که آروینها با حاکمیت و بینشها از آزادی را مبادله کنند، و در ‌واقع گرایشانه در سراسر جهان. برای اینکه این را بشناسیم، باید خود را از این پندار رها سازیم، که میان بازنمود و هسیایی Darstellung und Realität [نمایش و واقعیت] رابطهای یکسویه بازنگارنده، و منطقانه بازساختنی برجا است. نه تنها نقد–فرهنگیی مارکسیستی، همچنین فمینیستی و سیاهان در اینجا با علاقه دستخوش مانا–آناکاویهایPseudo-Analyse کاربُردگرایانه شدند، که بر پایۀ آن شلوارکارِ پیشبندی اینهمانی با پرولتاریا را نشان میدهد، آزادیی زن با کفشهای پاشنهتخت [کتانی] آغاز میشود (چونکه با آنها تندتر میتوان فرار کرد) و مایکل جکسون از این رو ارتجاعی است، زیرا که به نحوی سفید به نگر میرسد. در راستی بازنمود پاپ–فرهنگی بر آن استوار است، که بازنمون [پیشنهاده، نمایش] از هیچ قاعدهای پیروی نمیکند. چیزی برای چیست، و یا نشانگر چیست، همواره دگرگون میشود و بر منطق پابرجایی استوار نیست، بلکه بر پیمان خرده–فرهنگیی کنونی. بافتارِKontext [متن] نشانگری [معنا] را تعیین میکند. فرهنگِ پاپ رسانهای استادمآبانه نیست، بلکه جهانی از کنایهها است. این آن را به جنگابزاری مرکزی برضد مصادرههای اِلیینیستی تبدیل میکند. بهسختی میشود به آن دست یافت و همزمان ترسناکانه سرراست در هَنایش خویش است.

برای چپهای پاپ نکته این نیست، که درونمایههای سیاسی را روشنگری کنند، فرهنگ پاپ توانشهایی را پیش رو مینهد، که چگونه میتوان جهان را دید، چگونه میتوان حرکت کرد، سخن گفت، و خود را نشان داد. و شارینش [تمدن]ها را طراحی میکند ‒ شارینشهای دلربا یا نقاب برداشته. رویکرد پاپ–فرهنگی امیدوار است، که اِلیینها هرچند که میتوانند سانسور کنند، ولی هیچگونه فرهنگِ براستی پاپ اِلیینیستی را نمیآفرینند، زیرا آنها با تجربهها و بستگیهای اجتماعی–مردمیی سرکوبشدگان کاری ندارند.

در دوران اِلیینیسم پیشرفته این امر کمی پرسش برانگیزتر شده است. اِلیینهای پیشرفته فرهنگ پاپ را دیگر از بنیاد، کار اهریمن نمیدانند، بلکه در قلمروِ آن دستدرازی میکنند و از رفتارهایی، که با برنامهشان جور در میآید، پشتیبانی میکنند: خوش بگذران، فردگرایانه بیندیش، نگران جامعه نباش! ولی همبستگی با فرهنگ پاپ با این همه برای اِلیینیسم، پیمانی با ابلیس میماند. تکههای جابجا شوندۀ ماکی هستند، که اِلیینیسم خود را با آنها میآراید، و این تنها هنگامی کار میکند،که تکهها هنوز زندهاند. همچنین از این رو اِیمی لیندن ده بار بیشتر دوست میدارد در این بخش کار کند تا در هر بخش دیگری.

واسازی [ساختارشکنی] پایدارترین و تارترین نگرۀ آزادیبخش نسل دوم است. آن بازمیگردد به ریشههای فرانسوی و نگرهپردازانِ مرد مانند میشل فوکو Foucault و ژاک لاکان Jacques Lacan [پزشک، فیلسوف و روانکاو برجستۀ فرانسوی 1981-1901]، ولی نخست از راه پذیرش در ماکی به نگرۀ آزادیبخش ترادیسیده است ‒ پیش از هر چیز در بخش فمینیستی، سه–قارهای و همجنسگرایان زن و مردِ آن، برای نمونه بعنوان «سیاستهای فرهنگی cultural politics» یا « نگرۀ فراهنجار queer theory».

بر پایۀ واسازی، همۀ ساختارهایی، که ما در جامعه و در تاریخ میپنداریم که میشناسیم، همواره ساختارهایی هستند، که ما در آنها تفسیر میکنیم (از این روی ساختارشکنی را در آغاز پساساختارگرایی Poststrukturalismus نیز نامیدند). هر نگره داستانی است، روشی، که واقعیت را تعریف کنند، و واقعیت همیشه تعریف میشود. «همه چیز بافِه Text [متن] است»: هیچ جایی بیرون از ساختار اجتماعی–مردمیی واقعیت وجود ندارد. چه داستانی تعریف میشود، به قدرت بستگی دارد. قدرت تعیین میکند، چه چیز راست است. نه تنها راه حلها را تعیین میکند، [بلکه] پرسشها را نیز فرموله میکند و مسئلهها را تعریف میکند.

از این رو نبودن درشتخوییی آشکار به این معنا نیست که بوتارها [شرایط] آزاد از سلطه میباشند. آن خانوادههای ترسناکی، که در آنها کودکان از داتارگانِ [اقتدارِ] پدر و مادر پیروی میکنند، «بیآنکه کسی آنها را هرگز بدان وادار کرده باشد»، نمونههای نوعی [تیپیک] هستند. همچنین ما با انتقاد و ایستادگیی خود بر تار و پودهای قدرت حرکت میکنیم، تا زمانیکه در نکتههای بنیادین داستاناش با آن همراَی هستیم. ولی همواره داستانهای بسیاری وجود دارند. حاکمیت میتواند داستانهای دگرگزین alternative را با چنگ و دندان از همگان [عموم] دور کند، ولی نمیتواند از ماندگاری یا پیدایش داستانهای نو قاطعانه جلوگیری کند. این داستانها بدان سبب ناگزیر «داستانهای خوب» نیستند. ولی اینکه شمار بسیاری داستان وجود دارد، ما را در موقعیتی قرار میدهد، داستانی را همچون داستان خوب برشناسیم. میتوانیم بگوییم: این هسیایی Realität [واقعیت] نیست، بلکه داستان است، چنین و چنان عمل میکند. اینها راندمانهایش هستند، اینها هزینههایش هستند، این داستانهای دیگر از سوی آن سرکوب میشوند، این اندَرَستهای Interessen اجتماعی با آن در پیوندند. داستانی را «واسازی [شالودهشکنی، ساختارشکنی]» کردن، نام دیگری ندارد: آن را چونان ساختار Konstrukt [ساختمان اندیشه] آشکار سازیم.

از دید اِلیینیسمِ ترادادی اِیمی لیندن کاری همیشگی، منظم، و با کارمزد خوب کم دارد؛ و با همۀ پادیست [مخالفت]ها، برای نمونه مارکسیسم ترادادی این بخش از داستان را درست مانند اِلیینها تعریف میکند. راهحلها دگرساناند، ولی بسیار دگرسان نیستند ‒ همرایاند، که کار انسان را میسازد، کار آن است، که کارگران رسمیی نَرینِ شمالیی انجام میدهند، که اِیمی لیندن کار «کمدارد». اما میتوان داستان دیگری تعریف کرد، که از همگانی بودن و تاریخی بودن کار، و از یک چنین چشماندازی گرچه اِیمی لیندن پول، برشناخت، پشتیبانیی اجتماعی برای شیوۀ زندگی خود کمدارد، او کار «درست» کمندارد.

واسازی [ساختارشکنی] به این معنا نیست که در پایان هسیاییی [واقعیت] آزاد شده و آشکار را مییابیم. مردمان تخته–سیاهها نیستند، که آدم داستان تنومی [شخصی] و گردآمدیشان را از آنها پاک کند، تا به چیزهای هرویسپ–انسانی [بطورکلی انسانی] برسد. نقشهای اجتماعیی آنها ماسکهایی نیستند، که بتوان از چهره برداشت؛ مرزی وجود ندارد که ماسک در آنجا پایان مییابد و چهره آغاز میشود. اینکه جنسیت [ژادگی sexuality] یک ساختار Konstrukt اجتماعی–مردمی است، یک داستان است، به این معنا نیست، که آدم میتواند مردان و زنان را به گوهر بنیادین [ذات اولیۀ] بیجنسیتی asexual برهنه کند [کاهش دهد]، و سپس آن هسیایی باشد، و شاید هم هنوز آزادی. بحث بر سر شستشوی مغزی نیست. بر سر آن است، که شناختنی سازیم، کجا داستانهای سفید، مردانه، شمالی و ناهمجنسگرا heterosexual، داستانهای دیگر را از میدان بهدر میکنند. بدان وسیله قدرت داستانهای چیره شکسته میشود، و سرکوب شدگان میتوانند از جایگاههایی، که این داستانها به آنها اختصاص میدهند، پا فراتر نهند، نو بیازمایند. اما جنبشهای رهایی از بند نیز میتوانند از راهِ واسازیی کرانمندِ داستانهایشان آگاه شوند ‒ شرطی همچنین برای گفتگو اندر میان شبحها.

پسا–استعماری [پُست–کلنیالیسم] پیش از هر چیز از بخش سهقارهای بوجود آمد، فرآورشی هندی–عربی است، که همچنین در محلههای کوچندگان در کلان شهرهایی چون لندن و در بخش سیاهان از پسندیدگیی بالایی برخوردار است. کشف مرکزیی انتقاد پسا–استعماری این بود که استعمار تا چه میزان بالایی جامعهها و ترادادهای [سنتهای] سرکوب شده بدست خود را نه تنها زیر فشار میگذارد، بلکه میآفریند. «خاور» یا «آفریقایی» بطور عمده فرآوردههای خیالپردازی [فانتزی استعماری، ترسها و بداندیشی [وسوسه]های استعمارند، آمیزهای از فراشانش [تصویر]ها Projektionen و سازگاریِ هسیا [میزان کردن چیزها تا که همخواند شوند، رایانش هسیای چیزها reale Zurichtung]. از اینرو برای استعمارشدگانِ گذشته راه بازگشتی به سوی فرهنگ «اصیل» وجود ندارد. همانند در واسازی، اینهمانیی آزادشده میتواند تنها در آمیزۀ افزون–نوشتهها [پیوست–نوشتهها] و داستانهای پادگویانه بدست آید.

فرهنگها همیشه چندگانه و آمیختهاند، در خود آخشیجگونهاند، پیوسته در حرکت اند، و فرآورش چیز نو همیشه در منطقههای مرزی روی میدهد، در درآمیختن و برهمنشستن [رویهم افتادن]. از آنجا که هر فرهنگی از مادۀ [ماتریال] اِلیینیستی و نا–اِلیینیستی درآمیخته است، راه به سوی کمتر شکلهای اندیشش و –اجتماعیی اِلیینیستی نه در «کنترل پاکی [ناب بودن]»، که مادۀ استعماری را دوباره «برمیدارد و دور میکند»، بلکه در ادامۀ درآمیختن با «فرهنگهای چندگانه»ی گوناگون نهفته است. پرستش اصالت بنابراین همیشه ارتجاعی است. هنگامی که موبوتو Mobutu در سالهای هفتاد کلاهِ پوست پلنگی بر سر گذاشت، کنگو Kongo را دوباره به زئیر Zaire تغییر نام داد، زنان را از پوشیدن شلوار بازداشت و برای همگان «پوشاک آفریقایی» فرمان داد، با اینکار «ارزشهای آفریقایی» را نیز به نمایش گذاشت ‒ چنانکه ، اندک مخالفتی با موبوتو خیلی زود «نا–آفریقایی» بود.

این ایده، که نبرد با «فرهنگ غربی» و برای یک «فرهنگ اصیل» میتواند کمی به رهایی از بند یاری رساند، از آن برداشت غلطی آب میخورَد [میآید]، که یک فرهنگ اُسپُریده [تکمیل یافته]، یکدستِ nicht-hybrid غربی وجود دارد، که بر باقیی جهان نقش میاندازد، و «اصالت» در برابرِ آن ایستادگی میکند. ولی نخست اینکه امپریالیسم بطور عمده کنترل میخواهد، فرقی نمیکند چگونه، و دوم اینکه شکلهای فرهنگی و اجتماعیی غرب درست به همانسان از تماس و برخورد با جامعههای نا–غربی رقم خوردهاند. غرب نیز نتیجۀ نفوذگذاریها، فانتزیها و وسوسههای «دیگران» است ‒ کافی است که به افسانۀ آمریکاییی سرزمین مهاجرت، بوتۀ آزمایش، سرزمین توانشهای بیحد و مرز بیندیشیم؛ یا به فرهنگ آفریقایی–آمریکایی [آفروآمریکایی]، فرآوردهای بطور مطلق دورگه. از این رو « اصالت» همچنین به این معناست، برای خود برداریم، از آنچه از فرهنگ خودی به جهان درآمده است، و بسنده کنیم، به هر چه که در خانه برجای مانده است؛ آن [اصالت] کوتهاندیشی در برابر پتانسیلهای همتافت فرهنگ خودی است. گذر از مرزها، که پسا–استعمار میخواهد و بهکار میبندد، از اینروی هم گسترش توانشهای تازه و هم باز از آنِ خویشتن کردن است [تصاحب دوباره].

همانگونه که اعتمادسازی حتا در انتقاد خود به زنان میتواند بدرستی خشن باشد («جامعۀ پدرسالاری بیچون و چرا میانگین بودن کاراییی زنان را برمیتابد» و بنابراین میتواند هم سراسر آسوده باشد)، بههمانسان پسا–استعمار گاهی در آناکاویی استعمار–زدگان بیپروایانه رُک و راست است. گایاتری اسپیواک Gayatri Spivak با این ایده تسویه حساب میکند، که انتقاد پسا–استعماری میباید [هرآنچه] سرکوب شده و سکوت کرده را به سخن درآورَد، «صدای فرودستان» را نیوشیدنی سازد: «!The subaltern cannot speak». آن بهاصطلاح «فرهنگهای ایستادگی» و «صدای سرکوب شدگان» ایدهای رمانتیکاند. آنجا که ساختارهای گوناگون سرکوب رویهم انباشته میشوند ‒ استعماری، پدرسالاری، طبقاتی ‒ سرکوب درست شامل آن است، که سرکوب شدگان بههیچروی دیگر نتوانند حرف بزنند. آنها گزینۀ دیگری ندارند، مگر آنکه به حرف زدن بیاغازند، فرقی نمیکند، کدام تکههای جابجا شونده را برای آن بکار میگیرند. از اینروی همچنین اِیمی لیندن پیروزیی رهایی از بند خود را نه در دروننگری و آناکاوی، بلکه در همآمیزی میجوید. از اینروی او، با همۀ فشارهای روانی، ازهم پاشیدگیها، پادگوییها و درهم ریختگیهای سبْک زندگیاش را دوست دارد. زندگی اِیمی لیندن نیز بیان یک ایده، رهاییی اینهمانیی سرکوب شده و به فراموشی سپرده شده نیست. یک آزمایشگاه است، و به همینگونه خوب است.

بعنوان آخرین نگرۀ آزادیبخشِ نسل دوم باید از پاد–نفانگرایی [آنتیناسیونالیسم، ضد ملیگرایی] نام ببریم. که پیش از همه آفریدهای از بخش پاد–داتارگانورز [ضد اقتدارگر] است. در آلمان این رویکرد پس از باز بهم پیوستنِ نفانی [ملی] و موج تندخوییی نژادپرستانه [راسیستی پسامد آن گسترش یافته است، در جای دیگر از انتقاد جنبشهای رهاییبخشِ ملی ‒ در بنیاد در هرکجا، که نفانگرایی [ناسیونالیسم] در سالهای هشتاد و نود بعنوان ابزار تجاوزگر ایدئولوژیک از نو کاربرد یافته است. پاد–نفانگرایی به توانمندیی اِلیینیسم پیشرفته، که جنبشهای اجتماعی–مردمی را یکپارچه کند و مردم را در سرتاسر خطهای کهنۀ سرکوب از هم جدا کند، واکنش نشان میدهد. بر پایۀ آناکاویی آن، «سیاست در شخص یکم [من و ما]»، سیاستِ «ترس و نگرانی» که بسیاری از پیشگامیها [حرکتهای ابتکاری و آغازگر] و جنبشها در دهۀ هفتاد از آن آسودهخاطر بودند، بعنوان سیاست رهایی از بند زمانش بسر آمده است. ایدۀ نیکخواهانۀ بسیاری از «جنبشهای نوین اجتماعی»، که دیگر سیاست برای دیگران و به نام دیگران نکنند، بلکه تنها برای خود سخن بگویند و عمل کنند، به مسابقهای برای [گرفتن] بهترین جاها در قایق نفانی [ملی] تبدیل شده است، که نگران کسانی نیست، که در آب شناورند. دفاع از دولت رفاهِ اجتماعی و بیگانه ستیزی، سیاست اشتغال و «بیگانه بیرونAusländer raus »، چندفرهنگی و بازگردانی [بازفرستادن پناهجویان به کشورشان]، پشتیبانی از زنان آلمانی [در آموزش، شغل و جامعه] و زنان رُفت و روبگر بوزنیانی تنگاتنگ در کنار هم میروند. هم سیاست اینهمانیی کمینهها و هم سیاست سندیکایی ترادادیی «پرسشهای اجتماعی–مردمی¹⁰⁵» شکست خوردند، چونکه کامیاب بودند: خندق نوین از میان آنهایی میگذرد، که میتوانند خود را در «جامعۀ مدنی» بیان کنند، و آنهایی که از آن برون رانده [طرد] میشوند ‒ به حاشیه راندهشدگانِ اجتماعی، کارگران زیر کارمزد رسمی در بیرون و در کشور خودی، پناهندگان «غیر قانونی» و کوچندگانِ «مشروط auf Bewährung». اینها دیگر نگرههای نژادپرستی نیستند، بلکه دستاوردهای اجتماعی–مردمیاند، که با آنها امروز امتیازها و حق ویژههای نفانگرایانه پدافنده و ادعا میشوند.

فراشانِ [پروژۀ] آزادی بدان سبب نمیتواند خود را با «ترس و نگرانی»ی خویش، با «احساس آزاد شده» بسنجد، بلکه فقط با کاهش هسیا [واقعی ابزار حاکمیت، با موقعیت بشدت برون راندهگان [طرد شدگان] و سرانجام فقط جهانی. همۀ کوششها، که جهان زیبای نوینی پدید آوریم و از آن با سیم خاردار از بیرون پاسبانی کنیم، اِلیینیسم همگانی [کلکتیو] هستند ‒ چه در آلمان، در یوگسلاوی یا در آفریقای جنوبیی نوین. همۀ کوششها، که خود را در درون چنین برج و بارویی «کنار بکشیم» یا از آن «سر باز زنیم»، نابسندهاند ‒ از راه یکپارچه سازیی اجتماعی [سوسیال] فرد وارد فهرست کارمزد–بگیران سیستم میشود و از غنیمت همگانیی [کلکتیو] آن بهرهمند میشود. از اینروی پاد–نفانگرایی [آنتی–ناسیونالیسم] برای آن فرامیخواند، که نفان [ناسیون] را نابود کنند: که به همبستگیهای نو با «بیرون ماندهها» درآیند؛ که از این پس خود را با گفتمانها درگیر نکنند، چیزی که «این دولت به آن نیاز دارد»؛ که دیگر نباید خود را در برابر نفان [ملت] پاسخدار بدانند، بلکه در برابر دیگران؛ یک پیشتاز فرهنگی بنیاد کنند، که با اینهمانیهای نفانی [هویتهای ملی] و استورهها سورتمه براند [اصطلاح آلمانی به معنای سخت و سنگدلانه رفتار کند]. تا اینجا بدین وسیله همچنین بدرود از مردانگیی خودپسندانۀ «بنیادگراییی [رادیکالیسمِ]» سفید، و مردانه نگریسته است، که همچون رزمندۀ اجتماعی میخواهد به نمایندگی از سوی همگان جهان را برهاند، اِیمی لیندن هم میتواند خود را برای آن گرم کند، که سبک زندگیاش را بعنوان کارهای ورزالی [عملی] ویرانگر تفسیر کند.

حل و فصل ابزار حاکمیت، سیاست رابطهها، سنجش ورزالِ دمکراسی و شکوفاییی چیرهدستیهای اجتماعی–مردمی بدین گونه با همۀ دگرسان بودن، همچنین عنصرهای پیوند دهندۀ نسل دوم اند. کانون درونی، ولی «ژرف deep»–ترین عنصر نگرههای نوترِ آزادیبخش ایدۀ همکاریی آزادانه است.

نگرۀ همکاریِ آزادانه

نکتۀ هستهای برای فراشانِ [پروژۀ] پساسوسیالیستیِ آزادیبخش این پرسش است: که آرمانشهر همکاریی آزادانه چگونه میتواند به نگر برسد، پس از آنکه داستانهای آزادیبخشِ کلاسیک با باورشان به برآختیگی Objektivität [عینیت، برونگرایی] و برابری درهم شکسته شدند؟ برای نگرههای نوینِ آزادیبخشِ نسل یکم، گرانیگاه هنوز بهروشنی در پیشفرضهای بیرونی نهاده بود، که همکاریی آزادنه را ممکن میسازند؛ فقط در اینجا دیگر سخن بر سر اجتماعی کردن ابزار فرآوری نبود، بلکه بر سر سویابیی گذران زندگی، فراگیریی فردی یا یک رابطۀ زاستاریی Naturverhältnis دیگرِ اجتماعی بود. نسل دوم برعکس دریافته است، که پیشفرضهای بیرونی بهتنهایی پراسۀ همکاریی آزادنه را وانمیگشایند. از کدام قاعدهها باید جامعۀ آزادِ آینده پیروی کند؟ هیچ نقطۀ عطفی هر چند انقلابی هنوز به این نمیانجامد، که پس از آن بتوان چیزها را بسادگی به حال خود رها کرد؛ هیچ سنجیدار [معیار هرچند خوب اندیشیده مانع آن نمیشود، که کاربست این سنجیدار نتواند شکلی از حاکمیت باشد.

داستان کهنه از آزادی، برابری، برادری در اینجا به پایان براستی سزاواری میرسد. همۀ کوششهای هِدارش [تعریف] Definition به جایی نمیرسند و به ابزار مداخلۀ اِلیینیستی تبدیل میشوند. اینکه یک همکاریی آزادانه، برابر، برحق است، همواره موضوعی است از ارزیابیها، و این ارزیابیها را ما نمیتوانیم به حالت عینی درآوریم. ایدۀ برابریی هماک [تام] نیز کمک چندانی نمیکند. سرانجام ما نمیتوانیم در هر هنگامی همگی کار یکسانی انجام دهیم، و آن همچنین بسختی با آرمان ما از همکاریی اجتماعی–مردمی همخواند خواهد بود. از کلآودیا گرِکِه Claudia Gehrke [ناشر و روزنامهنگار آلمانی]، ناشر کتاب ورشکستگی Konkursbuch، این اشارۀ زیبا از سکس–سوسیالیسم آمده است: همخواندِ سوسیالیسمِ ترادادی در حیطۀ خواهشِ جنسی [سکسوآلیته] این اندیشه است، که هرکس باید در هر هنگامی بههمان اندازه نگران خشنودیی طرف دیگر باشد، بهسانیکه همۀ شکلهای «یکسویه» از میان بروند. «من اکنون کار خوبی با تو میکنم، و تو هم خواهش میکنم کار خوبی با من میکنی.» بخش همجنسگرایانِ lesbisch-schwule ماکی در ضمن کنشهای پیشتازانه انجام داده است، که این پندار از سکسِ برابر، زاستاری [طبیعی]، از نگر سیاسی درست را درهم شکند. اینگونه ما سکس نداریم، و اینگونه هم نمیخواهیم زندگی کنیم. به هر روی جفَنگ است، که ما همیشه و در هر مورد گُلهای یکدیگر را آب دهیم، همزمان دستشویی را تمیز کنیم و باهم سگ را حمام کنیم. ما همچنین در جامعه هیچکس را نمیخواهیم، که در بارۀ راندمان کارمان سیاههبرداری کند و ما را با بانگ شیپور و کوبش طبل به کار هَمدار [همگانی] فراخوانَد. در یک زمان معینی همیشه صدق میکند: «یکی تکاپو میکند، هنگامی که دیگری میآساید One man struggles, while another relaxes»، همانگونه که آن در ماَسیو اتَک Massive Attak [گروه موسیقیی تریپ–هوپ Trip-Hop از بریستول] نامیده میشود. اینکه آیا ما همکاریای را ارزشمند و خشنودکننده احساس میکنیم، نخست در مجموعۀ رفتارها و کنشها خود را نشان میدهد، در گذر زمان، و هنگامی که ما راضی نیستسم، نمیگذاریم ما را با آن بفریبند، که در محاسبه همهچیز خوب و بسامان است.

بنابراین ما نمیتوانیم هیچگونه سنجیدارهای درونمایهای [محتوایی] برای همکاریی آزاد پیشنهاد کنیم. اگر انسانها رابطههایی برای خود برمیگزینند، که شاید ما نتوانیم بپذیریم: به چه حقی میخواهیم بازدارندۀ آنها شویم؟ گذشته از اینکه، آیا موضوع در بارۀ زندگیهای همداری [کمونی]، فرار از روستاها در جهان سوم یا فروپاشیی آلمان دمکراتیک DDR باشد ‒ هنگامی که آدمیان همکاری [تعاونی]ها را رد میکنند و رها میکنند، آنهایی را که حس میکنند خشنودکننده نیستند: چهکسی میخواهد وادارشان کند که در آنها بمانند؟ نه درون شدن به همکاریها و نه وازنش آنها میتواند برآختی objektiv [عینی، برونی] استدلال شود. آدم بودهها [امرهای واقع] را تعیین میکند. کافی است.

ولی در این درماندگیی نگریک [تئوریک] همزمان کلیدِ راه حل نهفته است. بیگمان توانشی وجود ندارد، که آناکاویی درونهای را از بیرون انجام دهیم، که چه زمانی همکاری بحق یا درست است. آنچه در برابر میدانیم این است، که در همکاریی آزادانه گروهها و همچنین فردها همکاری را رها میکنند یا آن را کرانمند میکنند، هنگامی که همخواند با خواستههایشان نباشد، و اینکه دیگر از این توانش بهره میگیرند تا به همکاری شکل دهند. آزادی به این معنا نیست، که آدم بدون هیچ رابطهای زندگی کند؛ اما به این معنا است، که بتواند برود یا بتواند راندمان همکاریاش را کرانمند کند، تا بر قاعدههای همکاری نفوذ گذارد.

تنها سنجیدارِ برخوردار از پایمندی هَروین [اعتبار عام]، که بجا میماند، بنابراین، این است که: آیا فردی میتواند همکاری را ترک کند، و با چه هزینهای؟ آیا هر دو طرف میتوانند آن را ترک کنند، با هزینهای همانند و به فراخور حال؟ آیا همۀ عضوهایشان میتوانند بدین وسیله بر همکاری نفوذ گذارند، که رهبریی همکاری را بیرون کنند یا آن را کرانمند سازند؟ یا که نمیتوانند؟ آیا اجازه ندارند، راندمان همکاریشان را کرانمند کنند؟ آیا دگرسانیهای چشمگیر وجود دارند در هزینهای، که باید برای شکست همکاری بپردازند؟ پس همکاری آزاد نیست، پس آن بزور [تحمیلی] است. فرقی نمیکند، که تا چه اندازه آسوده و بی دردسر است، بر پایۀ چه آیینهایی عمل میکند، تواناترها تا چه اندازه فداکارانه برای آن کار میکنند و چگونه دوستانه با ناتوانان رفتار میشود، و چگونه همکاری توانستنی [ممکن] است خود را به ظاهر برابر و برحق یا حتا منطقی نشان دهد. نمایشگر یک همکاریی آزاد فقط آن است: که بتوانیم به همکاری خود با آن پایان دهیم یا آن را کرانمند سازیم، تا بر قاعدههایش نفوذ گذاریم؛ و البته برای هر دو طرف و یا برای همۀ عضوها با هزینهای سنجشپذیر و منطقی.

رهایی از بند بنابراین بدین معنا نیست، که یک آرمانِ درونمایهمند معینی از همکاری را به‌کرسی بنشانیم و همه را به آن پایبند کنیم. رهایی از بند همچنین به این معنا نیست، تا سرانجام حق داشته باشیم همانگونه شویم که دیگران هستند. رهایی از بند به این معنا است، که خود را با بستگیها و رابطههایی خرسند نسازیم، که در آنها همکاری بزور است و نمیتواند بوسیلۀ دو طرف شکل بگیرد. رهایی از بند یعنی، که در همۀ بستگیها و رابطهها قاعدههای همکاریی آزاد را به انجام رسانیم ‒ یعنی، از یکسو پیشفرضهایی را برای آن به کرسی بنشانیم، که گروهها و فردها بتوانند همکاری را کرانمند کنند و ترک کنند، و از سوی دیگر از این اصل براستی بهره گیریم، تا به نوع همکاری نفوذ گذاریم. شناخت نگریک در پیرامون این توانش، که برویم یا کرانمند کنیم، بسنده نیست. «مرزهای آزادی باید ورزال praktisch آزمایش شوند» (پاول گیلروی Paul Gilroy).

برای همکاریی آزاد بنابراین پیشفرضهایی وجود دارند، که در درون همکاری همچنین در بیرون آن قرار دارند، و اینها موضوع یک سیاستِ پسانوین آزادیبخشاند. آن سیاست، دانشی از پاد–اِلیینیسم است، که از ورزیدار Praxis بدست آمده و باید در ورزیدار بهکار گرفته شود. نمیتواند رهنمودهایی برای آن بدهد،که همکاریها چگونه باید باشند. ولی میتواند تعیین کند، چگونه حل و فصل ابزار حاکمیت و سنجش دمکراسی باید باشد، تا همکاریی بزور واداشته را به همکاری آزادانه ترادیسد. میتواند روی آروینهایی کار کند، که عنصرهای سیاست رابطهها و شکوفاییی چیرهدستیهای اجتماعی–مردمی چه هستند، که برضد پیدایش اِلیینیسم کار میکنند. آن [سیاست] نمیتواند و نمیخواهد رهایی از بند بسودنی [کنکرت] را جایگزین کند. سیاست پسانوینِ آزادسازی، همبستگیای است، که بر نویدی پساسوسیالیستی بنیاد شده است: که رهایی از بند را پشتیبانی کند، بپذیرد و توانستنی سازد.

فراسوی هورمونها

همکاریی آزاد بستگی بهاین ندارد، که بسیار سخن گویند. آن یک ورزیدار [کارکرد] است. هر نگرۀ آزادیبخشی اندرزهای بسیار خوبی پیشنهاد میکند؛ ولی رهایی از بند پیشفرض نمیگذارد که آدم نگرۀ معینی را بپذیرد. چنین برداشتی بهناگزیر میتواند اِلیینیستی باشد: آزادی برای همه ‒ که آموزش پیشاستانیی [مقدماتی] فراخوری را به پایان رساندهاند. در آغازِ کار شما باید در رهایی از بند گواهینامه بگیرید! اُسپُرانه [کاملا] برعکس، تجربۀ ما با همکاری آزاد بر نمونههایی بنیاد میکند، که برخی از آنها به هیچ روی با بیان واژگانی در معنای رواگمند کاری ندارند. یک نمونۀ اندرستان [جالب] آن پدیدهای است، که در جامعههای صنعتیِ غربی بعنوان « بیبی–بلوز¹⁰⁶ Baby-Blues» شناخته شده است.

بیبی–بلوز فراروندی اجتماعی–مردمی است، که کمابیش در روز چهارم پس از زایمان میان مادر و کودک رخ میدهد و به بیرون مانند پریشانش–کارکردیِ احساسی عمل میکند. مادر احساس بسیار غمگینی دارد، با اینکه از هستیِ نوزاد شاد است؛ دلگرفته و شکستهخاطر است، بهظاهر بیانگیزه میگرید یا او را چه بسیار نگرانیها است، که هیچ علتی برای بودنشان بهنگر نمیرسد. پزشکیِ فرهنگستانیکِ [آکادمیک] پدرسالاری علتها را در جایی جستجو میکند، که همیشه میکرده است: در هورمونها، و نسخۀ پادافسردگی [آنتیدپرسیون] میپیچد. روانشناسیِ نوترِ کودکان، بههمانگونه که به کوشش فرانسوا دولتو Françoise Dalto [پزشک کودکان و روانکاو فرانسوی 1988-1908] بنیاد گذاشته شد، تفسیر بسیار ژرفتری به ما میدهد. اینکه بیبی–بلوز فقط نوسان هورمونی نمیتواند باشد، میتوان این را از نشانههای بسیاری دریافت. برای نمونه در زنانی رخ نمیدهد، که نوزادشان را در روزهای نخست نمیتوانند در کنار خود داشته باشند، چونکه در خُسپانگر [انکوباتور] خفته است. آنها غمگین و نگرانند، ولی بیبی–بلوز را نخست زمانی میگیرند، که کودکشان را دوباره میبینند. نخست پس از آن است که حالتی نمونه [تیپیک] از شادی و غم، تماس و پسزدن بروز میکند.

راستی، مانند بیشتر وقتها، در رابطۀ اجتماعی–مردمی نهفته است. بِیبی–بلوز، بدانسان که روانکاوانی چون دالتو Dalto و سیجر Szejer میآموزند، پدیدهای همکنشی [وابسته به هنایش دوسویه] است. نخستین بدهبستان میان مادر و فرزند است. از این رو فقط بودن کودک میتواند سبب آن شود. در روز چهارم، آنگاه که بِیبی–بلوز بطور معمول به میان میآِید، کودک آغاز میکند رفتارش را تغییر دهد ‒ در سخن شیواتر میشود، در صدا آرامتر، حالت احساسیاش را بیهدف بروز نمیدهد، بلکه هوشمندانه عمل میکند، در برابر فرد [به روش خاصی] رفتار میکند، به شخص واکنش نشان میدهد. این دگرگونی پیش از بیبی–بلوزِ مادر رخ نمیدهد، و این ناپدید میشود، به محض آنکه آن رخ میدهد. همین بعکس هم درست است. کودک نیز بیبی–بلوز خود را دارد. بیمار نیست، بهظاهر هیچ پراسۀ [مشکل] شناختنی ندارد، اما درست کار نمیکند: درست نمینوشد، بد میخوابد (یا غیر عادی) بیشتر فریاد میزند (یا که به هیچ روی)، توانستنی [ممکن] است پراسههای گوارشی دارد ‒ همه نشانههایی، که شاید دیگران به هیچ روی درنیابند، ولی برای مادر بسودنی میسازند، که کودک «حالِ خوشی» ندارد. همچنین رفتار مادر دگرگونه میشود. او از شوک و نگرانی، که چیزی «درست کار نمیکند» با اندیشههایش به آن سو میرود، که کودک را همچون تنوم خودایستایی تفسیر کند و در بارۀ انگیزههایش بیندیشد: چیزی کم دارد؟ [چه دردی دارد؟] آیا این است آن چیزی که برای من بهسان کاربرد ناروای لگامگسیخته بهعنوان ماشینِ–شیرده بهنگر میرسد، شاید جستوجویی به دنبال مهر و عشق، کنشی برای خودباوری؟ چه چیزی اینچنین روانش را میخراشد، که نمیتواند بِریند؟ او همچنین این دلآسودگی را بدست میآورد، که به داوریِ خود و رابطۀ شخصیاش با کودک آن داتارگانِ [اقتدارِ] بُرنده را فراتر از همۀ کتابها و اندرزها بدهد. همچنین این دگرگونی پیش از بیبی–بلوزِ کودک رخ نمیدهد، و آن فروکش میکند، بهمحض آنکه دگرگونی رخ میدهد.

بیبی–بلوز بنابراین کنشی از مادر است، برای اینکه کودکش را به واکنشی انسانی برانگیزد ‒ هر چه که او برای آن درست میداند، ولی به هر روی بیشتر از آن «بخشی از او بودنِ» تاکنونی. و آن کنشی از کودک است، برای آنکه از مادر واکنشی تنومی [شخصی] برانگیزد: او باید رفتارش را دربرابر کودک ترادیسد، درجۀ بالاتری از خودداتیاش، تَنومیگیِ [شخصیتِ] خودایستاییاش را بپذیرد. در بیبی–بلوز مادر و فرزند از همکاریشان میکاهند، تا اینکه آن را به مرحلۀ تازهای برسانند. آنها زمان همزی بودنِsymbiotisch خود را پایان میدهند و یکدیگر را به رابطهای وامیدارند، که در آن در جایگاه تنوم [شخص] دربرابر یکدیگر میایستند. در بارۀ آن با یکدیگر گفتگو میکنند. بی از برنامۀ نگریک روشنی آن را انجام میدهند، و با زبانی گفتگو میکنند، که در اختیار هر دوی آنها است؛ دیگران این گفتگو را به هیچ روی درنمییابند. هر دو تن بودهها را تعیین میکنند. روشن میکنند، که اگر موقعیت بدتر شود، همچنین میتوانند از هم دور شوند. و این رخ میدهد. اگر مذاکره به جایی نرسد، اگر که نتیجهاش برای دو طرف خواسته و خشنودکننده نباشد، پریشانشهای–کارکردیِ احساسی (و سپس همچنین فیزیکی) سختتر میشوند. بیبی–بلوز نمونۀ زودهنگامی است، که کشمکشهای عشق و مهرورزی نیز با کوشش تلخی انجام میشوند و باید انجام شوند.

ولی بیشتر وقتها خوب پیش میرود. فضا سبُک شده است، که مادر دیگر پشت سرهم «کنار لگن» نیست و کودک دوباره آرامتر است، و پزشکان به تجویز هورمونها پایان میدهند. ولی در واقع مادر و کودک نخستین گفتگوی خود را با کامیابی گذراندهاند. بر قاعدههای همکاریِ خویش نفوذ گذاردهاند. و این، با اینکه هر دو بسیار دگرساناند و بهسختی در رابطهای «برابر» هستند، با اینکه هیچ کشمکش نگریک با یکدیگر ندارند و هیچ قاعدهای در جایی نیافتهاند، که چگونه چنین گفتگویی را باید انجام دهند؛ گفتگویی که حتا در انتظار آن نبودند. این گفتگو عمل میکند، زیرا هر دو هزینۀ همسان و بالایی برای ناکامیاب بودن همکاری میبایست میپرداختند؛ و زیرا که هردو آمادهاند، آن را در کفۀ ترازو بیندازند. این گفتگو پَسانه [بعدا] جواب نخواهد داد، زیرا جامعهای، که هر دو در آن میزیند، قاعدههای همکاری آزاد را برنمیشناسد ‒ جامعۀ حاکمیت شخصی چنین نکرد، و جامعۀ اِلیینیستی هم بسیار کم به آن پرداخت. جامعه (که بوسیلۀ فردهای بسیار بسودنی [کنکرت] نمایندگی میشود) خواهد کوشید به هر دو طرف بپذیراند، که با نتیجۀ ناروشن میتوانند آزادانه با یکدیگر گفتگو کنند. و به مادر خواهد باوراند، که باید قدرت نشان بدهد، که با کودک نمیتوان حرف زد، کودک نمیتواند تصمیم بگیرد، که مادر به تنِ خویش برای هدفهای فرهیزشیِ [تربیتی] آزمونپذیرِ پسانه پاسخگو است. همچنین به کودک تِزهای غلط در بارۀ رابطههای اجتماعی–مردمی باورانده میشوند، و او را به قاعدههای همکاریِ با زور عادت میدهند. ولی جامعۀ اِلیینیستی، همانگونه که ما از نمونۀ زنانی چون اِیمی لیندن میدانیم، سراسر کامیاب نمیشود، که شناخت پیرامون همکاریِ آزاد را پاک کند و ورزیدار [کارکرد] آن را مانع شود.

بیبی–بلوز بعنوان نمونۀ زودرسِ همکاریِ آزادانه به ما میآموزد، که رهایی از بند به آن بستگی ندارد، که دیگران بتوانند آن را دریابند، که آن «برآختی [عینی] Objektiv خردمندانه» است یا که شرکتکنندگان با یکدیگر اُسپُرانه [کاملا] «برابر» هستند. همکاریِ آزاد آخشیجِ میخانه زمرد است. در میخانه زمرد گفتگو نمیشود. در آنجا جنگافزارهای حاکمیت بهکار برده میشوند، تا همکاری را بزور بپذیرانند و قاعدههای آن را یکسویه تعیین کنند. از آنجا که رهایی از بند در میخانه زمردها رخ میدهد، از ما میطلبد،که هزینۀ سنگینتری از پادیست [طرف مقابل] را ریسک کنیم و بپردازیم، اگر میخواهیم از مرز قاعدهها بگذریم و آنها را دگرگون کنیم. ما در تیررس جنگافزارهای پادیست رها شدهایم. رهایی از بند در جایی رخ میدهد، که همکاری آزاد نیست، ولی ژیرش [فعالیت] در همکاریِ آزادانه را پیشاپیش میپذیرد. از این رو رهایی از بند اعتیاد میآورد. و هنایشی در ما پدید میآورد، که چه چیزها توانستی میتواند باشد. این هنایش را نه تنها از راه مغز، بلکه همچنین از موضعی، که در آنجا میگیریم، به ما میرساند؛ تجربۀ جسمانیِ محض است. ما قاعدهها را میشکنیم، و این شدنی است. میتوانیم براستی اینکار را بکنیم. میتوانیم بدین وسیله حتا بر قاعدهها نفوذ گذاریم، آنها را دگرگون کنیم. ما قدرت و آزادی را، که همکاریِ آزاد میتواند به ما بدهد، احساس میکنیم.

از اینروی اِلیینیسم پیشرفته میکوشد تا با روشهای لرزهنگاریِ–سیاسیِ خود polit-seismographische، گاهی بازدیسی [رفرم]های بایسته را در میخانه زمرد به انجام رساند، پیش از آنکه درخواست شوند. اِلیینیسم هرگز خستو نمیشود، که با ترادیسش قاعدهها همسازی کرده باشد، چونکه فردها یا گروههایی با کاهش راندمانِ همکاریِ خود بر آنها فشار آوردهاند. تغییر فقط بخردانه، بهنگام، خواه ناخواه از پیش برنامه‌ریزی شده بود. وگرنه آدم میتوانست هوس کند و باز بیازماید. ولی ماکی بهتر میداند. سطحهای بیشترِ بازنگریهای او از نگرۀ ترادای و سیاست آزادسازی وجود دارند، ولی همکاریِ آزاد بزرگترین آنها است. آن نوید مرکزی است، که پروژۀ پساسوسیالیستیِ آزادی پیرامون آن دستهبندی میشود.

در بطریِ اِرلنمایر Erlenmeyerkolben

- هیچکس تاکنون چنین چیزی را نیازموده است.

-  برای همین است که کار خواهد کرد.

ترینیتی و نئو در «ماتریکس»

Trinity and Neo in „Matrix“

چیزی که اینجا نیاز داریم، اندکی خوشبینی است.

هان سولو در «استار وارز- بازگشت جِدای–ریتر»

Han Solo in

„Star Wars - Die Rückkehr der Jedi-Ritter“

1. زهر و پادزهر

شبها، هنگامی که در میخانه زُمرُد خلوتتر میشود، سر میزهای اندرونی با کهنهسربازان جنبش اجتماعی–مردمی روبهرو میشویم، که در این وقت شب تنها یک موضوع را میشناسند: که همهچیز بدتر شده است. نباید اشتباه کنیم، که در کنارشان بنشینیم. همیشه همان داستان دلتنگکننده و نومیدکننده است، که در آنجا تعریف میشود. در بارۀ نبردهای بزرگی است، که افسوسمندانه به شکست انجامیدند؛ از همراهانی که به آرمانهای کهنه پشت کردند؛ از خواستههایی که دانسته و آگاهانه اشتباه فهمیده شدند. از جوانان امروزی، که آسودهخواه و گَسارش [مصرف]گرا هستند و برای هیچ کاری نمیکوشند. سخن کوتاه: جنبش اجتماعی–مردمی شکست خورده است.

هر میخانه زمردی میز ویژۀ کهنهسربازان خود را دارد، و همۀ کهنهسربازان گاه بگاه از فشاری رنج میبرند، که این داستانها را باید بازگویند. در نزد بیشترین آنها گذرا است، اما در نزد برخی افسوسمندانه بسی دیرپای است. نوعی خماریِ پس از جنبش است. خود را آشکار میکند، وقتی آدم کمی بیش از اندازه به بطریِ اِرلنمایر خیره شده باشد: آن گردابی، که در آنجا دنایِ DNA آدمی و اِلیینیستی درهم و برهم شنا میکنند.

بطری اِرلنمایر در اصل لولۀ آزمایشی مخروطی شکل است، که گردنی باریک و پایهای تخت و پهن دارد، بدانگونه که میتوان آن را برای آمیختن، بخوبی بههر سویی چرخاند و تکان داد؛ اختراعی است از شیمیدان آلمانی اِرلنمایر. ولی در اپیسود «بطری اِرلنمایر Erlenmeyer Flask» از سریال «پروندههای ایکس» پیدا است که در پس ماجرا بیش از اینها نهفته است. مولدر Mulder و اسکالی Scully چنین شیشهای را در آزمایشگاه دکتر بیراب Berube که به نحو رازناکی کشته شده بود، پیدا میکنند. همانگونه که آشکار میشود، مایع درون بطریِ ارلنمایر شامل ژنمایۀ دورگهای [هیبریدی] است، که بخشهایی از دنایِ آدمی و هستومندان فرازمینی را درخود دارد. درست همینگونه است با جنبشهای اجتماعی–مردمی. آنها بطریهای ارلنمایری هستند، که در آنها عنصرهای رهایی از بند و اِلیینیستی وحشیانه درهم و برهم میروند. از این رو است که چنین آخشیجگونه نمایان میشوند. کسی که آمادگی ندارد، پس از چند بطریَکی ارلنمایر میتواند سخت دچار سرگیجه شود.

اینکه گمان میکنند دوران جنبشهای اجتماعی–مردمی بهسر آمده و با «پایان داستان» بیبوق و کرنا به تلنبار زباله پیوستهاند، افسانهای بیش نیست. شاید هیچ وقت تا این اندازه جنبشهای مردمی که امروز هستند، برجا نبودهاند. رشتۀ اُسپُری از آنها بهروشنی به هدفهای اعلام شدهشان رسیدهاند، هرچند که بسیار به درازا کشیده است: برای نمونه جنبش–پاد–آپارتاید در آفریقای جنوبی یا جنبش مدنیِ سیاهان در ایالات متحدۀ آمریکا؛ جنبشهای دمکراسی در اروپای خاوری و اتحاد شورویِ پیشین؛ جنبش همجنسگرایان زن و –مرد در آمریکای شمالی و اروپای باختری. در ده سال اخیر شمار بسیاری از جنبشها و حرکتهای ابتکاری از نو پدید آمدهاند، در سراسر جهان. شکل جنبش اجتماعی–مردمی امروز کمابیش بعنوان مورد هنجارمندِ ژیرندگیِ [فعالیتِ] سیاسی برشناخته شده است. آن پشتگرمی، که نخبگان در دولت و اقتصاد همهچیز را خود دیگر درست انجام خواهند داد، با استواری میتوان گفت امروز بسیار پایینتر از سی سال پیش است.

جنبشهای اجتماعی–مردمی جهان را دگرگون میکنند. جور دیگری نمیشود، بویژه بههیچ روی در دوران دمکراتیک و در بوتارهای [شرایط] اِلیینیسم. دمکراسیها مانند بازارها پایشمندند [محافظهکار]: هر دو میتوانند به نیروی خود تنها ایدهها و نیازهای برجا و چیره [هژمونیک] را به انجام رسانند. آنها چیز تازهای نمیآفرینند. جنبشهای مردمی بعکس، اینکار را انجام میدهند. برای چیزی میکوشند که پیشبینی نشده بود. دوراندیش و ژرفبیناند. جنبشهای مردمی همچنین تنها نیرویی هستند که در پیراستادهای [اوضاع و احوال] دوران دمکراتیک میتوانند در انتخابات پیروز شوند. آشکار است که حزبها هم میتوانند برنامه و سیاستشان را بهگونهای ترادیسند، که برای بخشهای دیگرِ بینابِ [طیف] سیاسی گزینپذیر شوند و شاید بیشینه [اکثریت]ها را بدست آورند، و حتا جای دولت کنونی را بگیرند. ولی این را پیروزی در انتخابات نمیتوان نامید؛ جوّ سیاسی و بیشینههای اجتماعی–نهادی gesellschaftliche هرآینه تغییر نکردهاند، همچون گذشته هیچ چیز دیگری هم کامیاب نخواهد شد. در اصل، رژیم گذشته تنها نام خود را تغییر داده است. جنبشهای اجتماعی–مردمیsoziale در برابر میتوانند جامعه را دگرگون کنند. آنها میتوانند بیشینههای اجتماعی را برای هدفهایی بدست آورند، که شاید در هیچیک از رایگیریهای گذشته شانسی نداشتهاند. از این رو آنها را با هیچگونه دموکراتیک–کردن Demokratisierung، با هیچ نوع تمرکز زدایی، حتا با بازدیسیِ پاد–اِلیینیستیِ جامعه نمیتوان جایگزین کرد. ترینیتی Trinity در صحنهای از «ماتریکس» اشاره میکند: «هیچکس چنین چیزی را تاکنون نیازموده است»، و نئو Neo به او پاسخ میدهد: «درست برای همین است که کار خواهد کرد.» طبق این الگو جنبشهای اجتماعی–مردمی عمل میکنند.

ولی جنبشهای اجتماعی–مردمی با ماکی سربهسریکسان نیستند. این ایرنگی [خطایی] با پیامدهای سنگین میتواند باشد. جنبش صلح پیش از هر چیز جنبشی است برای صلح، نه برای رهایی از بند. همچنین جنبش پاد–آپارتاید جنبشی بود برای پایان دادن به آپارتاید، نه برای رهایی از بند سیاهان. جنبش زنان با بخش فمینیستیِ ماکی یکسان نیست، و جنبش برابریِ [حقوق] همجنسگرایان با بخش ماکیِ همجنسگرایان زن و مرد یکسان نیست. در زمان معینی این دو جنبش اجتماعی–مردمی سخت زیر چیرگیِ بخشهای ماکیزانیِ مربوطه بودند، ولی این همۀ ماجرا است. جنبشهای صلح و –زیستبومی همیشه جنبشهایی بودند، که در آنها ماکیزانها، سیویلیستها و اِلیینها بیشمار و با هدفهای سراسر دگرسان گرد هم میآمدند. و همچنین فاشیستها در جنبشهای اجتماعی–مردمی نمایندگی دارند.

جنبشهای اجتماعی–مردمی در هر چهار شارینش [تمدن] سهم دارند. آنها آن میدان واقعی هستند، که کشمکش میان شارینشها در آنجا انجام میشود. این کشمکش سرشتی دوگانه دارد. از آنجا که جنبشهای اجتماعی–مردمی جهان را براستی دگرگون میکنند، همۀ شارینشها میکوشند بر آنها نفوذ گذارند، بر آنچه، که آنها درخواست میکنند، که در بارهاش گفتوگو میکنند، و که تا کجا میروند. ولی افزون بر این در جنبشهای اجتماعی–مردمی، بیشتر وقتها راههای گذار در میان شارینشها شکل میگیرند.

در اینجا مرزها در میان شارینشها در حرکتاند. در اینجا سیویلیستها به ماکیزانها، ولی همچنین ماکیزانها به اِلیینها میترادیسند. جنبشهای اجتماعی–مردمی مکانی هستند، که در آنجا آدم، اگر بخواهیم با [زبانِ] «جنگ ستارگان Star Wars» بگوییم، قدرت را احساس میکند: تجربه میکند، که دگرگونیها توانستنیاند؛ که حق با اِلیینها نیست؛ که میتواند برخی قانونها را بشکند و زیر پا بگذارَد؛ که آدم در این کار تنها نیست. حتی اگر درخواست شما نه بویژه رهاییگرایانه یا پاد–اِلیینیستی باشد، جنبش اجتماعی–مردمی ناگزیر است، که با ساختار جامعهای درگیر شود، که بیچون و چرا نمیخواهد هر چه را که جنبش میل دارد داشته باشد به آن بدهد. از آنجاست که جنبش، بینشها در گوهر و کارکردِ اِلیینیسم بدست میآورد. همۀ اینها میتوانند بنیادهایی باشند، که چرا گذارها به ماکی در اینجا بسیارند. جنبشهای اجتماعی–مردمی ولی همچنین مکانی هستند، که در آن آدم از سوی تاریک قدرت فریب میخورد. بسیاری، که در جنبشها ژیرا [فعال] بودند، به دام پچ–پچ اِلیینها میافتند: که آدم بیگمان بهتر میتواند به هدفهایش برسد، اگر به سوی دستگاه تغییر جهت بدهد؛ که همهچیز میتواند آسانتر شود، اگر آدم از وراجیهای رهایی از بندِ پیرامون چشمپوشی کند.

جنبشهای مردمی همواره بطریهای ارلنمایر هستند. بنیادی برای موییدن نیست، این یک بوده [امر واقع] است. بههمین سبب هم کشفِ بویژه شگفتی نیست، هنگامی که کسی پر شور و آتشین بیان کند، که این یا آن جنبش همانا به هیچ روی فراگیرانه رهاییبخش نیست. آشکار است که نیست. نبرد با اِلیینها بدرستی که مانند نبرد نابو Naboo در «جنگ ستارگان ‒ تهدید شبح¹⁰⁷ Die dunkle Bedrohung» نیست: 8000 ربات جنگاور امپراتوری در یکسو، گانگِنگْزهای بامزه¹⁰⁸ Gungangs در سوی دیگر، بسیار آراسته جدا از هم بر روی چمنی سبز همچو زمین کریکِت cricket انگلیسی. نه، آن نبردی دیرَندتر، بغرنجتر است، که در آن از پیروزمندان همواره باز اِلیینها میتوانند برون آیند، و آن نه تنها پیکارِ جنبشهای اجتماعی–مردمی با دستگاه، بلکه دستکم همچنین نبرد بر سر خود جنبشهای اجتماعی–مردمی را در برمیگیرد. اِلیینها به کشمکشهای اجتماعی–نهادی gesellschaftliche، که از جنبشهای اجتماعی–مردمی sozial آغاز میشوند، بیشتر وقتها نخست همخواند با آیینِ–ورزش–مافیاییِ کهنه نزدیک میشوند: «برای ما فرقی نمیکند، چهکسی برنده میشود. تنها این مهم است، که ما از پیش میدانیم.» هنگامی که آسماننوردان جوان عرق پیشانی را پاک میکنند، خسته و خوشبخت، که جنبششان به کامیابیای دست یافته است، اِلیینها هنوز تا دیرباز دست از آن برنداشتهاند، که آنها را به سوی تاریک قدرت بکشانند، و با واژههای وسوسهانگیز خجسته باد بگویند: «و شما، آسماننوردان جوان: ما پیشرفتتان را با اندرستی سترگ دنبال خواهیم کرد And you, young Skywalker: We will watch your career with great interest!».

آناتومی جنبشهای اجتماعی–مردمی

آنچه جنبشهای اجتماعی–مردمی را در نبرد میان شارینشها آنچنان برجسته میسازد، آن واقعیت چشمگیری است، که آنها به معنای معینی شکستناپذیرند. اگر پیشاپیش از پا نیفتند، روزی به هدفشان خواهند رسید. بدان راه تا چه اندازه کامیاب میشوند، پرسش دیگری است. ولی در پیراستادهای [اوضاع] دوران دمکراتیک کمابیش ناتوانستنی است،که آنها را بطور کامل قاطعانه کنار زد. این همچنین درسی است، که اِلیینها از فروپاشیِ حاکمیت شخصی گرفتهاند.

جنبشهای اجتماعی–مردمی sozial همبستگیهایی هستند برای دگرگونیِ اجتماعی–نهادی gesellschaftliche، که فرض میکنند، آن‌ [دگرگونی] از راه نهادهای رسمی و روندهای سیاسی نمیتواند انجام گیرد، به هر روی نه بهتنهایی و نه بطور عمده از این راه. جنبشهای اجتماعی–مردمی مردمی هراندازه دگرسان هم که هستند، سه عنصر را باید همواره نشان دهند: خواست، سازماندهی، هنایشهای رهاییبخش. بی از این سه عنصر آنها نه استوارند و نه کارامد. جنبشهای اجتماعی–مردمی خواستهای مرکزی دارند، که در پادگویی با رابطههای چیره ایستاده است، سربهسریکسان همزمان توانش نقضناپذیر ویژهای به آن چسبیده است. این خواسته باید بسودنی [کنکرت] باشد و بتواند با دیسولی [فرمولی] ساده بیان شود. «یک تنوم، یک رأی One Man, One Vote»، خواست جنبش پاد–آپارتاید، نمونهای کلاسیک است. یک جنبش اجتماعی–مردمی نمیتواند «آشتی» یا «زیستبوم [اکولوژی]» درخواست کند؛ آن برای برچیدنِ جنگافزار به میدان میآید، برای برونرفت از انرژیِ هستهای، شاید برای گسست با برتریِ اقتصاد بر زاستار [طبیعت]. باید دیسولهایی باشند، که سیویلیستها هم دریابند و بتوانند آنها را منطقی بدانند.

جنبش اجتماعی–مردمی افزون بر این به شکلهای سازمانی نیاز دارد. اینها نباید سخت، یکدست و رسمی شده باشند. ولی بی از همکاریِ دیرند و پیوسته تجربهها نمیتوانند انتقال یابند و درونمایهها ترابُرد [ترانسپورت] شوند. و سرانجام باید جنبش اجتماعی–مردمی از آرمان [ایدهآل]های آزادیبخش الهام بگیرد. میتوان هم چنین گفت: باید به اندازۀ کافی ماکیزانها در آن باشند. جنبش مردمی نمیتواند بر روی نگره یا جهانبینیِ معینی «یکپارچه» شود، نمیتوان آن را وادار کرد، تا منطق ماکی را اسپرانه [کاملا] برای خود برگزیند. ولی باید با رویکردی همراه شود، که چشماندازهای ماکی را میپذیرد؛ هدفها و ورزیدار [کارکرد] آن باید با پندارهای رهاییبخش دستکم در پیوند باشند. وگر نه روشن است که آن عمل نمیکند. از درون تهی میشود، دیگر کاری از پیش نمیبرد یا پس از چند پیروزیِ–پیروسی¹⁰⁹ Pyrrhus از هم میپاشد. آن پشتِکار شایستهای، که جنبش به آن نیاز دارد، و نیروی کاریزماتیکی، که بیآن نمیتواند پیروز شود، تنها بوسیلۀ برهمنشست پاری [تداخل پارهای] با ماکی بدست میآورد.

جنبشهای اجتماعی–مردمی بطور معمول در آن شکست نمیخورند، که تا مرز نابودی سرکوب میشوند. در دوران دمکراتیک چنین چیزی کمابیش ناتوانستنی است. بلکه در آن شکست میخورند، که یک یا بیشتر از این عنصرها را از دست میدهند. آنها از خواستۀ خود چشم میپوشند یا در آن دچار دودلی و سستی میشوند. از دستشان برنمیآید، که به پیوستگیِ سازمانی دست یابند، که تجربههایشان در آن بتوانند گهولیده [مبادله] و نگهداری شوند. یا پیوند با ماکی را از دست میدهند، ماکیزانها را از ردیفهای خود میرانند. تنها تا زمانی که همۀ سه عنصر برجا هستند، جنبش اجتماعی–مردمی به سرسختی و پایداریِ خویش دست مییابد.

جنبشهای اجتماعی–مردمی نباید چنین به نگر برسند، که آدم با پلاکاردهای بزرگ در خیابان گرد هم میآید، خود را محکم به ریل میبندد یا تخممرغ پرتاب میکند، با اینکه اینها هنوز هم روشهای کارامدی هستند. زیر نفوذ نگرههای نوتر رهاییبخش پندار از آنچه جنبش اجتماعی–مردمی است، به سختی گسترش یافته است. نخست اینکه جنبشهای فرهنگی هم به آن بستگی دارند: جاز آزادِ Free Jazz سالهای شصت، هنر پاپPop ، راک Rock و پانک Punk، فرهنگ رِیوْ Rave و –کلوبِ Club سالهای هشتاد تنها سبکهای «هنری» نبودند، آنها خواستههای جنبشهای اجتماعی–مردمیِ sozial کلاسیک را به نگاره نمیکشیدند، بلکه ایدههای خود را داشتند، که چه چیز اجتماعی–نهادی gesellschaftlich باید دگرگونه شود. منطقی است که این خواستهها نمیتوانند چنان روشن بیان شوند، اما آنها درست همانگونه فهمیدنیاند و دیسولهای ساده را برای پراسههای بدرستی همتافت بازمینمایند: برانداختن نمایندگیِ انحصاریِ فرهنگیِ سفیدان؛ برچیدن «فرهنگ برتر Hochkultur»؛ گسستن از دستگاه فرهنگی؛ رهایی از ریخت انداممندی [جسمانی، تنومندی بازدارندۀ–غربی. همچنین جنبشهای فرهنگی به سازمان و شکلهایی از پیوستگیِ مادی بدست آمده نیاز دارند ‒ فکر کنید به اهمیت انجمن موسیقیِ AACM ¹¹⁰ برای جازِ آزاد، «فَکتوری Factory» برای هنر پاپ یا سراسر کلی به نقش مهم فستیوالها، برچسبهای صفحههای موسیقی و مجلهها. اگر این پیشفرضها برجا هستند و آنها بعنوان ایدۀ سوم از ایدههای رهاییبخشانۀ ماکی الهام–گرفته شدهاند، پس برای جنبشهای فرهنگی هم درست است، که آنها را در مسیرشان بهسختی میشود از حرکت بازداشت.

افزون بر این «جنبشهای اجتماعی–مردمیِ فردی» باید به آن افزوده شوند. در آنها آدمها میکوشند بوسیلۀ کنشهای تنومی [شخصی] از بازدارندههای گذشته بگریزند و بدین وسیله به ترادیسیِ اجتماعی–نهادی برسند. آنها تا اندازهای نخست از نگارۀ [تصویر] هوایی بعنوان جنبش گردآمدی [کلکتیو] شناختنیاند: برای نمونه جنبشهای کوچندگی از جهان سوم به جهان یکم یا برونرفت از خانوادۀ کوچک پدرسالار و «جنبش جداییِ [طلاقِ]» جهانیِ وابسته به آن به اینجا بستگی دارند. آنچه جنبشهای اجتماعی–مردمیِ فردی را از «گرایشها»ی محض بازمیشناسد، باز سه عنصر تشکیل دهندهاند. آنها بوسیلۀ کردارشان خواستهای را نمایندگی میکنند، خواستهای برای مرزهای باز یا برای انتخاب آزاد سبکِ زندگی. آنها با شکلهای سازمانی بههم وابستهاند، که بوسیلۀ آن تجربهها گهولیده [مبادله] میشوند و پشتیبانی انجام میشود. و با ماکی در تماساند ‒ آنها با آرمانها و رویکردهای معینی از رهایی از بند در پیوندند.

بوجنبشهای اجتماعی–مردمی و گفتمانهای–پسا–توسعه

گذار از اِلیینیسم ترادادی [سنتی] به اِلیینیسم پیشرفته فرسختانه به هنایش جنبشهای اجتماعی–مردمی بازمیگردد. اِلیینیسم پیشرفته بسیار پرسونتر از اِلیینیسم ترادادی درمییابد، که جنبشهای مردمی را در واقع نمیتوان بازایستاند، به این نیز بههیچروی نیازی نیست. هدف آن نه تنها این است، که آنها را بیگزند سازد، بلکه همچنین، آنها را برای گوالش و گسترش حاکمیت سودمند سازد. اِلیینیسم پیشرفته به جنبشهای کلاسیک اجتماعی–مردمی همانگونه میتازد که به جنبشهای فرهنگی و فردی و گفتمانهایش را آنچنان بُرش میدهد، که با این جنبشها سازگار باشند.

در پیآیند گفتمان توسعه، اِلیینیسم پیشرفته بستۀ اُسپُر [کامل]ی از گفتمانهای تازه را روی میز گذاشته است، که بطور کلی بر پایۀ پنج سطح ابزار حاکمیت استوارند ‒ هر گفتمانی باید یکی از این جنگابزارها را تیزتر بساید. شالودههای این کار پیش از این در شکست دوران توسعه ریخته شده است. ولی نخست در واپسین سالهای دهۀ هشتاد گفتمانهای تازه چنان نیرومند میگردند، که بر صحنه چیره میشوند.

پایان رویاروییِ بلوکها [خاور و باختر] پیشرفتی برای گفتگو پیرامون «نظم نوین جهانی» را بدست داد. از دید اِلیینیستی نظم نوین جهانی از آن پشتیبانی میکند، که در چارچوب جهانی کاربرد نیروی ارتشی را قانونی سازند. جای شگفتی است که آن [پبشرفت] اکنون به آرزوی جنبشهای مردمی برای حل آشتیآمیزِ کشمکش و به بیزاری آنها از رژیمهای دیکتاتوری همراه میشود. گفتمان پیرامون نظم نوین جهانی، هر پراسه [مسئله]، هر نارسایی در جهان را به این پرسش میکشاند: چهکسی اجازه دارد چه وقت خشونت بهکار ببرد، تا از آن جلوگیری کند؟ آن [پبشرفت] به ایدۀ حقوق ملتها، استقلال ملی، آسیب ناپذیریِ مرزها، اصل دخالت نکردن در کارهای درونیِ کشورهای دیگر پشت میکند. سراسر جهان به میدان عمل دلجویی و بادافرهِ اِلیینیستی تبدیل میشود. جنگ دوباره عادی میشود؛ فقط هواپیمابرها و بمبافکنها اکنون به نامهایی مانند «آشتی»، «زیستبوم [اکولوژی]» و حقوق بشر نامگذاری میشوند.

کاربردِ خشونت ساختاری زیر بِگِرت [مفهوم] «جهانیسازی» دوباره در جامعه پذیرفتنی [ساخته] میشود. طرح فریزگون [الزامیِ] پرسمان در اینجا این است: کدام فداکاریهای اقتصادی را از کدام گروههای مردمی و جامعههای نفانی [ملی] باید بیوسید، تا بارآوریِ جهانی را کارسازانه بالا ببرند؟ بارآوری جهانی، که پیشاپیش فرض میشود، نیازِ به پیشیجوییِ [رقابت] گسترده و تقسیمِکارِ اُسپُریگ جهانیشده دارد. میتوان در این باره گفتگو کرد، که آیا فداکاریها سبُک شوند، گام بگام انجام شوند، بوقت ازداییده [مطلع] شوند، یا بتوانند پارهای جبران خسارت شوند. اینکه باید فداکاریها انجام شوند، ولی در چارچوب گفتمان تعیین شده است، حال چه موضع قانونزداییِ رادیکال بگیریم چه موضعِ جهانیسازیِ نرم شده از نگر اجتماعی [سوسیال]. گفتمان به این اشاره میکند، که دولتِ–نفانی [ملی] در نزد بیشترین جنبشهای اجتماعی–مردمی بدنام شده است و اینکه بویژه جنبشهای فرهنگی و فردی بطور فزاینده جهانی سامان یافتهاند و نمیخواهند از نهادهای حاکمیت نفانی دستور بگیرند که چگونه زندگی کنند، چه بشنوند، با که سخن بگویند و چه بخرند.

اینکه به تمایزگذاری برای بازشناسیِ حقوق خویش کمک کنند، موضوع سومین گفتمان بزرگ است، که به باهمیِ «فرهنگها» میپردازد. و آن به روش نابکارانه از این بوده [امر واقع]، که جنبشهای مردمی همواره بیشتر و بیشتر، هم از توسعه و هم از هدفِ برابری دور شدهاند، بهرهگیری میکند. بجای اینکه از چیرگیِ فرهنگیِ دستههای حاکم انتقاد کند، ولی گفتمان از کنارهم بودن «فرهنگها»ی گوناگون سخن میگوید. آدمها را، گفتمان ادعا میکند، میشود به «فرهنگها»ی گوناگون نسبت داد، بنابراین به راژمان [سیستم]های ارزشیِ گوناگون و سبک زندگیهای ترادادی، بدان سان که سپس بناگزیر نمیبایست حقوق برابر برای همۀ آدمها نیز اعتبار داشته باشد و همۀ آدمها نمیتوانند سهم برابر از ثروت اجتماعی و توانشهای آن را برای خود بخواهند. طرح پرسش این است: فرهنگها چه میخواهند، چه نیاز میدارند، چه میتوانند؟ ‒ و البته نه مردم. «فرهنگ»های این گفتمان به هیچ راهی دوگانه یا دگرسان پذیر نیستند، بلکه کِشوهای سختیاند که آدم در آنها دستهبندی میشود و بههیچ روی نمیتواند از آنها بگریزد. برندگان این گفتمان کسانی هستند، که خود را «کارگزاران» فرهنگها میکنند، از گریزها و گذشتن از مرزها جلوگیری میکنند.

ساموئل هانتینگتون¹¹¹ Samuel Huntington بر پایۀ گفتمان «فرهنگها» نظمی جهانی از نُه «شارینش» را طراحی میکند، که آنها را رنگی روی نقشۀ جهان نهاده است. ایده کمابیش این است: باختر نه دیگر به اندازۀ کافی نیرومند است و نه دیگر به اندازۀ کافی برشناخته، تا که نگهبان سراسر جهان باشد؛ از این رو باید هستومندیِ دیگر نگهبانان [ژاندارمهای] بزرگ منطقهای را برشناسد و بکوشد تا خود بزرگترین در میان آنها برجا بماند. باید بزرگترین وزنه را به نگهداشت برتریِ تشنیکشناسی [تکنولوژی] و ارتشیِ خود اختصاص دهد، کمتر نگران حقوق بشر در چین باشد، توانش ارتشیِ شارینشهای غیر غربی را، در هرکجا که میشود،کاهش دهد، و با بیماریهای از شارینش برخاستۀ خویش آفندانه [تهاجمی] بجنگد، با شعارهای: تبهکاریِ کمتر، خانوادۀ ترادادیِ بیشتر، کار داوطلبانۀ بیشتر برای جامعه، اخلاق–کار بالاتر و خوشگذرانیِ کمتر. سیاست «چند فرهنگی Multikulturalismus» دوستانهتر پیش میآید، ولی درست بههمان گونه عمل میکند: هرکس میتواند رستوران خود و درس دینیِ خود را داشته باشد، ولی «فرهنگ میزبان» خودآشکار است که حرف اول را میزند. در اینجا این برداشت بهگمراهی میاندازد، که هانتینگتون برای نمونه میخواهد برای چین تبعیض روا دارد. در‌ واقع او به کسانی تبعیض روا میدارد، که خود در چین در تبعیضاند، زیرا این بدرستی «فرهنگ سینیک¹¹² Sinic Culture» است. گفتمان «فرهنگها» خیلی خوب با گفتمان «نظم جهانی» همکاری میکند، گرچه بهنگر میرسد که با آن در پادگویی است. طرح پرسش پس این است: آیا به آنچه در یوگسلاوی، کردستان، تبت یا عراق روی میدهد، بعنوان جنجال جهانی مینگریم، که با درشتخویی بهآن پاسخ میدهیم، یا تنها بعنوان بیان فرهنگیِ ویژه [–ی این مردم]؟

کنترل همگان را سختتر و پرسون [دقیق]تر کردن، و همانا در سراسر جهان، درخواستی است، که اِلیینها گفتمان چهارم را به آن اختصاص میدهند. این خواسته بیشتر «دمکراتیک کردن و جامعۀ شارین¹¹³ [مدنی، شهروندی Zivilgesellschaft]» نامیده میشود؛ در سندهای درونیِ اِلیینها همچنین بگِرتِ [مفهومِ] فشرده و کوتاه «شیوۀ حکومت governance» یا «حکومتپذیری» را بهکار میبرند. این کافی نیست، که با دولتها گفتگو کنند یا نهادهای دولتی را کنترل کنند؛ اِلیینیسم پیشرفته راههایی میجوید، که چگونه بتواند بر جهان همچنین در پایگاه اجتماعی–مردمی «حکومت» کند. در سراسر جهان باید شکلهای پارگِرتِ [شرکت] دمکراتیک نیرومند شوند، پیش از همه در «بخش اندرمیانی» میان دولت و جامعه، که از سازمانهای غیردولتی تشکیل میشود. بخشی از گفتمان است، که این پارگِرت بناچار باید از آیینهای بازدیسیِ [رفرم] اِلیینیستی پیروی کند. تنها پس از آن است که بعنوان «دمکراتیک–کردن» بهشمار میآید. بدین راه پارگِرت به راهبردی اِلیینیستی میترادیسد، تا دورترین گوشههای جهان و جامعه را کنترل کند، [که مردم] چه میگویند، و چگونه می اندیشند. کسی که پرسشهای اشتباه مطرح میکند، دیگر نه پولی دریافت میکند و نه جایی سر میزِ گرد دارد.

برجستهترین آنها از زمان کنفرانس زیستبوم در ریوRio 1992، پنجمین گفتمان از گفتمانهای نو، در بارۀ توسعۀ پایدار یا بکوتاهی «پایداری» است. هدفش این است، که ابزارجنگ وابستگیِ هستیال [وابسه به هستی] را نیرومند سازد. پایداری، بسیاری از خواستهها و شیوههای اندیششِ جنبش زیستبومی، ولی همچنین دیگر جنبشهای اجتماعی–مردمی را برمیدارد و آنها را به شکل گفتمانی درمیآورد: چگونه میتوانیم بازخَنهای [منابع] سیاره را بهگونهای اداره کنیم و بکار ببریم، که نه تنها به هدر نرود، بلکه تا آنجا که توانستنی است کارامدانه بکار گرفته شود و بدان وسیله برای نسلهای آینده نیز در دسترس بماند؟ راهکاری، که گفتمان پیشبینی میکند، در تشنیکشناسی [تکنولوژی]های بهبود یافته، رهبریِ همتافتِ بازخَنها در سطح منطقهای و همچنین جهانی و در پسراندن آنچه بعنوان هدر دادن و ریختوپاش بهشمار میرود، نهفته است: خواستههای گسارشی [مصرفی مردمان. فلسفۀ–تشنیکشناسیِ–برتر High-Tech-Philosophie،که تلاش رسمی پیرامون پایداری را بر دوش میکشد، نگهداریِ محض سیاره را به فراروندی Prozess بسیار پر درد سر و پیچیده ترامیدیسد، که در آن نقش کلیدی [بنیادی] به گُردۀ کارگاههای اندیشۀ اِلیینیستی و کنسرسیومها میافتد.

پادگوییهای پراکنده میان گفتمانهای نو برجا هستند، ولی همسانیها روشن است. در آنها توانشی وجود ندارد، تا بتوان کاهش دسترسیِ اِلیینیستی به زاستار [طبیعت] و کار را درخواست کرد. دسترسیِ تشنیکشناختی [تکنولوژیک] به زاستار در پایداری، دسترسیِ ساماندهندۀ زبانی¹¹⁴ Der sprachregelnde Zugriffبه «پایگاه» اجتماعی–نهادی در جامعۀ شارین [شهروندی]، دسترسیِ اجتماعی–مردمیِ کارگزاران فرهنگی به کسانی که جزو آنها میشوند، دسترسیِ بازاردیسۀ جهانیسازی، دسترسیِ ارتشیِ نظم نوین جهانی: همۀ اینها باید توانمند شوند، نهکرانمند. رهاییِ جهان، واگشودن پَراسههای آن، اگر از این گفتمانها پیروی کند، گسترش پتانسیل درشتخوییِ اِلیینیستی را در همۀ شکلهایش میطلبد. آنها به نام همۀ خواستههای خوبِ جنبشهای اجتماعی–مردمی سیاستی را، که در آن حاکمیت مطرح نمیشود، بلکه سربسته [ضمنی] گسترش داده میشود، برنامهریزی میکنند. ایستادگی دگربار بیهوده میشود. همهچیز باید زیر کنترل مرکز گذاشته شود، جامعهها باید برای آینده پاکسازی، پیرایش و آماده شوند.

اگر جنبش اجتماعی–مردمی خود را درگیر گفتمانهای نو کند، از پیش باخته است. شاید بتواند جزئیهای بسودنی را به انجام رساند، اگر با قدرت اِلیینیستی همکاری کند و انگیزههای رهاییبخش را از درون صفهای خود بیرون راند. ولی رویهمرفته خاموش میشود و دیگر نمیتواند به خواستۀ مرکزیاش دست یابد.

گفتمانها نگرۀ ناب نیستند. ورزیدارندPraxis . و امروز داد و ستد نهادهای جهانی و دولتهای نفانی [ملی] را رهبری میکنند. پول فراوانی در برنامههای همخواند با کاربرد و کار تبلیغ همگانی روان میشود. ادعای اندیشهکاری [روشنفکری] در اینجا چشمگیرانه اندک است. رنج ویژهای به خود نمیدهند، که به گفتمانهای نو چیزی بیشتر از سطح گفتگوهای سر میز همیشگی در میخانهها¹¹⁵ را بدهند. نیازی هم به اینکار نیست. گفتمانهای–پسا–توسعه بوسیلۀ انبوه بودن پیروز میشوند: بوسیلۀ شمار اعلامیهها و نوشتههایشان؛ بوسیلۀ دریستادنشان، که بدان سبب پرسمانهای آنها در بهترین زمانِ پخش [رادیو و تلویزیون] تکرار میشوند؛ بوسیلۀ پولی، که با آن پیشنهاد همکاری برای جنبشهای اجتماعی–مردمی را شیرین [چرب] میکنند. هزینۀ اندیشهکاری را اِلیینها میگذارند در جای دیگر پرداخت شود. میدان انتقادیِ نگره–سازیِ اِلیینیستی در جایی است، که آن‌ با ایدۀ همکاریِ آزاد میجنگد.

پدافندگران اِلیینیسم

پیشگامان اِلیینیستی در اِلیینیسم پیشرفته دستور تازهای دریافت میکنند. آنها دیگر نباید سوسیالیسم را وازنند [با استدلال رد کنند] یا توانشهای والای توسعه را تبلیغ کنند و از تاریخ گذشتۀ آدمی نتیجهگیری کنند. تکلیف اصلیشان این میشود که وعدۀ نوی که هشیارانه برجسته میشود، ایدۀ رهاییبخش و همکاریِ آزادانه، را از دیدگاه نگریک [تئوریک] پس بزنند.

نگرۀ اجتماعیِ Gesellschaftstheorie اِلیینیسمِ پیشرفته همواره به آنسو میرود، که سنجیدارهای برآختیپذیر [عینیتپذیر] را برای «جامعۀ دادگرانه» بدیسولد [فرموله کند]. اندیشه در آن راه این است: اگر ما چنین سنجیدارهایی را چونان بفرض برآختی [عینی] بنیاد کنیم، همه چیز روا است ‒ کاربرد قدرت و حاکمیت برای پدافند از قاعدهها میتواند آغاز شود. آشکار است که چنین قاعدههایی را امروز دیگر نمیتوان یکسره از روی پندار ثابتی از آیندۀ درخشان برداشت کرد، از هدفی، که وسیله را توجیه میکند، بدانگونه که ابَر–ایدۀ توسعه در اِلیینیسمِ ترادادی آن را توانستنی ساخت. قانونیکردن قاعدهها در فراروندگونهها، در قاعدههای روند استدلالی جابجا میشود.

برای نمونه اتفاقی نیست، که یورگِن هابرماس Jürgen Habermas هرگونه دخالت جنگی ناتو NATO را با بررسیِ فلسفی آشکارا میپذیرد، جنگ خلیج [فارس] را بههمانگونه روا میدارد که جنگ با یوگسلاوی را. این پیامد منطقی از نگرۀ اِلیینیستی است که از سوی او نگاشته شده است. ادعاهای درست بودن گفته یا نوشتهای [¹¹⁶Geltungsansprüche] بعنوان پرسمان مطرح و بحث میشوند، تا سپس بوسیلۀ فیگور نگریکِ نوی در پایان دگرباره مطرح شوند: گرچه هیچ بینشی نمیتواند درستیِ خاص خود را استوار گرداند؛ ولی گفتمانی در چارچوب «موقعیت آرمانیِ گفتگو¹¹⁷» انجام میشود، که شرکتکنندگان در آن «برابر» هستند، سپس نتیجۀ این کشمکشِ خردمندانه میتواند درستیِ [ادعای] خود را برای همه بخواهد. برگردان آن روشن است: اگر فراروندهای گفتمانیِ برای نمونه سازمان ملل UNO به اندازۀ کافی «آرمانی [ایدهآل]» هستند، پس هموندان آن دیگر نمیتوانند از نتیجههای این گفتمان خردمندانه سر باززنند. نمیتوان بهآسانی نه گفت؛ و کرانمندکردن یا پایان دادن به همکاری بعنوان ابزار، برای اینکه بر قاعدهها نفوذ گذاریم، روشی نیست، که در موقعیت آرمانیِ گفتگو پیشبینی شده باشد.

الگوی بنیادین یکسانی در نزد یکی دیگر از سَرنگرهپردازانِ [سرتئوریسینهای] اِلیینیستی نیز یافت میشود، جان رولزJohn Rawls ¹¹⁸ ، و نگرۀ دادگریاش. همچنین رولز نخست برمیشناسد،که قراردادهای اجتماعی افسانهاند، زیرا هیچکس آزادانه با قاعدههای جامعهاش همسازگانی [توافق] نکرده است ‒ ما این قاعدهها را پیش روی خود مییابیم. ترفندی که رولز با آن درِ پشتی را از نو برای ادعاهای درستبودنِ برآختی [عینی] باز میکند، ترفند جستار خیالی است. به پیروی از نگرۀ او، قاعدههای اجتماعی–نهادیای، که آدمها در موقعیت–آغازین ایدهآلی توانسته بودند بر روی آنها همسازگانی کنند، برحقاند، اگر آن‌ آدمها برابر میبودند و نمیدانستند، کدام جایگاه را در جامعۀ آینده خواهند گرفت. باوجود پسامدرن، باوجود انتقاد بر برآختیگی [عینیت، ابژکتیویته] و تفسیر بیگانه، میتوان بدانسان باز به خود اجازه داد، که برآختگونه [بطور عینی] در بارۀ ساختارهای جامعه داوری کرد و برای همگان برشناخت، چهچیزی درست و دادگرانه است. بدین روش همچنین نابرابریِ اجتماعی [سوسیال] را میشود راستاورد [توجیه] کرد: «ولی هیچ مورد بیدادگرانه در امتیازهای بزرگتر کمتر نیست، اگر بدان وسیله همچنین به کسانی که چنین امتیازی ندارند، بهتر میگذرد.» چهکسی میسنجد؟ چهکسی داوری میکند؟ به هر روی رهایی از بند و حاکمیت جنبههایی هستند، که در این نگره جایی ندارند، و باز هم کسی نمیتواند بهآسانی برود یا نه بگوید. ولی آشکار است که باید «نابرابریهای اجتماعی [سوسیال] و اقتصادی را به گونهای شکل داد، که ... آنها با موقعیتها و جایگاههایی در پیوند باشند،که به روی هرکسی باز هستند»: سرانجام ما در اِلیینیسم زندگی میکنیم.

هابرماس و رولز سرشناسترین نمونههای فلسفۀ اِلیینیستیِ پیشرفتهاند. آنها ایدههای جنبشهای اجتماعی–مردمی [سوسیال] و انتقاد بر اِلیینیسم را در خود میپذیرند. از این رو آنها توجه بیشتری از نسخههای «پدافندی» را بهخود جلب کردهاند، که فقط توضیح میدهند، که رهایی از بند چیزی است، که هرگز از آن معنادارانه نمیتوان سخن گفت ‒ پاکسازیِ ارتجاعیِ مارکسیسمِ آلتوسر Althusser [فیلسوف مارکسیست فرانسوی 1990-1918] از «آلودگی» با نوشتههای آغازینِ مارکس برای نمونه، یا فلسفۀ–اجتماعیِ «پاد–مردمی»ی نیکلاس لومان Niklas Luhmann [جامع شناس و نگرهپرداز آلمانی 1988-1927]. نه آلتوسر و نه لومان نمیتوانند با جنبشهای اجتماعی–مردمیِ نوین کار خاصی انجام دهند. هابرماس و رولز با کیبورد خاص خودشان موسیقی مینوازند [پیانونوازی که کیبورد شخصیِ خود را همه جا با خود میبرَد]. و در اینجا نیز درست است: کسی که گفتمان را میپذیرد، پیامدهای آن را هم تایید میکند. نمیتوان نگرههای بزرگ اِلیینیستی را «بازتفسیر کرد»، بدان سان که بتوانند به درد ماکی بخورند.

فلسفهای که آدم از نظم بخردانه نمیتواند بگریزد، که هیچ کاری نمیتواند بکند، بیآنکه از ماشینِ برآختیگر [عینیت دهنده، به دیسۀ بسودنی درآورنده]، آزمونکننده و تایید کنندۀ استدلالی بودنِ اِلیینیستی گذر کرده باشد، امروز هسیاییِ Realität اجتماعی–نهادی gesellschaftlich است. فرد رابطه را دیگر بهآسانی ترک نمیکند؛ نخست دو تا سه بار سمینارهای زناشویی را میگذراند، مشاورۀ دعوا یا کارگاههای «درست دعوا کردن» را پشت سر میگذارد. کافی نیست که یکی بگوید دیگر بس است، خسته شدم. شاید آدم اشتباه میکند، شاید، همانا به گمان بسیار به این سبب، که هیچگاه درست دعواکردن را یاد نگرفته است. باور به نیروی درمانِ روندهای استدلالی بر پایۀ قاعدههای استدلالیِ بهظاهر منطقی بسی سترگ است. گام پس از آن این خواهد بود، که ادعاهای خرج زندگی [برای کودکان و همسر پس از جدایی] را فقط هنوز باید برشناسد، اگر که پیشانه بهاندازۀ کافی سمینارهای زناشویی و آخرِ هفتههای پُرآشوب را با کامیابی پشت سر گذاشته باشد ‒ نوعی ساماندهیِ بنیادها و راینها Indikationsregelung [دلایل و نشانهها] برای جدایی. همچنین آدم نمیتواند کار خود را بهآسانی رها کند، بیآنکه ادارۀ کار [برای چند گاهی] پرداخت حق بیمۀ بیکاریاش را متوقف کند؛ آدم نمیتواند همینگونه خودسرانه اعتصاب کند، بیآنکه از سندیکایش پرسیده باشد.

این هستۀ موضوع است. کسانی که در وضعیت بدتری هستند، نمیتوانند از «همکاریِ آزادنه»ی خویش (رولز Rawls) خودداری کنند، استعفا کنند، و یا آن را به بوتار [شرط]ها وابسته سازند. آنها باید به همکاری ادامه دهند. سپس میتوان در بارۀ آن حرف زد. در اینجا دایره برای گفتمانهای–پسا–توسعۀ اِلیینیسم پیشرفته بسته میشود. آنها همچنین روی آن حساب میکنند، که هر زن و مردی در هر پیراستادی [اوضاع و احوال] باید ادامه دهد، که همه باید همکاری کنند، و که آنها دو چیز را باید برشناسند، قاعدههایی را، که از روی آنها روند بخردانۀ استدلالی را شناختهاند، و ساختار کنونیِ قدرت و مالکیت را.

سیاست خودداتی [ اتونومی]

گفتمانهای نو کاتالیزورهایی هستند، که اِلیینها در بطریِ ارلنمایر میریزند. آنها برشناختنِ اِلیینیسم را پشتیبانی میکنند و از گوالش ماکی در جنبشهای اجتماعی–مردمی جلوگیری میکنند. زهرهای–ماکیاند. به هر روی برای اِلیینیسمِ پیشرفته بدرستی روشن است، که جنبشهای اجتماعی–مردمی بی از نفوذهای رهاییبخشانه بزودی فروکش میکنند و اینکه بجای آنها شاید جنبشهای دیگری بنیاد گردند. از اینروی اِلیینها میکوشند، به گفتمانهای نو کمی ریختِ–رهاییبخشانه بدهند. اینکار مانند در کاتالوگهای سفارش کالا است، اگر نوشته شده است «دامن چرمگونه»: [یعنی] بهسان چرم به نگر میرسد، ولی چرم نیست. دگرسانی را با اینهمه میتوان دید.

ولی ماکی نمیتواند جنبشهای اجتماعی–مردمی [سوسیال] را رها کند. گزینۀ دیگری ندارد. نمیتواند به حاکمیت اِلیینها بوسیلۀ کودتایی با تکیه بر نیروی خویش پایان دهد ‒ زیرا نیروهایش برای آن بسنده نمیکنند، زیرا چنین رزمایشی [مانور] خود میتواند اِلیینیستی باشد و زیرا این آن راهی نیست، که چگونه با اِلیینها باید جنگید. جنبشهای مردمی نباید به فروپاشیِ اِلیینیسم بینجامند، تا اینجا روشن است؛ ولی آنها یکی از بهترین ابزارها برای اینکارند.

پادزهری، که ماکی در بطریِ ارلنمایر میریزد، سیاست خودداتی [استقلال] است. پایۀ مادیِ گذرای آروینهایش با اِلیینها است؛ همان است، که در آن نگرههای آزادیبخش ماکی رویهمرفته همرایاند. این سیاست هدفهای آنها را دنبال میکند، بیآنکه اُسپُرانه [کاملا] اِلیینها را پاسخگو بداند ‒ از اینرو سیاست خودداتی. این دست یاریدهندهای است که چگونه میتوان در همۀ رابطههای اجتماعیِ [سوسیال] توانستنی، اِلیینیسم را پس افکند و از پیدایش اِلیینیسمهای تازه جلوگیری کرد. سنجیدارهایی پیش رو مینهد، تا هر چه را که دگرگون میشود، ارزیابی کنند: آیا پیشنهادهای بسودنی و دگرگونیها به سوی همکاریِ آزادانه میروند یا به سوی اِلیینیسم؟ سیاست خودداتی باید انجام دهد، آنچه در گذشته سویابیِ سوسیالیستی و ایدههای سوسیالیستی در جنبشهای اجتماعی–مردمی انجام دادهاند. و آن چهار سازه دارد، که دوتا از آنها، بیشتر به سیاست به «بیرون»، دوتای دیگر به پرسشهای خود–اجتماعیکردن مربوط میشوند (برای این نگاه کنید به «پیکنیک در تاتویین Picknick auf Tatooine»).

بخش نخست سیاست خودداتی حل و فصل جنگافزار است، که اِلیینها آنها را در دست دارند. جنبشهای اجتماعی–مردمی در موقعیتی هستند، که این جنگافزارها را کاهش دهند، کاربردشان را سست کنند یا از آن بازدارند ‒ فرض بر اینکه، آنها میخواهند و در دام گفتمانهای اِلیینیستی نمیافتند. حل و فصل بر آن هدف نشانه میگیرد، که مداخلۀ «پلیس»یِ اِلیینها را در هر پیراستادی [اوضاع و احوالی] رد کند؛ و چیرگیِ بخشِ متمایل به بیرون را بشکند؛ امتیازهای کار رسمی را از میان بردارد؛ کنترل اِلیینیستی بر همگان، فضاها و رسانههایش، را ناکارآمد کند؛ بوسیلۀ دیسههای نگهداشتِ سرراستِ ادامۀ زندگی از وابستگیِ هستیالexistentiell [وابسته به هستی] بگریزد. این برنامهای آهنجیده [انتزاعی] و رادیکال است؛ ولی میتواند برای تک–تک جنبشها و کشمکشهای اجتماعی بسودنی [عینی، مشخص] شود و میتوان آن را بهعنوان چارچوب سویابی برای این پرسش بکار برد، که چه سازشی خوب و چه سازشی بد است.

بخش دوم، سنجشِ دمکراسیِ ورزال [عملی، تجربی] است. جنبشهای اجتماعی–مردمی در واقع خوب میدانند، که دمکراتیک–کردنِ رسمی درمان قطعی نیست؛ آنها فقط این را همیشه باز فراموش میکنند. همچنین اینجا سنجیدارها [معیارها] مهماند. سنجشِ دمکراسیِ ورزالِ ماکی برای شیوههای صنفیِ¹¹⁹ [Korporatismus – صنفگرایی] برابریخواه میکوشد، جایی که گروههای اجتماعی–مردمی همچنین بعنوان گروه میتوانند نفوذ گذارند و حق وِتو بکار گیرند؛ برای تمرکز زداییِ خوددات [خودمختار]، جاییکه قدرت تصمیمگیری به‌ یکانهای کوچکتر واگذار میشود، که درجۀ بالایی از خودایستایی را بدست میآورند؛ برای برتری دادن ویژه به کسانی که تاکنون نفوذ کمتری داشتند (فرقگذاریِ مثبت affirmative action)؛ برای یکسان در نگرگرفتنِ دیدگاهها و «داستانها»ی آنهایی، که تاکنون بسختی میتوانستند در هنجارها [نُرمها] و بازنمودهای اجتماعی نامنویسی کنند (درستیِ سیاسی¹²⁰ political correctness)؛ و برای نگهداشتِ زندگیِ ناوابسته برای همه بی از هرگونه پیششرطها ‒ نه بعنوان سیاست اجتماعی Sozialpolitik، بلکه بعنوان شرط بنیادی برای تصمیم آزادانۀ فردی. این برنامه نیز بسیار گسترده است. ولی توانستنی میسازد، که در گوناگونترین بخشها دمکراتیک–کردن اِلیینیستی و رهاییبخشانه را ازهم جدا کنند.

موتور [رانۀ]– ارلنمایر

در اینجاست که آه و ناله از میز همیشگیِ میخانه زمرد، آنجا که کهنه–سربازان دور آن مینشینند، برمیآید: چهکسی باید همۀ اینها را به انجام رساند؟ عبارتهای توخالی زیر لب غرولند میکنند: اِلیینها خواه ناخواه همه چیز را در دست دارند؛ هر دگرگونیِ مثبتی که به انجام میرسد، تنها راژمان [سیستم] را نیرومندتر میکند؛ و با اینهمه با جهانیسازی میتوانیم آن ابزاری را از دست بدهیم، که میتوانستیم اِلیینها را کارسازانه زیر فشار بگذاریم.

به کهنه–سربازان روا است، که گاه بگاه درماندگی و خشم خود را بیان کنند، ولی وضعیت چیزهاSachverhalt چیز دیگری است. مهمترین سازوکاری، که اِلیینها با آن به سازش و عقبنشینی وادار میشوند، بههیچ روی کاستن از راندمانها نیست. حاکمیت شخصی میتواند به یاریِ اعتصاب و خشونت درهم شکسته شود، حاکمیت اِلیینیستی نه. برای نمونه جنبش دانشجوییِ پادداتارگانورز [ضد اقتدار] هیچ چیز نداشت، که با آن بتواند دولت را براستی بهراساند. فمینیستها نمیتوانند برضد پدرسالاری اعتصاب کنند ‒ این ایده، که دیسههای کنشیِ جنبش کارگری را به شکل اعتصابِ زایمان [خودداری از آبستن شدن یا شکستن بارداری] کپی کنند، به راین [دلیل]های روشن هرگز دنبال نشد. همین برای دیگر بخشهای ماکی هم پایمند [معتبر] است، برای جنبشهای اجتماعی–مردمیِ نوین، و برای جنبشهای فرهنگی به هر روی.

ولی این هم آن شکل از نبرد نیست. آن نبردی است میان شارینشها Zivilisation، و کلید آن سیویلیستها Zivilisten هستند. اگر ماکی کامیاب شود، به میزان بالاتری سیویلیستها را جذب کند، سپس این، اِلیینها را بیش از هرچیز زیر فشار میگذارد. آنها نمیتوانند بیواکنش بمانند. این به ساختار دوران دمکراتیک وابسته است. هر اندازه هم جنگافزارهای اِلیینها پرزور و نیرومند باشند، بر این پایه استوارند، که نباید برضد بیشینۀ بزرگی از پادیستهای [مخالفان] راسخ بهکار برده شوند. نمیتوان همزمان در بیست کشور «مداخلۀ پلیسی»کرد ‒ کمتر به راین [دلیل]های ارتشی، بلکه از آنجا که اینکار از نگر سیاسی انجامپذیر نیست. برای جنگافزارهای دیگر نیز چیزی همخواند با آن کاربرد دارد. در برابرِ یک ضدِ–جنبشِ براستی گسترده و هدفمند، که فوج بزرگی از سیویلیستهای گذشته را به خود جذب میکند، در دوران دمکراتیک هیچ شکل حاکمیتی برای همیشه تاب نمیآورد. اگر زمانش برسد، کار تمام است.

این را اِلیینها میدانند، و از این رو کوتاه میآیند، هنگامی که ماکی در جنبشهای اجتماعی–مردمی نیرومند میشود. نفوذ ماکی بدان سبب باز اندکی پس میرود. این روندی معمولی است، که نباید از آن شکایت کرد ‒ اگر هدفها به دست آیند، فشار کم میشود. فرض بر این است که اِلیینها بهنگام سازش کنند، وگرنه دیگر کارایی نخواهد داشت. کسی که دیر میآید، زندگی او را به بادافره میگیرد. ولی اگر آنها زیاد درنگ نکنند، آنگاه کامرواییِ کمابیشِ جنبش اجتماعی–مردمی موقعیت ماکی را باز اندکی سست میکند، زیرا که اِلیینیسم خود را آماده برای بازدیسی نشان دادهاست. از اینرو مهم است، که چه چیزی انجام شد، آیا چیزی برای سیاستِ خودداتی [استقلال] بدست آمد یا اینکه تنها یک بازدیسی در راژمان اِلیینیستی بود. آیا برای منطق ماکی توانست در جامعه پیشرفتی بدست بیاید یا نه.

تنها از این راه بطور کلی توانستنی است، چیزی را به انجام رسانیم، که با منطق اِلیینها در پادگویی است و در برابر حاکمیتشان میایستد. نیروی جنبشهای اجتماعی–مردمی بر سرشت دوگانۀ خود استوار است: آنها دگرگونیهای مادی بدست میآورند و همهنگام میدان مرکزی برای کشمکش میان شارینشها را تشکیل میدهند. و بهاصطلاح با موتور [رانۀ] اِرلنمایر پرواز میکنند.

کنترل پاکی Purity Control

بطریِ ارلنمایر در «پروندههای ایکس» بخشی از آزمایشی است، که بهکنایه «کنترل پاکی» نام دارد. در روزهای بد هرآینه ماکیزانها گاهی شورمندانه میخواهند کنترلهای پاکی را در بطری انجام دهند، ولی این بسیار ناگوار تواند بود. درست موقعیتِ درهم آمیختگیِ گروهها است که سبب کارامدیِ جنبشهای اجتماعی–مردمی [سوسیال] میشود.

به درشتخوییها در ماکی بستگی دارد، که پیشرفت او به آن گره خورده است، که آیا توانایی آن را دارد،که سیویلیستها را جذب کند. میتوان بهترین نگرهها را داشت، میتوان صد بار حق داشت: اگر این سیویلیستها را به شور نیاورد و برایشان دلنشین نباشد، ارزشی ندارد. پس ماکی هنوز آمادگی ندارد.

همۀ ماکیزانها دوست میدارند فراموش کنند، که چه قیمتی دارد، هنگامیکه یکی از اردوگاه سیویلیستها به ماکی میپیوندد. آسیبپذیری برای نمونه. اِلیینها بهسان سیویلیستها برخی بیرون از خودشان زندگی میکنند؛ آنها از خویشتنِ خود فاصله میگیرند، باشنده نیستند، خود را پوستکلفت و غیرحساس میکنند. اگر یکی در بزند، کسی در خانه نیست. کسی نمیتواند به آنها به معنای خاصی براستی آسیب برساند. ولی ماکیزانها [میتوانند]. این یکی از نشانگری [معنا]هایی است که در خود دارد، آستینها را بالا بزنند. رابطههای اجتماعی–مردمی، هنگامی که به ماکی درآییم دیگر چنان ساده نیستند. اینکه نزدیک به همۀ ماکیزانها از جنون «نامردی»ی سبُک تا میانه–سنگین رنج میبرند، موضوعِ دردآوری است، که در گذر زمان میشود آن را آرامتر کرد؛ ولی چنان آسوده آنگونه که اندر میان سیویلیستها یا نزدِ اِلیینها پس از پایان کار روزانه بود، در ماکی دیگر هرگز نمیشود. هنگامی که فمینیست کِیت میلِت Kate Millet اجازه داده بود زنده Life از وِی عکس بگیرند، که چگونه او شوهرش فومیو Fumio را میبوسید، مکالمۀ تلفنیِ خشمآگینی از تی–گرِیس آتکینسون Ti-Grace Atkinson [نویسنده و فیلسوف فمینیست رادیکال آمریکایی] دریافت کرد: «این عکس از فمینیسم نمایش خنده آوری میسازد. همه به اینجا نگاه کنید: من هم ‒ با وجود آنچه گفتهام ‒ سیاه زنگی خوبی هستم.» چنین چیزی را سیویلیستها بطور کلی به یکدیگر نمیگویند.

در ماکی میتواند بسیار خندهآور باشد، ولی جوکها تندیِ واقعی، و پوشیدهای را در خود دارند. مایلز دِیویس Miles Davis [موسیقیدان برجستۀ جاز 1991-1926] گاهگداری سر میز آبجوخوری به هموندان سفیدپوست ارکسترهای مربوط توضیح میداد، که بهتر است اکنون خود را از گفتگو دور نگه دارند، موضوع اکنون تنها پیرامون ریتم است. همه لحظهای نیاز داشتند، تا دریابند، که این یک جوک بود. داستان اغلب چنین تفسیر میشود، که مایلز نوازندگانش را گاهی گول میزد، تا به ایشان در ارکستری که بیشتر از سیاهان تشکیل میشد آرامش بیشتری ببخشد. ولی این جوک صددرصد یک جوک نیست. ثانیۀ ترس، پیش از آنکه تنِش آرام گیرد، لحظهای واقعی از انضباط را نیز در بر دارد. یک یادآوری را. فمینیستها با مردان، درست همین کار را میکنند.

به هر روی هرچند که هیجانانگیز است، ولی بیگمان آسوده نیست و گاهی دردآور و خطرناک است، که اردوی ایمن سیویلیستها را ترک کنیم. حتا اگر نگاهی فقط آزمایشی به ماکی بیندازیم، گامی است، که از آن سپاک Respekt [پروا] باید داشت.

جلب پیمان شکنان [از دشمن گریختگان] مهمترین و سختترین کار است. ولی این تنها بر پایۀ بنیادهای راهبردی [استراتژیکی] مهم نیست. آدم بهآسانی فراموش میکند، که ماکی اردوی رهاییبخش است و اینکه رهایی در آنجا آغاز میشود، که او هنوز با پوست و استخوانش در رابطهها فرورفته است و نمیتواند جور دیگری به پندار آوَرَد. اینکه آیا ماکی میتواند سیویلیستها را بهدست آورد، از این رو نه تنها نشانی از تواناییاش، بلکه همچنین نشانی از چونیِ رهاییبخش او است. آشکار است که ماکی منطق خود و اصلهای خود را دارد، بطور عمده از همکاریِ آزاد. ولی هنگامی که دیگر هیچکس به آن دلبستگی نشان نمیدهد، پس چیزی اشتباه است. پس وقت آن است، نگرهها و ورزیدارهای خویش را زیر پرسش گذارَد و ترادیسد. ما خود را از روی آنچه، که برای آن خود را حق بجانب میپنداریم تعریف نمیکنیم، بلکه بدین وسیله، که چه هَنایشی پیش دیگران میگذاریم. از اینرو هر شکلی از کنترلِ پاکی همیشه واپسگرا است، نشانی از اِلیینسازیِ آغازین، اگر نگوییم پیشرفته.

وابستگی به ماکی با ورزیدار Praxis سنجیده میشود، نه با نگره [ایدئولوژی]. همۀ آیینهای زبانی ‒ که بایستی بگِرت [مفهوم]های درست را بهکار بُرد، که این یا آن گفته را نبایستی گفت ‒ از اینروی ورزههای Praktiken خرافیاند (مایوان کلِش لام¹²¹ Maivân Clech Lâm). تنها این ورزیدارPraxis ، که ماکیزانها را نگهدارند و سیویلیستها را بدست آوردند، ماکی را همواره باز تازه میکند و از آن در برابر رخوت اِلیینیستی پاسبانی میکند. تنها چیزی که نمیتواند در دست باشد، خستوش [اعتراف] به رهایی از بند و همکاریِ آزادانه است. میتوانیم، همانگونه که کهنه–سربازان نشان میدهند، خماریِ جنبش از آن بگریم، اگر بیش از اندازه به بطریِ ارلِنمایرخیره شویم. ولی به اندازۀ درست، استکانِکی بسامان، به ماکی آرامش و بیخیالی و زندگیِ دراز میبخشد. ماکی چیز اسپرانه [کاملا] دگرسانی نیست. بسنده است، که منطقاش منطق دیگری است. نه بیشتر. نه کمتر.

2. پیکنیک در تاتویین Tatooine

آنچه ماکیزانها را از پیشینیانشان بازمیشناسد، تا اندازهای اندَرَست [علاقۀ] نِسبی است، که آنها برای اقتصاد [اکونومی] از خود نشان میدهند. به سخن دیگر برای آنچه، که دیدگاه اِلیینیستیِ چیره از اقتصاد میفهمد. پیشرفت بیمانندِ اقتصاد به دانش مرکزی¹²² Leitwissenschaf را که ما در دوران دمکراتیک میتوانیم ببینیم، با تخلیۀ اُسپُریگِ [کامل] این دانش همراه میشود، پیش از هر چیز، با چیزی که بتوان کاری را آغاز کرد. از اینرو ماکیزانهای کمی نیستند که پرداختن به تولید ناخالص ملی، موازنههای بازرگانی، سیاست مالیاتی و بحرانهای چرخهای را کمابیش بههمان اندازه رُباینده میپندارند که گپ زدن با کِرمهای فضایی از کمربند سیارکهای پیرامون هوث¹²³ Hoth: فقط پاسخی دریافت نمیکنند.

برعکس هم همین پایمند [معتبر] است. در نگاهی نا–اِلیینیستی پرسش در بارۀ اقتصاد، پرسش در بارۀ این است، که چه بر سر ما میآید ‒ با نیرویمان، با زمانمان، با زندگیمان. تلاشمان بهکجا میرود؟ پیامد آن چیست؟ چه نوع اقتصاد به زندگیمان، به جامعهمان میدهیم؟ کدام شکل [گشتالت]؟ چه کسی در این باره تصمیم میگیرد؟ برای همۀ این پرسشها اقتصاد اِلیینیستی، بعنوان دانش دسترسیِ بهینه به طبیعت و کار، به هیچ روی اندَرَستی [علاقهای] نشان نمیدهد. اینها را در کتابهای درسیِ اقتصاد اِلیینیستی بیهوده خواهیم جُست. برای اِلیینها پرداختن به این پرسشها با پیکنیک در تاتویین در یک پله ایستاده است: خوب است، اگر یکی وقت داشته باشد، ولی در اصل بیهوده است، زیرا از آنجا چیزی درنمیآید.

با اینهمه هر دو مفهوم اقتصاد سراسر از هم جدا نیستند. در بنیاد، اقتصاد همواره به این بودۀ Tatsache [امر واقع] ساده میپردازد، که همهچیز را نمیتوان داشت. به هر روی همهچیز را همزمان و صد درصد. باید تصمیمها گرفت. اقتصادِ یک ساختمان، یک اثر هنری، یک حرکت در شطرنج، همیشه ورتِشی Variation [دگرسانهای] در بارۀ این موضوع است، که با ابزار کرانمند دیسهای [گشتالتی] پدید آورند. توزیع منطقیِ نیروها، برپارشِ [تناسب] معینی از هدفها و ابزار، بدست آوردن نتیجههای شگرف با وجود سرچشمههای کرانمند. اقتصاد به مرزها در زمان و فضا بستگی دارد؛ به مرزهای بیرونی و به مرز درونی، که یک دیسه نمیتواند همزمان بر روی شمار دلخواهی از هدفها بهینه شده باشد. حتا با بهترین بودجه یک فیلم 120 دقیقه دارد، شاید 150. باید خوب اندیشیده شده باشد.

زندگی اقتصاد است. نمیتوان همهچیز را داشت، همهکار کرد، به هر روی نه همزمان و نه صددرصد: نگران آن بود، که کودک بهاندازۀ کافی حریرۀ میوه بخورد، حسابهای دفتر را انجام داد، فصل دیگر را نوشت، دوتایی به سینِما رفت، از پراسه [مشکل]های دوستش جویا شد و آرامش و خرسندی از تنهایی آفرید. آدم تصمیمها میگیرد، میکوشد نیروهایش را منطقی بهکار ببرد، توزیعِ معینی میجوید؛ برپارشِ آماجها و ابزار، و همچنین آماجها در میان خود. همچنین در بارۀ درجۀ بنیادگراییای [رادیکالیسمی] تصمیم میگیرد، که با آن میان آماجها تصمیم میگیرد؛ میزان کارآییای که با آن زمان و نیرویش را روی این آماجها با شیوۀ معینی سازگار میسازد؛ رابطۀ میان این بخش و آنِ دیگری، بخش بازتر، ناپرسونتر، جایی که چیزها در جریان و نهچندان روشن به سوی آماجها از هم متمایز هستند و ما گاهی آن را «زندگی» مینامیم، انگار که آنِ دیگری بیرون از زندگیمان رخ میدهد. ما شکلی [گشتالتی] بهخودمان میدهیم.

درست در همین سبک، جامعه اقتصاد است. هر جامعه، هر همکاریِ اجتماعی–مردمی، هر جامعۀ جهانی [گلوبال] ساختاری را میگسترَد، که تعیین میکند، زمان، نیرو، کار و بازخَنها [منابع] بهکجا میروند. برای چه بکار میروند، بر روی چه آماجهایی تمرکز میکنند و همچنین تا چه میزان زیر فرمان این آماجها نهاده میشوند. پرسش این است، زندگی کدام شکل را میپذیرد. و چهکسی آن را کنترل میکند.

اندرمیان ابَرسوسمارهای بیاحساس و جنگندههای–ایکس

تاتویین Tatooine، سیارهای کوچک در کرانۀ آن کهکشانی، که نام آن را نمیدانیم، جایی است، که در آن داستان جنگ ستارگان Star Wars-Saga آغاز میشود. هنگامی که جرج لوکاس¹²⁴ 1977 «جنگ ستارگان»، نخستین بخش از حماسۀ چندبخشی، را به سینماها آورد، به این ایده پایان داد، که ساینس فیکشِن Science Fiction میبایستی با آینده کاری داشته باشد. «جنگ ستارگان»، همانگونه که بیدرنگ در نخستین نوشته بر پردۀ سینما میگوید، «در گذشتهای بسیار دور، در کهکشانی دور» بازی میشود، و این را بیشوخی میگوید. گمانهزنی در این باره که جهان چگونه دگر خواهد شد و این به چه معنا است، جایی در اینجا ندارند. «جنگ ستارگان» اکنون است، اندرکهکشانی گمگشته و بیگانه. تا اینجا پس پاسخ رواگمند به پراسۀ نوعی هنری، که روزانگی و اکنونِ اجتماعی–مردمیِ ما برایمان ژرفانه خسته کننده است، ولی ما به هیچ چیز دیگری براستی اندَرَستی [علاقهای] نشان نمیدهیم. (از اینروی آن پراسه به گپزدنهای در مهمانی نیز مربوط میشود.) ولی در تاریخِ توسعۀ فیلم–دانش–دیزن [علمی–تخیلی] درخور نگرش است، که حماسه دیگر به هیچ روی به آینده اندرستی ندارد. در پایانگان دهۀ هفتاد، که آینده ناگهان از مد افتاده بود و اِلیینیسمِ ترادادی با پیمان توسعهگرانهاش تازه به گور سپرده شده بود، جرج لوکاس بدان راه بسیار پیشگام بود. «جنگ ستارگان» این ایده را، که زندگیِ ما بوسیلۀ تَشنیک و توسعه میتوانست پرشتاب دگرگون شود، پاک کرد. موضوع در بارۀ چیزهای دیگر بود. اگر هرگز چیزی [بود]، امر اجتماعی–مردمی [سوسیال] هسیا [واقعی] است ‒ نه پیشرفتِ تشنیک، نه توسعۀ بارآوری به معنای اِلیینیستیاش. این شناخت، ماکی، اِلیینیسمِ پیشرفته و «جنگ ستارگان» را بههم میهابندد [وصل میکند].

پدیداری در «جنگ ستارگان» این بود، که ترسانگیزانه هسیا [واقعی] real بهنگر میرسد. آشکار است که ترفندها جنجال برانگیز بودند، ولی هسیاگرایی [واقعگرایی] Realismus تنها از تشنیکِ ترفند نمیآید، بلکه از بازنگاریِ چشماندازهای مرکزیِ هسیاییِ [واقعیت] همروزگاری [هم عصری]. لوکاس همۀ تعصبگراییِ اندیشش توسعه را بیارزش شمرده است. دنیای او از ایستاییِ [استاتیک] پُرشکوهی است. افزون بر ابَرلوکوموتیو فضاییِ بایسته برای ساینس فیکشن پندارههای تَشنیکشناسی [فناوری درخور نگرشی وجود ندارند. او در آمیختهای از فضانوردی و روستاهای بیابان تونس جهانهایی را توصیف میکند، که ما میشناسیم، هرچند رؤیایی و زیبا که توانستنی است باشند. ما همگی [پیشانه] آنجا بودهایم. دیوبکها افزون بر جنگندههای کهکشانی Dewbacks plus Tiefighter، شبه جانوران بارکش دنیای کهن در کنار فضاناوها: درست بههمینگونه است. سفر به ماه افزون بر گاومیش آبی [آسیایی]. یک جایی پولهای هنگفتی در ساخت راژمانهای جنگافزاریِ فرسختانه پنهانی هزینه میشوند، و در تاتویین بجز بندر فضایی موس اَیسلیMos Eisley، حتا یک میخانه هم وجود ندارد. همۀ اینها بی از شکوه و جلالِ آرمانشهر نایی [منفی] پدیدار میشوند. «پیشتازان فضا Star Trek» با توصیف آیندهای، که باز ارزش آن را میداشت به آنجا وارد شویم، افسون میکرد. «جنگ ستارگان» ما را از راه پندارِ اکنونی که شکوهمند است، اگر فقط بدرستی به آن بنگریم، شگفتزده میکند: تنها کمبود خورشید دوم ما را از فروشُدِ خورشید [غروب آفتاب] در تاتویین متمایز میکند.

هسیاگرایی را نباید با دید انتقادی به رابطهها اشتباه گرفت. تا هنگامی که بازنگارش، چشماندازی [پرسپکتیو] را عرضه نمیکند، رابطههایی را بازمینماید، بیآنکه به آنها آسیب برساند. همچنین «جنگ ستارگان» فیلمی است، که آدمها و اِلیینها میتوانند آن را با احساس یکسانی تماشا کنند، (وگرنه چنان پرفروش نمیبود). زندگیِ لوک اسکایواکر Luke Skywalker در تاتویین برای نمونه میخانه زمرُدی نوعی است. کارش این است که از رباتهای خرمنکوب Erntedroiden و دروگر برای عمویش نگهداری کند؛ شبها دور زدن با موتورسیکلت دم در، یا پرسهزدن با دوستان؛ در رؤیای آنکه، روزی از آنجا برود، به جایی بسیار دور. تاتویین روستای کهکشانی است: «اگر گیتی مرکزی نورانی دارد، تو در اینجا در دورترین فاصله از آن هستی.» ولی ترک مکان در «جنگ ستارگان» از راه ستیزِ بایسته با پیوندهای اجتماعی–مردمی به پایان نمیرسد. به کشمکش با وابستگی و همکاریِ آزاد نیازی نیست. لوک نیاید کاری «بکند»، زیرا نیروهای تکاورِ امپراتوری خوشبختانه خواه ناخواه همهچیز را با خاک یکسان میکنند، همراه با عمو و عمه [دایی و خاله]. «جنگ ستارگان» میداند که سیویلیستها میمیرند ‒ از تاتویین و از آلدِران Alderan [یکی دیگر از سیارههای تخیلی جنگ ستارگان]، «مردمان آشتیجو» ‒ ولی پیامدی، که از آن بدست میآید، تنها این است، که سیویلیستها به هنباز [شریک] برتر (و نیرومندتر) نیاز دارند. قدرت و برتری هنبازان موضوع گفتمان نیست. «جنگ ستارگان» میل فراوان به ماکی را میشناسد. ولی نمیداند حماسه را به سان دیگری پُر کند مگر با انجمنی مردانه، که از شوالیههای [شهسوارن] سرِ سفرۀ شاه آرتوس Artus الگوبرداری شده است. جدا کردن به خوب و بد هرگز پیگیری نمیشود. رفتار شورشیان از هیچ زیرساختی در یک بینش دگرگزین [آلترناتیو] برخوردار نیست، که به گونهای دیگر، روابط اجتماعی–مردمی را سامان دهد؛ میگذارد آن را به پروژههای دلخواهی پیوند زنند. دشمن، فاشیستها هستند، که در برابر آنها اِلیینیسم پیشرفته نیز ایستادگی را قانونی میداند، یا همانگونه که در بنیاد مخالفان خود را پیش از آنکه به آنها بتازد، بازمینماند.

از اینرو «جنگ ستارگان» برای اِلیینهای پیشرفته هم خوب عمل میکند. میتوان «جنگ ستارگان» را تماشا کرد و سپس بمبافکنها را در آسمان عراق بهپرواز درآورد. هیچ مشکلی نیست، بسیار آسان انجام میشود. میتوان شورشیان را خوب و والا دانست و همزمان نظر شخصیِ جرج لوکاس را پذیرفت، که آدمها بهتر است از جانب دیکتاتور خوشقلبی حکومت شوند، چرا که آنها خود توانا به انجام آن نیستند. خود را به اِلیینها نزدیکتر احساس کردن تا به سیویلیستها، باهم از بالا به سیویلیستها نگاه کردن [سیویلیستها را خوار شمردن] یا با اِلیینها کار همدار [مشترک] انجام دادن برضد فاشیستهای واقعی یا فرضی: این، همانگونه که میدانیم، خطرناکترین وسوسه برای ماکی است. راه به سوی تاریک قدرت است. ولی در اینجا گفته نمیشود، فقط بهنرمی بساویده میشود.

مانند هر فیلم حماسیِ بزرگ، همچنین در اینجا چندین پیام وجود دارد. به «جنگ ستارگان» با شورمندی همچون افسانۀ نوین [مدرن] مینگرند، ولی این همۀ داستان نیست. در کنار همۀ عنصرهای جاودانی، «جنگ ستارگان» دنیایی فراسوی دوران توسعه را نشان میدهد. جهانی پسانوین با انگیزههای پسانوین و با اکونومیِ پسانوین. این آن سویی است که با آن «جنگ ستارگان» با هسیایی [واقعیت] سربهسر میشود: این جهان، فرآوردۀ فروپاشی نیست. نه ناامیدکننده است نه زشت. جهان ماست.

جاواها¹²⁵ و خلبانها Jawas und Piloten

پایان اندیشۀ توسعه این میدان دید را روی آن باز کرد، که اقتصاد همواره بر آمیزهای از ساختارهای بازاردیس و نا–بازاردیس استوار است و که آن در بنیاد نه در میان فردها، بلکه میان گردآمدی [کلکتیو، مجتمع]ها رخ میدهد. در دورانِ توسعه، اقتصاد با وجود بلند آوازگیاش، بطور رسمی همچون وابستۀ توسعۀ تَشنیکی [فنی] به شمار میرفت. همۀ مسئلههای دیگرِ زندگی انگار که با آن ناپدید میشدند؛ آنها اقتصاد نداشتند. این تنگیِ گزافِ زاویۀ دید [تنگنگریِ بیش از اندازه] را امروز دیگر اِلیینها هم نمیتوانند بهخود روا دارند.

به زبان ساده بگوییم، دو رابطۀ اصلیِ اقتصاد وجود دارند ‒ دو راه، برای دارا شدن و نیرومند شدن، به همین سادگی. کسی که در بیابان تاتویین از پا میافتد، با پول کار بویژه چندانی نمیتواند از پیش ببرد؛ حتا اگر چندی از آن را با خود داشته باشد، دستِ بالا توانستنی است از او ربوده شود. آنچه، که براستی بهشمار میآید، دسترسیِ واقعی به بازخَنها و دستاوردهای دیگران است. پژوهشگرِ– فقرِ سنگالی، عبدو سلام فال Abdou Salam Fall میگوید: «دارا کسی است که آدمها را میشناسد و میتواند بسیج کند. تهیدستی یعنی، آسیب پذیر بودن»، و برای آن هم از بُن دو راه و الگو وجود دارند، گرچه آنها پیوسته درهم میآمیزند.

یک راه، همکاری در بستگیهای دوسویه و رابطههای بسودنیِ [کنکرتِ] «آمیخته» از کار و زندگی است، که بوسیلۀ گهولشِ [مبادلۀ] دوسویه باهم نگهداشته شدهاند. گهولشِ دوسویه گهولشی است از دستاوردها و کالاها، که همخواند با سنجیدارهای اجتماعی انجام میشود ‒ قاعدههای آن ناوابسته از کسانی که گهولش میانشان انجام میگیرد، و از جایگاه دگرشپذیری،که در آن میباشند، نیستند. بیندیشیم به جاواها در تاتویین: هستومندانی که قبیلهای در بیابان راه میافتند و آهنپارهها و ماشینابزار فرسودۀ فضا را، که از آسمان فرومیافتند، گرد میآورند؛ آنها را بازسازی میکنند و سپس ماشینهای آدمواره را ارزان به کشاورزان میاندازند [قالب میکنند؛ (خودمانی) فروختن]. دودمانهای جاوا گردآمدی [کلکتیو]های دوسویۀ نوعی [تیپیک] هستند، مانند خانوادهها، جامعههای خودکفای محلی، فراشان [پروژه]های خود سازمانیافته یا روستاهای کانکَنها [معدنچیان] در نامیبیا یا انگلستان، که از بازار جهانی پشت سر رها میشوند و ناگزیرند چارۀ دیگری برای خود بیندیشند. در این کلکتیوها خودآشکار است که دستاوردها [کالاها و خدمات] نیز گهولش میشوند، ولی قاعدهها بسیار دگرسانند و با قاعدههای بازار برابری نمیکنند. دستاوردی میدهند و در برابر چشمداشتِ دستاورد دیگری دارند. ولی این تاوانِ خدمت بیدرنگ رخ نمیدهد، نوع و اندازۀ آن درست تعیین نشده است، و بستگی دارد به توانشهای شرکت کنندگان. در زمانهای بحرانی باید آنهایی که چیزی دارند یا میتوانند نیازی را برآورده کنند، از داراییِ خود بدهند یا تواناییهای خود را بهکار اندازند، تا اینکه همه باهم بتوانند از تنگنا بگذرند؛ در روزگار بهتر کمکها را پس میگیرند. هرآینه همهچیز از آنِ هرکس نیست؛ ولی ساختار رابطههای اقتصادی از نگر اجتماعی–مردمی [سوسیال] ریشه دوانده است. میتوان در بارۀ آن استدلال کرد. قاعدههای آن ویژه و بسا پیچیدهاند، ولی همچنین در حرکتِ پیوسته.

به بیرون، این گردآمدیها همهنگام رابطههای اقتصادی را، که از الگوی دیگری پیروی میکنند برپا نگه میدارند. آن الگو، الگوی گهولش آهنجیده [انتزاعی،آبستراکت] است. همکاریِ اجتماعی–مردمی در اینجا از راه بازارها میانجیگری میشود، و گرایشانه به شرکت–کنندگان و موقعیتشان وابسته نیست. هیچ رابطهای میان آنها وجود ندارد مگر رابطههای گهولشیِ کنونی. کشاورزی که رُباتِ آدمواره میخرد، باید بیدرنگ بپردازد؛ و از جاوا–دودمانِ دیگری میخرد، اگر بهایش بهتر باشد. او همچنین میتواند جاوا–تارسیتِ [وبسایتِ] را مطالعه کند و از راه اینترنت نزد دودمانی سفارش دهد، که حتا آن را نمیشناسد، به شرطی که، کارت اعتباریاش مشکلی نداشته باشد. او هیچ فریزی [وظیفۀ الزامی] در برابر جاواها ندارد، اگر آنها ورشکست شوند، و بعکس.

گردآمدی [مجتمع]های همبسته بوسیلۀ گهولش دوسویه سرسخت و پایدارند. و میتوانند زمانهای بحرانی را تاب آورند، زیرا آنها ویژگیِ بازتوزیعی دارند، بوسیلۀ بازپخش برزیوِش [زنده ماندن] را ایمن میسازند. رابطههای اقتصادی میان هموندانشان کمتر ناپایدارند و در هنگام ناتوانی برای بازپرداخت، بیدرنگ ازهم نمی پاشند. رویهمرفته این گردآمدیها بخوبی از توانشهای گهولش آهنجیده [انتزاعی] به بیرون استفاده میکنند، تا به دیگر کالاها و دستیاریها [خدمات] دسترسی یابند، آنها بطور کامل ماندگار نیستند. ولی داراکِ هموندانشان بر آن استوار است، که بتوانند دستیاریها، دانستنیها، و مردمانِ گردآمدیشان را برای خود بسیج کنند. نه بهشکل رایگان. نه بهگستردگیِ دلخواه. گاهی فقط با زبان فرشتگان [با دریستادن و افسونگرانه سخنگفتن]. و همچنین نه هرکسی با روش یکسان. ولی آنها میتوانند. این به جاواها نیرو میبخشد، در جایی زندگی کنند، که خلبانان نمیتوانند زندگی کند.

خلبانانی که در نهارخوریِ موس آیسلی نشسته و چشمبراه مشتریاند، برزیوِش [پایندگی، ماندگاری] خود را اُسپُرانه [کاملا] بر پایۀ گهولش آهنجیده [انتزاعی] استوار میکنند. اینجا هیچ چیز بی از پول نمیشود (و هان سولو Han Solo اغلب هیچ ندارد). اینجا به یکدیگر کمک نمیکنند یا اینکه تواناییشان را با بازپسگرفتن خدمتی نامعلوم در اختیار کسی نمیگذارند. اینجا دادوستد میشود، پرداخت میشود، با «چیزی که ارزش دارد». به ابزار پرداخت، ارز استاندارد، بستگی ندارد. (کوئی–گان جینز Qui-Gon Jinns پشتوانههای جمهوری در «اپیسود I» برای نمونه هیچ ارزشی برای بازرگانِ آهنپاره، واتو Watto، در تاتوین ندارند؛ او باید چیزی پیدا کند، که ارزش دارد، وگر نه داد و ستدی انجام نمیگیرد.) مهم این است، که خلبانان از روی الگوی گهولش آهنجیده کار کنند. پرداخت بیدرنگ انجام میشود؛ چهکسی میپردازد، فرقی نمیکند؛ و بهتر از همه اینکه به هیچ روی کسی نمیخواهد بیشتر در بارۀ آن بداند، که بار [کالا، محموله] چیست.

خلبانان، در جداسانی [تمایز] با جاواها، به جاهای دور بسیار میسفرند. برتریِ مبادلۀ آهنجیده در برابرِ داد و ستد دوسویه این است، که آن ابزاری بسیار سبکتر، تندتر، بی از پیششرط است، وقتیکه دستههای بزرگی از مردم و مسافتهای دور در پیشاند. در اصل گهولش آهنجیده را هرکه با هرکه میتواند انجام دهد، همهجا. با گهولش آهنجیده میتوانند فردها و دستهها بسرعت و از راههای دور به رابطههای اقتصادی وارد شوند. داد و ستد دوسویه برای چنین کاربردهایی بهدرستی کُند است. باید رشد کند. به زمان نیاز دارد، و در گروههایی که بسیار بزرگ میشوند عمل نمیکند. راژمان [سیستم]هایی که با گهولش دوسویه سر وکار دارند میتوانند، اگر تاکنون سر وکاری داشتهاند، تنها بهکندی گسترش یابند، زیرا این رابطهها باید از نگرگاه اجتماعی–مردمی ساخته و استوار گردند، و آنها با سرعتِ کاهش یابنده گسترش مییابند، زیرا شمار رابطههای داخلی تندتر از شمار هموندان [عضوها] رشد میکند. گهولش آهنجیده بعکس بهتندی گسترش مییابد و به گمان بسیار بسرعت در خود فرو میریزد.

ژیرندگیهای Aktivitäten اقتصادی در گهولش آهنجیده در کنترل اجتماعیِ [سوسیال] یکسانی قرار نمیگیرند که در سیستمهای دوسویه قرار میگیرند. روند گهولش، خود از هرگونه پیوندی با هنجارها [نُرم]ها، ترادادها [سنت]ها و آروین [تجربه]ها آزاد است؛ آنها تنها از بیرون می توانند آورده شوند، چیزی که هیچگاه اسپرانه [بطور کامل] کار نمیکند. این از بسیاری نگرها یک زیان است ‒ می تواند همانگونه که همه میدانند به آنجا بینجامد، که بزرگترین جفنگها تولید شوند و بدان راه ابلهانهترین زیانها را سبب شوند. اما همچنین میتواند برتریِ بزرگی باشد. در گهولش آهنجیده هیچکس نمیتواند در [کار] یکی مداخله کند. گهولش آهنجیده دوستدار نوآوری است. هیچکس نباید از توانش تازهای مجاب گردد، که کالاها و دستیاریها [خدمات] را برای پروژهای گرد هم آورد؛ هیچ گردآمدیِ [کلکتیو] اجتماعی–مردمی نباید در این باره همرای باشد. نباید کسی برای تصمیم درستِ هر کمیتهای، هر نشستی از ریشسفیدان یا شورای خانوادهای چشمبراه بماند. میتواند دست بهکار شود، اگر توان آن را دارد.

هردو شکل اقتصادی بگِرتهای سراسر دگرسانی از «بحران»، «کامیابی» و «انگیزش» دارند. برای راژمانِ گهولشِ آهنجیده، بحران یعنی، هنگامی که کالاها و دستیاریها چنان به فراوانی وجود دارند، که دیگر هیچکس نمیخواهد آنها را بخرد؛ [ولی] این امر برای رابطههای گهولش اجتماعی [سوسیال] هیچ مسئلهای نیست. کامیابیِ درونآخته [عامل، سوبژکت]های اقتصادی در بازار گهولش با رشد و گسترش سنجیده میشود؛ کامیابیِ گردآمدیهای اجتماعی–مردمی، که بوسیلۀ رابطههای گهولش در پیوندند، بطور معمول با پیوستگیِ آنها سنجیده میشود ‒ با آن، که آنها «هنوز هم آنجا هستند». اگر وضعیت [مالیِ] فردها خوب نباشد، این به رابطههای داد و ستد اجتماعی [سوسیال] فشار میآورد. برای راژمانهای مبادلۀ آهنجیده در برابر، این یک امتیاز است، زیرا آدمها بیشتر ناگزیرند، کار و فرآوردههای خویش را برای فروش عرضه کنند. اینکه کالاها و دستیاریها به دلخواه در دسترساند، اینکه آنها ناکرانمند خریدنیاند، برای گهولش آهنجیده از نشانگری [معنا مرکزی برخوردار است و بوسیلۀ رفاه [داراییِ بسنده] در خطر میافتد. آدمها خود و دارایی خود را دیگر بیچون و چرا عرضه نمیکنند، بلکه میتوانند بهسان دیگری بیندیشند. برتریِ نوآورانۀ گهولشِ آهنجیده، ناپدید میشود ‒ زیرا نخست باید مردم را برای فراشان [پروژه]های تازه خرسند کرد یا همراییِ آنها را بدست آورد، بجای آنکه تنومگان [پرسنل] و کالا خرید و بکار آغازید. برای راژمان گهولشِ دوسویه در برابر، بحران به این معنا است، که رابطههای اجتماعی–مردمی از هم دور میافتند، گردآمدیگی [کلکتیویته] و سویابی پشت سر هم درهم میشکند. تنها این میتواند بر چنین راژمانی [سیستم] پیروز شود.

هر دو الگو در برابرِ وضعیتهایی، که در آنها مرزهای اقتصاد بسودنی میشوند، دگرسان رفتار میکنند. موقعیت آغازین یکسان است: زمانِ در دسترس، کار، مادههای خام برای همۀ آماجهای تاکنونیِ گردآمدی دیگر بسنده نمیکند. از آنجا که درونآخته [عامل، سوژه]ها در رابطههای گهولش دوسویه پاسخگویی دوسویهای بر دوش دارند، در اینجا نخست نیازهای بنیادین برآورده میشوند. میزان سرمایهگذاری و –نوآوریِ مرکزی کاهش مییابد؛ گرایشِ–توزیعِ همترازکنندهای میان شرکتکنندگان، دستکم برای چندگاهی پدید میآید. درونآختههای اقتصادی در بازار گهولش آهنجیده بهسان دیگری واکنش نشان میدهند. آنها در بحران سرمایهگذاری میکنند. میدانند، که کارتها ازنو آمیخته [برُ زده] میشوند و درست اکنون جابجاییهایی به سود آنها بدست میآیند. در آماجِ برآوریِ نیازمندیها کوتاه میآیند و از برخی خواستهها چشمپوشی میکنند. چشم اندازشان وابسته به آن نیست، که آیا دیگران هم کامروا میشوند [یا نه]. از اینروی باید پسانداز شود، فقط در نزد خودشان نه.

بطور معمول هر دو شکل همواره درهم آمیخته پدیدار میشوند، ولی نسبت آمیختگی بسیار دگرسان است. بی از عنصرهای گهولش آهنجیده همکاریهای اجتماعی–مردمی میتوانند بسیار بیحرکت و سخت شوند. ولی بی از عنصرهای گهولش دوسویه هیچ چیز کار نمیکند. همچنین خلبانان بی از عنصرهای گهولش دوسویه تاب نمیآورند. به کمک–خلبانانی Co-Piloten نیازمندند، که با آنها فقط رابطۀ گهولش آهنجیده [انتزاعی] ندارند. همچنین دایرۀ گستردهای از دوستان دیرینه بد نیست. میتواند بسیار به آن بستگی داشته باشد، که آیا کسی مانند لاندو کالریسیَن Lando Calrissian همخواند با [بر طبق] الگوی یک رابطۀ دوسویۀ کهنزاد گهولش میکند یا یکی را به دارت فادر Darth Vader میفروشد، زیرا که او بیشتر عرضه میکند [نگاه کنید به اپیسودهای 7، 8 و 9 Star Wars].

همکاریِ اجتماعی–مردمی پیش از همه بسودنی [کنکرت، عینی، مشخص] است و نمیتواند بوسیلۀ گهولش آهنجیده جایگزین شود. اجتماعی بودن، گوالش چیرهدستیهای اجتماعی–مردمی، آفرینندگی، یکپارچهسازیِ دگرسانترین آروینها در چیزی مانند تنومیگی [شخصیت]، که بتواند زندگی کند، دوست بدارد و کار کند: همۀ اینها فراروندهایی [پروسههایی] هستند، که بر پایۀ کار جمعی و تاریخی استوارند و آنچنان همتافتاند، که از روی دیسههای گهولشِ آهنجیده نمیتوانند بهاندازۀ بسنده ترکیب شوند و برای ورزیدار آماده گردند. آدمیان را بسیج کردن و بهآسانی آسیبپذیر نبودن، این با هر دو الگوی رابطههای اقتصادی توانستنی است؛ ولی برای اینکه براستی بتوان توَند [پتانسیل] آدمی را بسیج کرد، گهولش آهنجیده بسنده نیست. از اینروی آسانتر است، تا ماشینهایی بسازیم، که در بخشهای ناچیزی از ثانیه هموگش [معادله]های مزداهیک [ریاضی] و فیزیکی را بیفمارند [از اَفماردن به چمار محاسبه کردن]، از دستگاهی که آدم را دوباره سرِحال بیاورَد، وقتیکه روز بدی را پشت سر گذاشته است. یا ماشینی، که بتواند پیکنیکی به اندازۀ کافی شاد، دلنشین و آرامشبخش در تاتویین برپا کند. ماشینهای آدمواره Droiden بسیار میتوانند، ولی نقش آنها همانا کناری است. و همچنین در این جستار، «جنگ ستارگان» هسیامند [واقعی]تر از همۀ فیلمهایی است، که در آنها ماشینها قدرت را در دست میگیرند و روند کار را تعیین میکنند. گرچه این را در‌ هسیایی [واقعیت ] نیز انجام نمیدهند. در یک اقتصاد پسانوین دیگر به هیچ روی.

امپراتوری و شورشیان

اینکه آدم میل دارد با جاواها، یا که بیشتر دوست دارد با خلبانان، در موس آیسلی زندگی کند، تصمیم آسانی نیست. جاواها از نگر تَشنیکی سراسر امروزی و آزاداندیشاند، ولی میتوانند سخت پایشمند [محافظهکار] باشند، در آنچه به ساختارهای جامعهشان بستگی دارد. جاواها بدانگونه زندگی میکنند، که همیشه میکردهاند. خواهش میکنم آزمایش نه. زندگی در میان خلبانان، از سوی دیگر، نه تنها هیچگونه ایمنی برای بازنشستگی عرضه نمیکند، بلکه تازه جز این هم نشانی از زندگیِ اجتماعیِ [سوسیال] خشنودکنندهای را برخود ندارد. «سخت و خشماگین» پیش میرود. هرکسی بهتنهایی برای خود پرواز میکند؛ و رابطهها با یکدیگر گاهی بسیار ستیزهجویانهاند. گردآمدی [کلکتیو]های دوسویه به هیچ روی از آن ایمن نیستند، که میخانه زمرد نباشند. اما خلبانان نیز همدارگانِ Gemeinschaft رهاییبخشانه نیستند. گر چه به همهجا میسفرند، و میتوانند رابطههای دیرینه و زیر فشار را ترک کنند، ولی رابطۀ دیگری هم پیدا نمیکنند.

جاواها و خلبانان همیشه برجا بودهاند ‒ خوب، شاید خلبانان فضاناوی نرانده باشند، بلکه ماشینهای دیگر را، ولی آن نیز همه چیز است. در دوران توسعه، دوران اِلیینیسمِ ترادادی، بطور کلی نگر بر این بود، که گهولش [مبادلۀ] دوسویه از میان خواهد رفت و آینده به گهولش آهنجیده تعلق دارد. جاواها از مد افتاده بودند، خلبانان مد روز بودند. گهولش دوسویه در آینده دستِ بالا فقط خامۀ روی شیرینیِ راژمان–گهولشِ آهنجیدۀ توسعه یافته خواهد بود، که دیگر بعنوان بنیاد اقتصادی معنایی نخواهد داشت. این بعنوان بینشی از آزادی و رفاه به شمار میرفت. اینکه کشورهای سوسیالیستی گهولشِ آهنجیده را به شکل بازارها سازماندهی نکردند، بلکه به شکل برنامهها، برای آن نقشی بازی نمیکرد [فرقی نمیکرد]: ساختارهای بنیادیِ همخواند با الگوی مبادلۀ دوسویه میبایست جایی نداشته باشند. جاواها در سوسیالیسم هم از مد افتاده بودند. اقتصاد میبایست هر چند در آخرین مرحله به امر رفاهی [به آنچه سوسیال است] خدمت کند (این را اِلیینهای کاپیتالیست هم میگفتند)، ولی در ورزیدار، پیوندِ امر اقتصادی با امر رفاهی درهم شکسته شد، شکلهای گردآمدیگیِ [کلکتیویته] ناآهنجیده [غیر–انتزاعی]، بدست آمده از راههای اجتماعی [سوسیال] پسرانده شدند. نتوانستند آنها را برچینند، ولی در تلاش بودند، که بر آن چیره شوند، کنترل کنند و به فهرستِ برای همیشه دیروزین بیفزایند.

در پسانوین، پس از پایان اندیشۀ توسعه، بهگونۀ دیگری است. همزمانیِ آنچه، که در دوران توسعه به مرحلههای گوناگون تاریخی اختصاص داده شد، خودآشکار است. جاواها دوباره همچون هنجارمند [عادی] بهشمار میآیند، فرآورنده [بارآور و سازنده]، همچون دیسههای ارزشمندِ سرسختیِ اقتصادی و ابزار همبستگیِ آدمی soziale Kitts [مانند دوستی، دستیاری، گذشت، مهربانی و دیگرها؛ گوهر اجتماعی]. هرکسی میداند، سیارهای، که تنها شامل خلبانان است، نمیتواند دوام بیاورد.

کشمکشی را که «جنگ ستارگان» توصیف میکند، ولی کشمکش میان جاواها و خلبانان نیست ‒ این دو کمتر سر راه یکدیگر سبز میشوند و بدان کوشش نمیورزند، که بوسیلۀ انباشت ابزار قدرت بر یکدیگر چیره شوند. کشمکشی که در اقتصاد پسانوین جنگ ستارگان رخنه میکند، درگیری میان شورشیان و امپراتوری است. این دو بازیگران دگرگونیِ پسانویناند، شکلهای همستیز اجتماعی و اقتصادی که در برابر هم ایستادهاند ‒ این دگرگونی در درگیریِ اندرمیان آنها به فرجام میرسد.

شورشیان ماکی نیستند (از بازتاب خسته و نزارشان، همانگونه که گفتیم، بیشتر جِدی– ریتر هستند Jedi-Ritter). برای «جنگ ستارگان» نمونه است، که کسی نمیداند، شورشیان براستی چه میخواهند. هکِرها در فیلم «هِکرها Hackers» یک مانیفست [بیانیه] دارند؛ شورشیان چیزی بیش از های و هوی Fanfare در پشت صحنه ندارند. کسی نمیداند، شورشیان پشتیبان چه هستند. میخواهند امپراتوری را سرنگون کنند؟ از میان برچینند؟ یا اینکه شاه خوبی را بر تخت بنشانند و کمتر در آتش غارت و کشتار سوزانده شوند؟ بهنگر میرسد که نقش بزرگی بازی نمیکند [از ارزش چندانی برخوردار نیست]. شورشیان در آن بارۀ هیچ نمیاندیشند، که چگونه امپراتوری عمل میکند، و آنها به دنبال منطق دگرگزینی برای رابطههای اجتماعی–مردمی [سوسیال] نیستند. آنها برضد امپراتوریاند. این کافی است.

با اینکه شورشیان هیچ برنامهای ندارند، میتوانیم شورشیان و امپراتوری را، اگر با آنها روبرو شویم، بهآسانی ازهم بازشناسیم. جاسوسان امپراتوری لباس همشکل [اونیفرم] میپوشند و زره–پوشهای قوطیمانند دارند؛ شورشیان سادگی را دوست دارند. شورشیان سلاحهای بدتری دارند، سرپناههای اسپارتیتر [وابسته به اسپارت؛ دولتشهر در یونان باستان، ساده و بی از زرق و برق]، موسیقیِ پشت صحنۀ بهتر و ایدههای برجستهتر. امپراتوری راهبردی میاندیشد و برای در دست گرفتن کنترل میجنگد. در نزد شورشیان، پسران تلاش میکنند، که مانند پدرانشان نشوند، در حالی که دختران میکوشند، با وجود آرایشهای شگفتآور مویِ سر هنایش خشمگینی از خود بجا بگذارند.

شورشیان باید گفت گروهبندیِ سیاسی نیستند، بلکه شکل اجتماعی–اقتصادی [سوسیال–اکونومیک] هستد. آنها نِماد گردآمدی [کلکتیو]های پسانویناند. پاِمکاها Postmoderne Kollektive-PMKs در جهان پسامدرن در همهجا، که امپراتوری پایش به آنجا نمیرسد، زندگی میکنند. پاِمکاها هم مانند جاواها، با گهولش آهنجیده [انتزاعی] باهم نگهداشته میشوند. ولی در دگرسانی با جاواها شورشیان گروههای خودآشکار، و ترادادی نیستند، بلکه گردآمدیهای گزیده و دیسیده هستند. تا درجۀ معینی بازتابنده [انعکاسی] هستند، در آنچه به ساختارهای ویژۀ خودشان بستگی دارد ‒ در کهکشانهای پسانوین شکلهای بسیاری دیدهاند، که شکلهای خودشان را دیگر زاستاری و خودآشکار [طبیعی و بدیهی] نمیدانند. آنها از جاواها بسیار نیرومندترند، جهانی (به عبارت دیگر کهکشانی) و آگاه [جهان دیده]. ترادادی نیستند، اما بیچون و چرا رهاییبخش هم نیستند ‒ باید فقط به نقشهای جنسیتی¹²⁶ نگریست.

فروپاشیِ دوران توسعه، فروریختنِ امپراتوری، انبوهی از پاِمکاها را آزاد میکند. آنها جاواهای منفجر شده را بههمان سان میمکند که خلبانانِ سرگردان را. در زمین پسامدرن برای نمونه همدارگانهای دودمانیِ فراملیتی transnationale ethnische communities هستند؛ فراشان [پروژه]های محلی، ولی میدان دید و زمینۀ گفتمانیِ آنها در اصل جهانی است؛ کلکتیوهای سوسیال–اکونومیک، که بر پیوندهای شخصی استوارند، ولی همزمان در بازارهای پرپیچ و خم و ترادیسنده عمل میکنند؛ همدارگانهای زیستی، که از بنیادِ بارآورِ نیرومندی برخوردارند، که ولی ترادادی بدست نیامده و قاعدههای آنها سوگیریِ ترادادی ندارند؛ گروههای موسیقیِ–گاراژی و شرکتهای–گاراژی، دستههای هنری و «دار و دسته» از همه نوع. مردم از ساختارهای کهنه بیرون میافتند، زیرا امپراتوری دیگر آنها را در کارخانههایش، در دستهبازیهایش، در پروژههایش، در بنیاد منطقیاش بهکار نمیگیرد؛ یا چونکه آنها جاوا– انجمنهای کهنه را دیگر دلنشین نمییابند. سپس در پاِمکاها گرد هم میآیند و میکوشند راه خود را به پیش باز کنند. «باشد که نیروها نگهدارندۀ تو باشند! May the force be with you!»

امپراتوری، انباشتی [آکومولاتیو] است. در نوآوری و سرمایهگذاریاش بوسیلۀ هیچ پیوند اجتماعی [سوسیال] و هیچ هنجار ترادادی بازداشته نمیشود. نوآوری ولی یکسره آزاد و ناگهانی نیست، بلکه فراروندی [پروسهای] از مرکز رهنمونشده است، که سرمایهگذاریهای «منطقی» را نشانه میگیرد، هدفهای «سودمند»ی که تا اندازهای از نگرگاه دانشیک برشناخته شدهاند (سودمند پیش از هر چیز برای تواناییِ امپراتوری، که کهکشانها را کنترل کند). ساختارهای امپراتوری داتارگانورز [اتوریتِر] و پایگانی [سلسله مراتبی] هستند، استوار نگهداشتن وفادارانۀ آنها بالاترین فرمان است. پاسخگوییِ امپراتوری در برابر عضوهایش برعکس نسبی است. رویکردی از فراهمآوریِ پدرسالاری را نگهداری میکند؛ ولی آنکه بد میآورد، میتواند همچنین به سرعت کنار گذاشته شود. راژمان مهمتر است.

امپراتوری بنابراین آن چیزی است، که آدم در محل کار خود نزد مایکروسفت Microsoft تجربه میکند (یا در دیوانسالاری [بوروکراسی دولتی، یا هر جای دیگر). پاِمکاها در برابر، آن چیزی هستند، که آدم پس از پایان کار روزانه آن را میجوید یا به هر کجا که میرود، وقتیکه به امپراتوری پشت میکند (تا آنجا که جرئت میکند). کلکتیوهای پسانوین تجربهگرا هستند. آنها تا اندازهای نوآورند، ولی با کاربردی سراسر پیشبینی نشدنی. عضوهایش میتوانند از شادمانیِ محض روی چیزی پافشاری کنند، چیزی که هرگز جور دیگری پدید نمیآید و در امپراتوری همچون ابلهانه به شمار میآید. بهم پیوستن آزادانه است، و ماندگاریاش کرانمند است. همچنین وفاداری در برابر ساختارهای خودی مرزهای خود را دارد، بطور عمده آدم در برابر امپراتوری بیوفا است. هرگز نمیداند، که آیا هان سولو Han Solo همکاری میکند، ولی اینکه او از امپراتوری خوشش نمیآید، اغلب باز به بازگشت او میانجامد. پاِمکاها حفرههای اقتصادی را تصرف میکنند. هر چه که از انبارهای امپراتوری، میتوانند بگیرند، از آن خود میکنند. تواناییهای تَشنیکی [تکنیکی، فنی بسیاری دارند، ولی پیش از همه باید کمینه میزانِ درخور نگرشی از تواناییهای اجتماعی–مردمیِ خود را پرورش دهند، تا ازهم نپاشند. برای یکدیگر بارِ پاسخداریِ ویژهای را بر دوش میکشند، که ولی چندان گسترده مانند در نزد جاواها نیست، زیرا افق زمان کوتاهتر و اُفتاخیز بالاتر است و زیرا که دگرگزینهای بیشتری دارند. و برخلاف امپراتوری، پامکا اجازه میدهد یکی برود، اگر بخواهد. زنده.

این ویژگیها، پاِمکاها را در سراسر جهان بههم میهابندد [پیوند میدهد] ‒ از باند– جیببُرها تا فراشانِ [پروژۀ] روزنامه، از شرکت کوچک با سرپرستیِ خودایستا تا همدارهها [خانههای مشترک، کمونی]، از گروه–فَراشان [تیم پروژه] در پی شکار پولهای دولتی تا همبستگیِ زنانِ بازارهای محلی، از گروه–هاردکور Hardcore-Band تا باشگاه دوستدارانِ–«Star Trek پیشتازان فضا»، از گردآمدیِ روستا تا فروشگاه تعاونیِ–سیدی CD. در دگرسانی با جاواها، پاِمکاها تلنباری از چیرهدستیها و شناخت بیبهره در اختیار دارند، که آنها را در موقعیتی قرار میدهد، تا بانرمشپذیری به منطقۀ کنشِ سراسر دیگری تغییر مکان کنند. هموندان همچنین بطور کامل و فقط در پاِمکا زندگی نمیکنند، آنگونه که جاواها در گروههای خود زندگی میکنند، و آنها همه برنامههای خوشبینانه و گستاخانه در سر دارند¹²⁷، چه چیزها که میل ندارند همه را از امپراتوری تاراج کنند. ولی آنها بخش چشمگیری از زندگیِ خود را در رابطههای درونیِ پاِمکای خود جابجا میکنند، و اگر روزگار تنگ شود، به رابطههای دوسویه میان یکدیگر باز میگردند. اغلب ولی بیشتر بدان سبب از هم میپاشند، که پول هست، انگار که هیچ نیست. بسیاری از ژیرش [فعالیت]های آنها در مرز آن چیزی حرکت میکنند، که در امپراتوری قانونی است. اما آنها در اصل بههم نپیوستهاند، تا امپراتوری را سرنگون کنند، بلکه تا ناگزیر نباشند همخواند با قانونها و قاعدههای آن زندگی کند.

قانونهای اقتصاد [اِکونومی]

برای اینکه کشمکش میان شورشیان و امپراتوری را بتوانیم دریابیم، باید به بحران واقعیِ امپراتوریِ اِلیینیستی نگاهی بیندازیم؛ و برای اینکه این را بفهمیم، باید بکوتاهی قانونهای اقتصادی را به یاد آوریم. خوشبختانه اینها، برخلاف آموزۀ [دکترین] اِلیینیستی، چندان زیاد نیستند.

قانون یکم میگوید، که اقتصاد دارای هیچ منطق درونی برای پیشرفت و گوالش خود نیست. دارای هیچ تاریخی نیست. تنها [امر] اجتماعی [das Soziale] دارای تاریخ است، و اقتصاد از آن پیروی میکند. در اقتصاد با قانونهای زاستار [طبیعت] کاری نداریم. همۀ قانونها ساخته شده هستند. تنها بودۀ [فاکتِ] روشن این است، که باید تصمیمها گرفت، زیرا مرزها وجود دارند؛ که همهچیز را همزمان تا صددرصد نمیتوان داشت. ولی پیامد این تصمیمها چگونه خواهند بود، پرسشی اجتماعی–مردمی [سوسیال] است. هر فَراشانِ [پروژۀ] اقتصادی، گرچه چنان کوچک و پیش پا افتاده هم باشد، از روی فردها میگذرد و کار و زاستار دیگران را بهزور میگیرد ‒ ماریوس مولر–وسترهاگن Marius Müller-Westernhagen [خواننده و موسیقیدان آلمانی] با واژهای ابدی بدرستی بیان کرده است: «جانِکَم، هنگامی که به زهِ گیتار میکوبم / افسردگی و اندوه را در اینجا حس میکنم، و تو رختها را میشویی». این کل ماجراست، و پرسشِ بُرنده این است، چگونه بهرهگیری از کار و زاستار دیگران کنترل میشود، و چهکسی در این باره تصمیم میگیرد. هر قانون اقتصادی از این رو چیزی مگر فراشانِش [پروژکسیون] روابط اجتماعی–مردمی [سوسیال] نیست.

قانون دوم اقتصاد قانون پراکندگی است. میگوید: در بوتارهای [شرایط] همکاریِ کمابیش آزاد، ثروت اجتماعی–نهادی gesellschaftliches Reichtum توزیع میشود و قدرت اجتماعی–مردمی soziale Macht هَروینیده میشود [تعمیم می‌یابد]. داراک انباشته شده را نمیتوان بی از ابزار سلطه از آن بازداشت، که به همه سو «پراکنده نشود»؛ فرقی نمیکند، چه در رابطۀ دوسویه یا در مبادلۀ آهنجیده [انتزاعی،آبستراکت]. (آروینِ [تجربۀ] روزانه در این باره میگوید: میتوانیم پول داشته باشیم، هر چقدر که بخواهیم، ولی همیشه هم از دست میرود.) فَراشانی [پروژهای] به پول میرسد، و بیدرنگ همۀ کارپردازان Zulieferer دوبرابر میخواهند. آشنایی به یکی تعریف میکرد، در زمان دانشجویی هنوز توانایی رفتن به سفرهای دور را داشته است؛ اما امروز، که درآمد یک پروفسور را دارد، پس از پرداخت وامها و برآوردن نیازهای همۀ عضوهای خانواده شاید فقط بتواند به سینِما برود. ثروت همواره پخش و پراکنده میشود. از اینرو در کلان شهرها [متروپولها] همهچیز گران تر است، از اینرو همۀ کوچندگان با اینهمه میخواهند به آنجا بروند: ثروت از میان شیارها نشت میکند.

پراکندگی [پخش] Diffusion چهرههای بسیار دارد. برخی از آنها دزدی نام دارند، برخی فساد و رشوه خواری؛ بیشترشان قانونیاند. در ایتالیا «اِنتی اینوتیلی enti inutili» برجا هستند، «نهادهای بیهوده» ‒ نهادهای دولتی، که به هیچ هدف دیگری خدمت نمیکنند، مگر اینکه دایرهای از مردم (و بسیاری از خویشاوندان و آشنایانِ در آن پشت ایستاده) را با پرداخت درآمد ایمن سازند. قانون پراکندگی Diffusion همچنین آن بنیادی است، که چرا در پروژههای اجتماعی [سوسیال] و رابطههای دگرگزین [آلترناتیو] هرگز نمیتوان بدرستی ثروتمند شد. میتوان در آنجا چیزهای شگفتآوری پدید آورد، ولی هنگامی که پول هست، همۀ دیگران هم دیر یا زود میخواهند چیزی از آن را داشته باشند، و نمیتوان به آنها فشار آورد، تا آنجا که کسی به قانونهای این رابطهها پشت نکند. اگر به همۀ آنهایی، که سهمی در کار دارند، بههمان نسبت بپردازند، چیز چندانی باقی نمیماند. میتوان آن را اصل–اِل–باندی Al-Bandy-Prinzip نیز نامید، برگرفته از پیشپردۀ همیشگیِ سریال: اِل باندی بر روی کاناپه نشسته است، و همه میآیند پول میگیرند و میروند؛ پس از همه سگ خانه میآید، و آن هم اسکناسی میگیرد.

تنها حاکمیت و قدرت در موقعیتی است، که با پراکندگی مبارزه کند. اینکه کنسرسیومی چون کرافت–یاکوبز–سوخارد Kraft-Jacobs-Suchard با آن همه ثروتاش می تواند کارپردازان Zulieferer را زیر فشار بگذارد، تنها به این سبب است، که اینها خود را در تنگنا مییابند. در بوتارهای [شرایط] همکاریِ آزاد آنها خواهند کوشید، بیشتر بگیرند، زیرا میدانند، که یاکوب میتواند بپردازد. پیشیجوییِ [رقابت] قیمتها در سرمایهداری بنابراین بیانی است از مناسبتهای سلطه و نبود دگرگزین Alternativlosigkeit، باژگونهای از قانون «هنجارمند» که کسی سختتر چانه میزند، که بایستهتر نیاز دارد.

قانون سوم قانون انباشت و تِسکِ [اختصاص اعتبار¹²⁸ Allokation] نابرابر است. میگوید: در بوتار [شرط]های همکاریِ اجباری حتا کوچکترین دگرسانیها ناگزیر در ثروت و قدرت رشد میکنند. سادهتر بگوییم: جایی که پول هست، پول به آنجا پرواز میکند. ثروت و قدرت بنابراین پخش و پراکنده نمیشود، بلکه در نزد برخیها تمرکز مییابد. تنها از این راه برتریِ ماندگار در پیشیجویی بوجود میآید، نه بوسیلۀ چیرهدستیها یا اندیشههای ناگهانی. شرکتها Firmen نباید ایده تولید کنند؛ چندتایی را میخرند. میتوانند همهچیز را بخرند: جا، آدم، مینه، توانایی؛ اصل این است، که مردم ناگزیرند [کار] خود را بفروشند. از اینرو، کسی که میتواند بیشتر بخرد، بهتر نیز خواهد بود. نمیتوان بوسیلۀ ایدهها و تواناییها ارزانتر تولید کرد، بلکه بدین وسیله، که یکی دانش و ماشین میخرد و مردم را وادار میکند، تا ارزانتر برایش کار کنند ‒ چیزی که او را باز داراتر و تواناتر میکند، و بدین سان دیگرهاund so weiter . این روال کار است.

همانگونه که میدانیم، این قانون بی از وابستگی به سیستم اقتصادی کارساز است ‒ بیهوده نیست که آناگویه analog با کاپیتالیسم انحصاری همچنین بگِرت [مفهوم] سوسیالیسم انحصاری شکل گرفت. حتا در گروههای دوسویه، انباشت یکسویه از ثروت و تِسکِ [اختصاص اعتبار] نابرابرِ قدرت برجا است. بر این پایه سرکردگان انجمنهای پرورش خرگوش بهسختی در انتخابات سپسین رای نمیآورند، و بر این پایه آدمها بهسختی از بنیادگذار فَراشان [زن/ مرد] خلاص میشوند. اما قانون توانای مطلق نیست. بهآسانی توانستنی است، که نفوذ یکی [بنیادگذار مرد] را کرانمند کرد یا در پادگویی با دیگری [بنیادگذار زن] گام برداشت. می توان پُستها را چرخشی کرد و دارایی را پخش کرد. این ولی شناکردنِ همیشگی بر خلاف جریان بجا میماند. نخست هنگامی که همکاری آزاد باشد، این قانون نفوذ خود را از دست میدهد.

قانون چهارم در بارۀ درهم شکستگیِ همکاریِ اجتماعی–مردمی بوسیلۀ تماس اقتصادی است. میگوید: هنگامی که یک گردآمدیِ ثروتمند و دیگری فقیر در گهولش اقتصادی وارد میشوند، گردآمدیِ فقیرتر باید داتارگانِ گردآمدی [اقتدار جمعی] داشته باشد، که رابطههای اقتصادیِ بیرونیِ عضوهایش را کرانمند کند، یا اینکه ازهم میپاشد. یعنی برای تک–تک عضوهای گردآمدیِ فقیرتر رابطههای سرراست اقتصادی با گردآمدیِ ثروتمندتر (گرچه این از روی استانداردهای خود کارمزد بدی پرداخت میکند) رویهمرفته فریبندهتر از چشماندازهای گردآمدیِ خودی است. فردها بنابراین بدان سو میگرایند، که زاستار و کار خویش را پیوسته کمتر در گردآمدیِ خودی (فقیرتر) سرمایهگذاری کنند و همواره بیشتر در گردآمدیِ بیگانه (ثروتمندتر). اینکار پیامدهای ناگوار بسیاری دارد. نخست اینکه فرآوردهها و دستیاریهای بایسته در گردآمدیِ فقیرتر دستکم گاه بگاه در دسترس نیستند، زیرا آنها به جای دیگر جابجا میشوند و نمیتوان آنها را بیدرنگ بههمان اندازه دوباره خرید. ساختار اقتصادی «از هم پاشیده» میشود، چیزی که نهتنها پراسههای گذرا [مسائل موقتی] را سبب میشود، بلکه خسارتهای ماندگار بجا میگذارد. در اقتصادهای نَفانی¹²⁹ Volkswirtschaften مردم سر این چیزها جان خود را از دست میدهند. دوم اینکه دگرسانیهای ثروت و –قدرت در گردآمدیهای فقیرتر جهشوار افزایش مییابند، زیرا همه نمیتوانند به روش یکسانی فرآوردهها یا دستیاریها را برای فروش بیرونی عرضه کنند. (در این راه نیز میتوان جان خود را از دست داد.) سوم اینکه رابطههای گهولش دوسویه، که بی از آنها هیچگونه همکاریِ اجتماعی–مردمی نمیتواند برجا باشد، میآغازند بخودی خود از هم بپاشند، زیرا انجام پایبندی [تعهد]های دوجانبه ناپایدار میشود. آنها در تنش میافتند، زیرا پیوسته باید تنگناهای بیشتری را مانع شوند و همزمان پیوسته بیشتر دستیاریهای پاهنگیدنی [جبران کردنی، بازدهی، بازپرداختی] از قلم میافتند. همۀ این فاکتورها دوسویه به یکدیگر نیرو میبخشند تا جایی که همکاریِ اجتماعی–مردمی در گردآمدیهای فقیرتر ازهم میپاشد. همۀ این پیامدها اینگونه پدید نمیآیند، چون که گردآمدیِ ثروتمندتر سر فقیرتر را «کلاه میگذارد» یا بوسیلۀ ابزار قدرت خود گهولشِ نابرابری را وادار میکند. حتا اگر سراسر دادگرانه گهولش، دادوستد و همکاری شود، چیزی را در هنایش فروپاشگر تغییر نمیدهد. از اینرو در تماس با گردآمدیِ ثروتمندتر یا نیرومندتر بیمها و امیدها احساس میکنیم؛ فیلمی مانند «روز استقلال Independence Day» از اینرو چیزی از اِلیینها نمیفهمد، ولی چیزی از ترسهای جهانیشدن را درمییابد.

در این راه هرگز نباید به فروپاشیِ اُسپُر [کل] اقتصادهای نفانی [ملی] اندیشید، بدانگونه که در سالهای نود با فروپاشیِ بلوک [شرق] و جهانیسازیِ دشوارگردیده رخ داد. به پیامدهای ویژۀ استعمار و استعمار نو [کلنیالیسم و نئوکلنیالیسم] هم نباید اندیشید. همین امر در همدارگانهای زیستی پیش میآید. همۀ زنان میدانند، که رابطهها با مردان به آن بستگی دارد، که آیا تماسهای اقتصادیِ بیرون از خانهشان هم میتوانند کرانمند شوند؛ وگرنه همانا در آنجا نیز اقتصادهای اجتماعی [سوسیال] و اقتصادهای احساسی–عاطفی [اقتصاد در رابطۀ زناشویی و در خانواده] درهم میشکنند.

جلوگیری از فروپاشی تنها از راه داتارگانِ [اقتدار، اتوریته] یک گردآمدی توانستنی است، که بستگیهای اقتصادیِ بیرونیِ هموندانش را کرانمند کند. آشکار است که سلطه سادهترین لویشِ [حلِ] پراسۀ داتارگان است. از اینرو هر کدام از اقتصادهای نفانیِ ضعیفترِ، اغلب از نگر سیاسی داتارگانورزانه [اقتدارگرا، اتوریتِر] نگاشته شدهاند، و از اینرو کارزارها برای دمکراتیک–کردن و حقوق بشر، از دید نفانهای ثروتمندتر، پیش از هر چیز قوطی بازکنی برای اقتصادهای بیگانهاند. سلطه به هر روی تنها لویش نیست. گردآمدی [کلکتیو] نباید سلطهشکل باشد و با اینهمه میتواند داتارگان خود را بر بستگیهای بیرونیِ اقتصادی استوار کند. تنها از این پس میتواند از تماس با گردآمدیِ ثروتمندتر از نابودی رهایی یابد.

قانون پنجم و پایانی میگوید: قدرت اقتصادی بطور عمده بر درآمدِ بدست آمده از جدایی [سود حاصل از ترک همکاری] استوار است. نگرۀ اقتصادی [تئوریِ اکونومی] در اِلیینیسم بطور نمونه از پیدایش رابطهها میگوید، اما نه از گسست آنها. چه رخ میدهد، هنگامی که همکاری پایان مییابد؟

در دوران حاکمیت شخصی، این مورد اغلب از آغاز پیشبینی نشده است. همکاری برجا است، تا که مرگ شما را از هم جدا کند. در دوران دمکراتیک درخواستِ کنارهگیری یا پایان دادن به همکاری سراسر رواگمند است. و این پرسش را در میان مینهد، که چهکسی چه چیزی را با خود میبرد. بر پایۀ گرد‌آمدیگی [کلکتیویته، جمعی بودن] و تاریخی بودن کار برای آن واگشودی «زاستاری [طبیعی]» وجود ندارد. از آنجا که ترانهسرایِ داریوس مولر–وسترنهاگن تنها زمانی میتواند ترانۀ بلوزِ Blues خود را بنویسد، که یکی رختهایش را بشوید، هنگام جدایی ولی نمیتواند بر این موضع درایستد، که بلوز بهتنهایی به او تعلق دارد، فقط چونکه او آن را نوشته است. چگونه درآمد، سود یا پاداش تقسیم میشود، پرسشی اجتماعی–مردمی [سوسیال] است. کسی که بخش بزرگتری از سود جدایی به او میرسد، برایش آسانتر هم خواهد بود، که همکاری را ترک کند. و این خود بخود بدان معنا است: که او بیشتر میتواند بوتار [شرط]های آن را دیکته کند، او قدرت بیشتری دارد.

هنگامیکه کسی از شرکت خود استعفا میکند، سزاوار است که مبلغی برای بازخرید دریافت کند؛ ولی شرکت را نمیتواند باخود ببرد. بههمین شیوه هم میتوان پنداشت، که رهبریِ شرکتی، به همکاری با کشوری پایان میدهد؛ ولی شرکت در آنجا میماند. بی از سودِ جدایی هراساندن، قدرت یکسانی نمیتواند داشته باشد. این به آن معنا نیست، که آن بههیچروی قدرتی نداشته باشد، زیرا رهبری کارش را شاید خوب انجام داده است و کسی دوست ندارد از آن بگذرد. ولی زیان جدایی برای طرف دیگر تنها شامل آن تواند بود، که برای رهبری باید کسان دیگری را پیدا کند. درست بههمینگونه هم در پاِمکا رخ میدهد: نمیتوانیم چیزی را باخود ببریم، وقتیکه آن را ترک میکنیم. در حالتِ آرمانیِ همکاریِ آزاد، روندِ کار چنان سامان داده شده است، که که همۀ دستاندرکاران یکسان به سودِ جدایی مینگرند ، و از این رو قدرت اقتصادیِ آنها در همکاری برابر است. پرسش در بارۀ سود جدایی را نمیشود بوسیلۀ درخواست برای داراییِ برابر جایگزین کرد. کسانیکه، [توانش] جابجاییِ بیشتری را دارند یا که در همکاری توانستهاند شایستگیهای کاربردیِ بیشتری را بهدست آورند، در کنار سهم داراییِ برابر، سود جداییِ بالاتری نیز دارند؛ همکاریِ آزاد میبایستی این را درست بوسیلۀ سهم داراییِ نابرابر به پاهنگیدن [جبران کردن kompensieren] بکوشد.

اینها پنج قانون اقتصاد هستند، که در هر شکل اقتصادی و –همکاری پایمندند [اعتبار دارند]. شاید پیش پا افتاده بهنگر میرسند. ولی اقتصاد پیش پا افتاده است. آن را به سبک دانشِ رازناکی مینگارند، تا بتوانند این قانونها را در پشت انبوهی از پرسشهای جزئی پنهان کنند.

بحران امپراتوریِ اِلیینیستی

هر شکلی از حاکمیت، هر شارینش، هر گروه باید برداشت خود را از قانونهای اقتصاد به دست آورد ‒ از قانونهایی که از آن پشتیبانی میکنند و آن را بکار میگیرند، و از آنهایی که اقتصاد میخواهد بر آنها نفوذ بگذارد. اقتصاد اِلیینیستی برای اینکار موضع روشنی دارد. از هیچ منطق درونیِ اقتصاد نمیپرسد، بلکه هر شکلی را با آن میسنجد، که آیا به هدف اِلیینیستی، یعنی به بالاترین درجۀ دسترسی به زاستار و کار و هموار کردن همۀ ایستادگیها، خدمت میکند یا نه. مالکیت اِلیینیستی بدین معنا همچون قدوس بهشمار میآید، از داراییهای نوع دیگر سلب مالکیت میشود. با پراکندگی مبارزه میشود، تا نرخ سرمایهگذاریِ مرکزی را داتارگانورزانه [اقتدارگرایانه] بالا ببرند. اِلیینها همیشه «برضد تباهی و رشوهخواری»، «برضد کاربرد ناروا» و «برضد بهرهگیریِ فریبکارانه از دستیاریها» هستند. میخواهند «از توانایان در برابر تنبلها پاسداری کنند» و «گاو شیرده را از کشتار ایمن دارند». انباشت و تِسکِ [اختصاصِ اعتبارِ Allokation] نابرابر را بدان وسیله نگهمیدارند، که زور–ورزیِ اقتصادی پدید میآورند. انسانها از دسترسی به دستاوردهای کارِ گردآمدی و تاریخی بازداشته میشوند و باید نیروی کار خود را واگذار کنند، اگر میخواهند زنده بمانند ‒ کاپیتالیسم و سوسیالیسم واقعی در اینجا فرقی نمیکند. پسانه اندکی «بازپخش» میشود، چیزی که به سخاوتمندی میماند و دولت رفاه همگانی Sozialstaat یا پارگِرت [شرکت کردن و سهیم بودن] نامیده میشود. دزد نوشابهای مهمان میکند و احساس خوبی دارد. اِلیینیسم گشایشِ بهزور اقتصادهای نفانی [ملی] و دیگر گردآمدیهای اقتصادی را از راه بازرگانیِ آزادِ کاپیتالیستی یا از راه استاندارد کردن [یکنواخت کردن] از روی الگوی استیلای سوسیالیستیِ واقعی به جریان میاندازد. اِلیینیسمِ ترادادی پیامدهای ویرانگرِ این گشایش را ولی تا اندازهای خنثی میکند، برای اینکه پیمانِ توسعۀ خودش را سراسر بیآبرو نکند. بر همین بنیاد اجازه میدهد در بارۀ سودِ جدایی نیز دستکم با او حرف بزنند.

در همۀ این نکتهها روشن میشود، که اِلیینیسم پیشرفته در برابر اِلیینیسم ترادادی نه «نرمش»، بلکه سختگیری است. زیر شعار «مردهریگ همدارِ مردمگان [میراث مشترک بشریت]» همۀ حقوق مالکیت زیر پرسش گذاشته میشود، تا سپس آنها را به حساب انستیتوها و کنسرسیومهایی بنویسند، که کاربرد بهینۀ اِلیینیستی را وعده میدهند. «پاکسازی Entschlackung »، «خصوصی سازی Privatisierung » و «بومداتیدن¹³⁰ [اقتصادی کردن]Ökonomisierung » باید هرچه نیرومندتر با پراکندگی مبارزه کنند و آنچه تاکنون به درون جامعه نشت کرده است، بازگردانند. بازپخش پسانۀ دولتی فسخ میشود، تا قدرت فشار اقتصادی را بالا ببرند. هرچند که همهجا سخن از پارگِرتیدن [شرکت کردن] است؛ در دگرسانی با الگوهای فراهمآوریِ مالی و پارگِرتِ اجتماعی، که زیر فشار شورش پاد–اِلیینیستی سال 1968 پذیرفته شد، در اینجا ولی یکسره مربوط میشود به پارگِرت–نیکخواهانۀ ناکارآمد و بیهوده: کمیسیونهای مشورتی، فراشان [پروژه]هایی که بودجۀ آنها از راه نهادی فراهم نمیشود، میزگردهای بی از شایستگی و اختیار، گردهماییهای فرودستانی که فهرست خواستهها را آماده میکنند و پیشنهاد میدهند.

فروپاشی بوسیلۀ تماس اقتصادی از سوی اِلیینیسم پیشرفته بی از هرگونه رودربایستی و برداشتن گامهایی در سوی نرمتر کردن پیامدهای بسیار سختِ تصمیمها دامن زده میشود. اِلیینیسم این را از راه منطقههای آزاد تجاری، قراردادهای بینالمللی به سبک قرارداد چند جانبۀ سرمایه گذاری MAI -Multilateral Agreement on Investment، انجام میدهد، حتا از راه جنگ با نفان [ملت]هایی، که نمیخواهند داتارگانِ [اتوریته، اقتدار و اختیارِ تصمیمگیریِ] خود را بر رابطههای–خارجیِ اقتصادی از دست بدهند. رویکرد اِلیینیسمِ پیشرفته در بارۀ سودِ جدایی، بیپرده حالتهای خیال پردازانۀ گزافهآمیزی بهخود میگیرد، که کمابیش فقط برای اِلیینها بطور رسمی اعلام میشود ‒ فرقی نمیکند، که آیا به «ایمنیِ سرمایهگذاری» و «حقوق مالکیت معنویِ وابسته به بازرگانیِtrade related intellectual rights » کنسرسیومها بستگی دارد، که در جنگلهای استوایی گونۀ نوی را که از نگر اقتصادی دلربا است، یافتهاند، یا که گویا به آن فشار بیمنطقی بستگی دارد، که برای نوکیسهگانِ [تازه به دوران رسیدگانِ] نرینه بوسیلۀ چندهمسریِ مرحلهای [به اقساط]شان انباشته میشود.

ولی چرا این روندِ فرسختگشته بایسته است؟ پاسخ اقتصادیِ اِلیینیسم پیشرفته به «بحران» سالهای هفتاد است. پرسش فقط این است، که «بحران» چیست.

پیامدهای ترسناک رفاه

همانا اقتصاد اِلیینیستی، که هرآینه نگران بهزیستیِ مردم نیست، بسختی میتواند از آن بازدارد، که گاهی چیزی مانند رفاه [فراوانی و شکوفایی و آسایش] گوالش یابد. انسانها توانایی آن را دارند، که در شگفتانگیزترین راژمان [سیستم]های اقتصادی نیازمندیهای خود را برآورند، اگر آنها را فقط بگذارند ‒ نکتۀ اصلی این است، که صلح برجا است، از جُنب و جوش آدمیان جلوگیری نمیشود، ثروت اجتماعی برای پروژههای بزرگِ بیمعنای دولتی به باد نمیرود، و از بازپخش سودهای کلانِ داراییها به سود نیازمندیهای همگانی جلوگیری نمیشود. برخلاف آموزۀ [مکتب، دکترین] اِلیینیستی نباید آدمها را از راه راژمانهای پیچیده و پرترفند از ژیرندگی [فعالیت]های اقتصادی بازداشت؛ آنها خود بخود اینکار را میکنند. کاپیتالیسم، سوسیالیسم واقعی، «توسعه» بسیار بیشتر راژمانهای بازدارندۀ اقتصادی هستند تا «راژمانهای اقتصادی». کارکرد اصلی آنها در این است، که از ژیرندگیهای اقتصادیِ «نادرستِ» آدمها جلوگیری کنند و اقتصاد اجتماعی را در تنش همیشگی رها کنند، تا با گوالش بهروزی و خوشبختی در نزد بیشینۀ آدمها برستیزند.

درست این مانورهای مختل کننده در دهۀ هفتاد برای اِلیینها ولی همواره سختتر میشوند. ایستادگی در برابر پروژههای بزرگِ توسعه افزایش مییابد. تقسیم جهان به دو بلوک بزرگ و گسترش سلاحهای کشتار جمعی، جنگیدن در بخشهای وسیع کرۀ زمین را موضوعی دشوار و ناگوار میگرداند. شورش پاد–اِلیینیستیِ سالهای پایانیِ دهۀ شصت سطح بالاتری از بازپخشِ درآمد را تحمیل کرده است. جنبندگی آدمها را همواره سختتر میشود کنترل کرد، نه تنها به سبب ابزار ترابریِ بهبودیافته، بلکه همچنین برای نگرش دگرسان شدۀ آنها. و تا جایی که از فضانوردی نیز آن شور و انگیزۀ آغازین رخت بربسته است.

در دهۀ هفتاد اِلیینها بدان سبب خود را با خطر دهشتانگیزی روبرو میبینند، که به آدمها بیاندازه میتواند خوش بگذرد. این برای اقتصاد اِلیینیستی پیامدهای کشندهای، که در آن زمان در نخستین نشانههایش احساس میشدند، میتوانست داشته باشد. همۀ این نشانههای بحران، که اِلیینها مویهکنان فهرست میکنند: «بدهکاری»، «کاهش رشد»، «بیکاریِ انبوهی»، «کاهش نوآوری»، «اندیشۀ چشمداشت به مزایای ویژهAnspruchsdenken »، در اصل نشانههای هنجارمندِ [نرمال] یک اقتصادِ شکوفا هستند. بدهکاریِ عمومی، یعنی بدهکاریِ دولت به بانکها و بدهکاریِ جهان سوم به نهادهای مالیِ جهانی، معنای دیگری نمیدهد، مگر اینکه ثروت اجتماعی به جایی میرود، که به آن نیاز میشود، زیرا که در جای دیگر به هیچ رو کاربرد خردمندانهای برای آن یافت نمیشود. این، پراکَنشِ [توزیعِ] پیششتابنده است. «بحرانِ»–بدهکاری از آن بیرون میآید، اگر مردم بههیچروی پی نبرند، که بازپرداخت را باید از تن خویش [مایه بگذارند و] پسانداز کنند، جایی که به پول آشکارا برای هرگز چیز دیگری بیدرنگ نیاز نمیشود. مقولۀ اِلیینیستیِ «رشد اقتصادی» فقط ژیرندگیهای اقتصادیِ بطور رسمی تنظیم شده را، با ژیرندگیهای اقتصادیای که با مبادلۀ آهنجیده [انتزاعی] در پیوندند، میسنجد. کاهش رشد بنابراین به این معنا است، که پول کمتر به پروژههای بزرگ مرکزی جاری میشود و آدمها از زمان و کار بیشتری برای مبادلۀ دوسویه مایه میگذارند ‒ نشانی از رفاه و خِرد. به همینسان «بیکاریِ انبوهی» پیش از همه نشان میدهد، که دستکم ثروت عمومیِ اجتماعی تا آن اندازه توسعه یافته است، که آدمها دیگر نباید خود را به هر قیمتی بفروشند و میتوانند بیاغازند تصمیمها بگیرند. آدمها با اینهمه باز کار میکنند، و این را فقط به شکل کار رسمی انجام نمیدهند. «کاهش نوآوری» یعنی، که وابستهسازیِ گنجایشهای اجتماعیِ کار و «کاربرد» به پروژههای بزرگ مرکزی، زیر فرمان اِلیینیستی، دیگر آنچنان خوب کار نمیکند. آدمها همچنین کمتر در اندیشۀ بدست آوردن شایستگیهای بنیادیِ [کلیدیِ] اِلیینیستی هستند، بلکه خود را بیشتر با چیزهای دیگر سرگرم میکنند. بدان سان، دسترسیِ اجتماعی به شایستگی، ازدایش [اطلاعات] و آموزش گسترش مییابد، با اینکه آدمها به معنای اِلیینیستی «از پس هیچ کاری برنمیآیند». «اندیشۀ چشمداشت به مزایای ویژه» سرانجام حالتی را نشان میدهد، که آدمها از بهرالِ گَسارشِ Konsumquote [دانگ، سهمیۀ مصرفِ] یکبار بدست آمده بسختی دفاع میکنند، و گاهی تازه معنای بدتری دارد: دریستادن بر امتیازهای مادیِ برآمده از شورش پاد–اِلیینیستی و شناخت پیرامون گردآمدیگی و تاریخیبودن کار Kollektivität und Historizität، که از آن ایدۀ یک خواستِ–بنیادینِ کلی به دستاوردهای این کار برآهنجیده میشود.

فراشانِ [پروژۀ] ستارۀ مرگ

در آغاز، آدمها فهرستِ پراسه [مسئله]های اِلیینها را به هیچ روی درنیافتند. برای آنها بیدرنگ روشن نشد، چرا این پراسهها میبایست چنان دشوار باشند، که همۀ جایگاههای بدستآمده، همۀ شکوفاییها را میبایست دگرباره به بحث و بررسی بگذارند، تا که آنها را واگشایند. نفهمیدند، چرا بانکها نمیتوانستند بهآسانی از بازپرداخت بدهیها بگذرند؛ چنانکه پیدا است کسی کمبود پول نداشت. آدمها ناگهان، بیشتر آماده بودند، تا پروژههای بزرگ اِلیینیستی را با شکست روبرو کنند، از اینکه خود کمربندها را بازهم سفتتر ببندند. پس بنابراین دیگر به ماه سفر نکردند. آنها مانند جاواها به بحران واکنش نشان دادند: آنچه هست توزیع میکنند؛ بر روی فراشانهای بنیادی تمرکز میکنند؛ با سوگیریِ فراهمآوری و انباشت توشه کار میکنند و نه سیجگرایانه [مخاطرهآمیز]. جنبشهای اجتماعی–مردمی، در آنزمان هنوز بیآلایش و دور از گفتمانهای–پسا–توسعۀ نوین، برای اِلیینها کمک بزرگی نبودند، بلکه بیپروا به آنها میتاختند. هنگامی که بسیاری از پراسههای زیستبومی برجا بودند، پس پناه بر خدا به رشد بیشتر، نوآوری بیشتر و کار رسمی بیشتر نیاز نداشتند. میبایستی هرآینه در ارتش صرفهجویی میکردند، گهولش [مبادلۀ] جهانیِ کالا را کمی کندتر میکردند، و هنگامی که مالیاتِ بالا بر سودها به آنجا کشید، که عرضه کنندگان خدماتِ Leistungsträger اِلیینیستی با ترشرویی پا پسکشیدند، سپس خود دیگر میخواهند کارها را بر دوش بگیرند. برای اِلیینها تا این اندازه بیخردیِ رویهم انباشته شده ناامید کننده بود.

سستی، رخوتِ–رفاهیِ بدرد نخور باید درهم شکسته شود. آنچه از نظر مالی برای اینکار نیاز بود، اِلیینها از پیش اندیشیده بودند. به فاکتور تنشِ تازهای نیاز داشتند، که کاری انجام دهند، که جنگ و «توسعه»، کاپیتالیسم و سوسیالیسم دیگر به چنین خوبی نمیتوانستند: [یعنی] شکوفاییِ دروغین را نابود کنند، ژیرندگیهای دروغین اقتصادی را بازدارند، سخن کوتاه ‒ آدمها را دوباره جوان، پخمه و گرسنه کنند. به ستارۀ مرگی نیاز داشتند، که بتواند با پرتُو انرژیزای خود اقتصادها را نابود کند و بدین وسیله دیگران را رام و سربراه کند. میبایست یک ایستگاه فضایی در قلمروِ بیرون از دسترسیِ انسانها باشد. این ستارۀ مرگ میبایستی کنسرسیومهای چندنفانی [ملیتی] و بازارهای مالیِ جهانی باشد.

در اصل میبایست میگفتند «کنسرسیومهای پادنفانی [ضدملی]»، زیرا تکلیف اصلیِ آنها نابودیِ داتارگان [اقتدار، اتوریتۀ] اقتصادهای نفانی خواهد بود. اقتصادهای نفانی از دید اِلیینیستی در ورزیدار [کارکرد] کامیاب نبودهاند، زیرا که دربرابر نیازمندیهای مردم و نفوذ جنبشهای مردمی بسیار نرم بودند. کنسرسیومهای چندملیتی تاکنون هم برجا بودهاند، ولی عملکردشان به سانی دیگر بوده است؛ تاکنون فقط بازوی دراز کشورهای صنعتی بودند، بهاندازۀ بسنده در برابر آنها خودداتی [استقلال] نداشتند، و گاه بگاه حتا با یکدیگر رقابت میکردند و میگذاشتند همدیگر را بازی دهند. پروژۀ ستارۀ مرگ میبایستی جور دیگری عمل میکرد. همچنین کشورهای صنعتیِ شمال میبایستی کنسرسیومهای چندملیتی و بازارهای جهانی را دیگر نتوانند کنترل کنند، ستارۀ مرگ میبایست آنچنان ناوابسته باشد، که بتواند همهجا ضربه بزند و همه را تنبیه و فرهیزش کند. حتا اِلیینها میبایست بتوانند بایستند و بگویند: «ما گناهی نداریم، که شما را غارت و نابود میکنیم؛ آن ستارۀ مرگ است ، که ما را وادار میکند!»

برای اینکه ستارۀ مرگ کار کند، باید آن را نخست بهآرامی شارژ میکردند. بنابراین اِلیینها در سالهای پس از آن تا آنجا که توانستنی بود سهم بسیاری از ثروت اجتماعی را به ستارۀ مرگ بردند، هنگامیکه گنجایشهای نفانی برای خودبسندگی را با پرسونش [دقت] تهی میکردند، گردش اقتصادی را به سرمایۀ بیگانه وابسته کردند و راژمانهای ارزی را آسیب پذیر کردند. این کمابیش تا میانۀ دهۀ هشتاد به درازا کشید. سپس ستارۀ مرگ به تیراندازی آغاز کرد. تیراندازی شامل آن شد، که دیگر کسی بازپخشی از ثروت اجتماعیِ جهانی دریافت نکرد. بسیار ساده دیگر کسی پولی دریافت نکرد ‒ هیچ وامی، هیچ «سرمایه»ای، و هیچگونه «سرمایهگذاری». هنگامی که ستارۀ مرگ تیر انداخت، سرمایهی نفانیِ خودی هم از جایش جست و پا بهگریز نهاد. هرآینه زمینه را فراهم کرده بودند، که آن بتواند بگریزد. تیراندازی شد به همۀ ساختارهایی، که به پنج نشانۀ بحران پیشتر گفته شده آلوده بودند، که اِلیینها در این میان آنها را دشمنان اصلیِ مردمگان [بشریت] خوانده بودند. بسیار والا کار کرد، و نتیجهها سراسر شگفتآور بودند.

چرا اِلیینیسم خفن است

پراسۀ بنیادی بازاریابی بود. نمیشد پنهان کرد، که اِلیینها پشت ستارۀ مرگ ایستادهاند. آنها به هر فرد جداگانه برای کنشهایش دستور نمیدادند، برای نمونه وقتیکه موضوع به تخلیهها در بخش بازارهای مالیِ جهانی مربوط میشد، ولی سرانجام آنها آن را ساخته بودند، و هر کاری میکردند، که هنایش آن را بهینه سازند، و هرآینه بیشترین کنشهایش را درواقع رهبری میکردند. اگر توجه نمیکردند، ستارۀ مرگ میتوانست نور بدی به اِلیینیسم پیشرفته افکنَد. هَنایش ستارۀ مرگ همچنین در پادگوییِ روشنی با گفتمان–های–پسا–توسعۀ نوین نهفته بود. میبایست کاری میکردند، که مردم هم بتوانند ستارۀ مرگ را دوست بدارند. بخش ترادادیِ بازاریابیِ اِلیینیستی اززیر بار این تکلیف یکسره از توان افتاده بود. هنگامی که اِلیینهای پیشرفته نخستین بروشورهای کاغذِ برقی را دیده بودند («چرا پیشرفت گاهی باید دردآور باشد»، «ستارۀ مرگ ‒ رهنمودی از خِرَد اقتصادی» و همانند آن)، بیدرنگ کل بخش را به خانه فرستادند و بازاریابیِ ستارۀ مرگ را به گروه طراح جوان و آفرینندهای سپردند، که به خود نام چاخا¹³¹ را داد («چرا اِلیینیسم خفن است. Warum Alienismus Cool Ist»).

پس از آنکه همکاران چاخا نزدیک به نیمی از بودجۀ کلان خود را با ماساژهای آفریننده، شامخوریهای سازنده، سفرهای ابتکاری با کِشتی و پریدن از بلندی با کمک ریسمانِ کشدار bungee jumping خرج کرده بودند، بیآنکه از آن چیز بدردبخوری بیرون آمده باشد، با کوهی از پیتزا–پلاستیکیها جلوی ضبط ویدیو زانو زدند، کمی حشیش کشیدند و نمیدانم برای چندمین بار «جنگ ستارگان Star Wars» را تماشا کردند. و سپس همهچیز روشن بود. شورشیان و امپراتوری، بدین‌گونه میبایست کار میکرد. با «ما همه در یک کشتی نشستهایم» و «پنج دقیقه به دوازده است¹³²» از اینجا نمیشد چیزی درآورد. از نگر اقتصادی، غریو جنگ بایستی میبود: «امپراتوریها را درهم شکنید!» این خوب پذیرفته شد. اینگونه نیوشیده میآمد «نابود کنید، آنچه شما را نابود میکند». این چیزی بود برای نسل جوان.

چاخا پیروزیِ اُسپُری [کاملی] بود. چاخا به هیچ روی نخست نمیکوشید، ستارۀ مرگ را بی از ایرنگ نشان دهد؛ امپراتوریها را سیاه میکرد. چاخا بازیهای کمپیوتری ساخت، که در آنها میتوان در نقش جهانیساز همۀ آنهایی را، که در گذشته همواره یکی را آزرده بودند، دنبال کرد: پدر و مادر، آموزگار، استادکار، رهبران سندیکاها، فرنشینان سازمانهای رادیو و تلویزیونِ نفانی [ملی]، کنشوران حزب یگانستۀ کمونیستیِ نفانی و هاینو Heino [خوانندۀ پاپ آلمانی]. ویدیو–کلیپهایی ساختند، که در آن شورشیانی که در تاتوین دارند پیکنیک میکنند دیده میشوند، در برابر لاشۀ نیمسوختۀ یک فضاناوِ تیرباران شدۀ امپراتوری که هنوز دود از آن برمیخاست، با زیرنویس: «بسیار کُند برای پیشیجوییِ فردا».

اِلیینهای پیشرفته اخم کردند و ابرو درهم کشیدند، هنگامی که چاخا کمپین خود را به نمایش گذاشتند. آنچه در آنجا دیدند، بهروشنی پاد–داتارگانورز antiautoritär [ضد اقتدارگرا] بود. افزون بر این ولی شورشیان ستارۀ مرگ را کمابیش در هر اپیسودِ «جنگ ستارگان» به نابودی تیرباران میکردند. ولی چاخا به اِلیینها پذیراند، که اینها نگرانیهای کهنهاندیشانه بودند ‒ در فرهنگ پاپ بافتارِ [متن]Kontext آغازین نقش تعیینکننده ندارد، سرانجام فقط به این بستگی دارد، «چه کسی بیان میکند who represents».

شکارگر سر در تاتویین Headhunter auf Tatooine¹³³

نگرش شورشیان، نگرش کلکتیوهای پسانوین [پاِمکاها] به پروژۀ ستارۀ مرگ در واقع بیتفاوت است. آنجا که گفتمانهای–پسا–توسعه از گرایش جنبشهای اجتماعی–مردمی بهره میگیرند، باید هرآینه بیدرنگ در برابر گرفتاریهای جهان چیزی رخ دهد، پروژۀ ستارۀ مرگ (در نوشتارگان دانشیک از نئولیبرالیسم نیز سخن میگویند) به پشتیبانیِ شورشیان و رد ساختارها و نهادهای ترادادی از سوی آنها میآید. بسیار چیزها، که زیر تیرباران ستارۀ مرگ نابود میشوند، شورشیان با سراپا شور نابود شدن آنها را تماشا میکنند؛ یا به هر روی برای پدافند از آن شاید بسختی از جایشان بلند میشوند. بدانگونه که برای جنبشهای اجتماعی–مردمی در بنیاد روشن است، که تنگتر کردن دسترسیِ سلطهشکل، سرانجام نمیتواند کمکی برای هدفهایشان باشد، برای پاِمکاها هم روشن است، که ستارۀ مرگ پروژهای داتارگانورز [اقتدارگرا] است و اینکه آنها به برخی ساختارها وابستهاند، که ستارۀ مرگ آنها را نابود میکند ‒ بازپخش اقتصادی، ایمنسازیِ گذران زندگی، ساختارهای مبادلۀ دوسویه.

همچنین نگرش اِلیینیسم پیشرفته به شورشیان دو پهلو است. با اینکه شورشیان برای آنها گمانمند [مشکوک] اند، اِلیینها نمیکوشند، پاِمکاها را نابود کنند. این مهربانی نیست، بلکه حسابگریِ محض است. با پایان دوران توسعه پاِمکاها آغازیدند، امپراتوریها و ساختارهای کار رسمی در کارآیی [بارآوری] را پشت سر بگذارند. دستکم پاِمکاها انبوهی از چیزها را عرضه میکنند، که اِلیینها نمیتوانند آنها را بهسان دیگری تولید کنند: آفرینندگی، کوشش، شکلهای نوین همکاریِ اجتماعی–مردمی [سوسیال]، پراسهگشاییهای نا–بازارشکلی.

و بدینگونه ناگهان دسته–دسته اِلیین در تاتویین دیده میشوند که پیکنیک میکنند، که در میان شورشیان پرسه میزنند و میاندیشند، که چگونه میتوانند تواناییِ آنها را بکار گیرند. شکلهای گوناگونی را آزمایش میکنند، که چگونه پاِمکاها آفریننده بمانند و با اینهمه بتوانند کنترل شوند: الگوهای کار شهروندی، کار تیمی در کارخانه و شرکت، پایگانی [هیرارشی، سلسله مراتب]های همرویهتر و گروههای پاره–خودایستا، واحدهای تولیدیِ بیرون از کارخانه و نیمه–خودایستا، برنامههای پشتیبانی در چارچوب گفتمانهای نوین، فراشانهای کمکی با وامهای کوچک و سگالش تَشنیک شناختی. آنها میکوشند که رویکردهای نگریک و ورزالی [تئوریک و عملی] را توسعه دهند، که چگونه میتوانند پاِمکاها را در برنامۀ اقتصادیِ خود ادغام کنند، برای نمونه با مقولۀ «سرمایۀ اجتماعی–مردمی».

شورشیان، گردآمدی [کلکتیو]ها و ماکی

همچنین پاِمکاها بطریهای–ارلنمایرند، جایی، که در آن خزانۀ ژن در جنبش است، جایی که گذرگاههای بیشماری برجا هستند. در آنجا ماکیزانها را مییابیم، سیویلیستها و اِلیینها را. در دگرسانی با جنبشهای اجتماعی–مردمی، ولی شورشیان با موتور–ارلنمایر پرواز نمیکنند. قدرت ترسآور ماکی در درون پاِمکاها نیست، که اِلیینها را وادار میکند، که به شورشیان امتیاز بدهند؛ راندمان پربار آنها است، که برای اِلیینها اندَرَستان [جالب] است.

برای ماکی پاِمکاها و جنبشهای اجتماعی–مردمی به گونۀ همسانی بیدگرگزیناند. ماکی گزینهای ندارد: در کشمکشهای میان شورشیان و امپراتوری باید در کنار شورشیان کوشا شود. همۀ کوششها که امپراتوریها را برهانند، زیرا که به درد چیزی میخورند یا اینکه میتوانند سودمند [ساخته] شوند، به شکست میانجامند. آنچه سبب میشود شورشیان نقطۀ آغازی توانستنی برای ماکی بشوند، ولی امپراتوریها نه، نزدیکیِ مهآلودشان به همکاریِ آزاد است. شورشیان به هیچ روی بکلی به همکاریِ آزاد در پاِمکاها نمیورزند، ولی ضعفی برای آن ایده دارند. بیزاریشان از امپراتوری است که آنها را برای آن [ایده] آماده میسازد؛ و این بعکس دلیل آن است، چرا آنها با هیچ نیرویی یکی نخواهند شد، که هرآینه در دورترین مکان هم بوی امپراتوری و فرماندهی بدهد.

نقطۀ آغاز ماکی در پاِمکاها بدان سبب نخست همان است که در جنبشهای اجتماعی–مردمی است. بر آن پافشاری میکند که ما در جهانی سلطهشکل زندگی میکنیم و که پرسمانها تنها با سرکوبِ سلطه میتوانند واگشوده شوند. ماکی نمیتواند با «اقتصاد آرمانی»ی آماده از پشت تخته رسم [میز طراحی] به سوی پاِمکاها بیاید، بلکه باید اینجا هم با اصل همکاریِ آزاد و با هنایش خودهمانندِ¹³⁴ Selbstähnlich سیاستِ خویش در آمادهباش باشد. در هر الگوی توانستنی و در گوناگونترین بوتارهای [شرایط] آغازین، ماکی سیاست اقتصادیای درخواست میکند، که پاد–اِلیینیستی است. ماکی برای توانبخشی و پشتیبانیِ مالکیتِ پاد–اِلیینیستی تلاش میکند ‒ از جاوا–لَند Jawa-Land وجاوا–کرآوْلِرِ Jawa-Crowler همدارگونه [همگانی] بهرهبرداری شده تا فراشانِ [پروژۀ] نیکخواهانه. ماکی پراکندگیِ کنترل شدهای را ترجیح میدهد، که شاید گاهی آهسته و کشیده شود، ولی هرگز نمیتواند بازایستد؛ کاهشِ «پروژههای نوآوری»ی بزرگِ مرکزی به سود پشتیبانی از گنجایشهای پراکنده و توانشهای هروینیده [تعمیم داده شده]، که در آماجهای خویش بتوانند سرمایهگذاری کنند؛ نهاد–زدایی از شایستگی، ازدایش [اطلاعات]، آموزش. ماکی بر بازپخش ثروت اجتماعی، فراسوی کار رسمی (چه از راه پول گذران زندگی چه از راه تقسیمِ زمین) و بر پشتیبانی از «چرخههای کوتاه short circuites»، ساختارهای فراهمروِ [موازیِ] خودبسنده، که بتوانند جامعههای استانی و کشوری را از تیرباران ستارۀ مرگ ایمن نگهدارند، پافشاری میکند. ماکی کنترل سود از جدایی را درخواست میکند، بدانگونهکه برای همۀ همبازان کمابیش یکسان باشد. و ماکی از سپاک Respekt [احترام] به داتارگانِ [اتوریتۀ] اقتصادیِ بیگانه پشتیبانی میکند، بویژه از دیگر اقتصادهای نفانی [ملی]؛ بر این نگر استوار است، که اقتصاد نباید «ورزش لمسِ کامل¹³⁵Vollkontaktsport » [مانند کیکبوکسینگ] باشد. این، نگرش ماکی به پنج قانون اقتصاد است؛ نه الگویی آماده و از پیش ساخته، بلکه سو دهندهای، که میتواند در هر ساختار اقتصادی تاثیرگذارد.

ولی نقش تعیین کنندۀ ماکی در پاِمکاها چیز دیگری است. شامل آن میشود، که در نگره و ورزیدار [تئوری و پراکسیس] پندارپذیر سازد، که همکاریِ آزاد در پاِمکاها چگونه میتواند انجام پذیرد. بر پایۀ کدام سوگیریها فرد در یک همکاری رفتار میکند، که در آن هیچگونه قاعدههای از پیش تعیینشده نبایستی وجود داشته باشند؟

دو بخش نخستِ سیاستِ خودداتی [استقلال]، که ماکی نمایندگی میکند، در اینجا نیز مهم اند ‒ حل و فصل ابزار سلطۀ اِلیینیستی همچنین در پاِمکاها، بههمینگونه سنجش–دمکراسیِ ورزال praktische. ولی هنوز مهمتر دو بخشِ دیگرِ آن است: سیاست رابطهها و گسترش چیرهدستیهای اجتماعی–مردمی [سوسیال].

در سیاستِ رابطهها ماکی تصور خود را توسعه میدهد، که چگونه رابطههای اجتماعی–مردمی بهسان دیگری از بوسیلۀ خردِ گفتمانی، برآختی [عینی] و ابزار قدرت اِلیینیستی میبایستی تنظیم شوند. بر پایۀ آروین [تجربه]های گذرای ماکی اصل گفتگو–کردن به آن تعلق دارد – با نتیجۀ باز، با توانش شکست، با هیچ ابزار فشار دیگری مگر با ابزار کاهش همکاری. به آن تعلق دارد، که همکاری «دوسویه در چارچوب هسیامندی [واقعگرایانه]» است: امتیازهای تصادفیِ شخصی، که تک–تک هموندان در جامعه از آن‌ بهرهمندند، گرچه برای پاهنگیدنِ [جبرانِ] مالیِ خاصی به درون گردآمدی [کلکتیو] آورده میشوند، ولی نه برای پاهنگیدنِ هَماک total، بسیار ساده زیرا وگرنه دیگر هیچکس نمیخواهد عضو چنین گردآمدیای بشود. چونیِ رابطهها میان عضوها بر پایۀ برابری نیست، بلکه بر مبنای دگرسانی، که در فراروندِ [پروسۀ] برشناسی در پایان همچون امری مثبت تجربه میشود و هر دو سو را دگرگون میکند. گردآمدی باید بتواند سیاستی از توانستنی ساختن را بکار بندد، یعنی، که کار و پشتیبانی دیگران را گاه بگاه حتا «ناکرانمند [بلانکو]» در دسترس تک–تکِ هموندان قرار دهد، بیآنکه پیشانه همه باید تا آخرین پازههای [جزئیاتِ] پروژۀ مربوطه را پذیرفته باشند ‒ یعنی هر چه، که جز این حاکمیت یا گهولش آهنجیده [مبادلۀ انتزاعی] برای فرد توانستنی میسازد. و سرانجام میبایستی همکاریهای اجتماعی–مردمی بر پایۀ بیوفایی در برابر آنچه هست بنیاد گردند: ادامۀ هستیِ گردآمدی نباید آخرین ارزش پرسش نشده باشد، بلکه باید همواره بتواند موضوع گفتمان قرار گیرد.

گسترش تواناییهای مردمی، نوعی راهنماییِ ماکی است، کدام ویژگیها در نزد تک–تک فردها باید توسعه یابند و پشتیبانی شوند، تا اینکه همکاریِ آزاد کار کند. خوداندیشی [Selbsreflexion] بایسته است، آن توانایی، که حالتها وساختارها را همچنین از نگرگاه دیگران به پندار آوریم و از برتریها، امتیازها و کاستیهای خود آگاه شویم. بایسته آن است، که به انگلیسی «رهبری leadership» نام دارد و پرسونتر از همه به «پیشگامی» باید ترجمه شود، و در واقع رهبریِ گردآمدی [کلکتیو]. بسنده نمیکند که همه اندَرَستهای خود را بدیسولند [فرموله کنند] و در دگرسانیِ آنها پیش رو نهند؛ کسی باید گام سپسین مربوطه را نشان دهد، که از پی آن میآید، و در یک همکاریِ آزاد میبایستی این توانایی تا جایی که توانستنی است گردآمده باشد. همکاریِ آزاد از هموندان خویش خودباوری [اعتماد بنفس] میخواهد، آن توانایی، که روراست باشند و از دگرسانیها در تجربه، شناخت و «دیرینگیِ خدمت» جا نزنند. همکاریِ آزاد رفتار «سازمانی»، رفتار نفوذگذاریِ ژیرا بر پیرامون اجتماعیِ [سوسیال] خویش را ترجیح میدهد، بجای آنکه فرض کند، که همۀ اینها به کسی مربوط نیست یا که کسی آن را خود دیگر راست و ریس خواهد کرد. و توانایی برای ناوابستگی، که با بیوفایی به آنچه هست برابری میکند، را بایسته میداند و از آن پشتیبانی میکند ‒ آمادگی، که راندمان همکاریاش را به بوتار [شرط]ها وابسته کند و احتمالا به همکاری پایان دهد، گرچه این همیشه با خطرهای احساسی و مادی در پیوند است. گسترش تواناییهای اجتماعی–مردمی را، که ماکی برای آن تلاش میکند، به بهترین وجهی میشود فهمید، اگر آنها را با پنج چشمانداز «فاشیسم در جامعه» همسنجی کنیم، آن [گسترش تواناییهای اجتماعی–مردمی] تصویرِ–آیینهایِ پرسون آنها است.

چرا بایستی همۀ اینها برای شورشیان اندَرَستان [جالب] باشد؟ از کُنج کهنه–سربازان غرولندانه میخروشد. هیچ نظمی، هیچ آرمان رهاییبخشانهای! این دسته از هیچ چیزِ دیگر رؤیایی ندارد، مگر اینکه خود به اِلیین ترادیسد! ولی این هم سراسر درست نیست. شورشیان میخواهند کامیاب شوند، ولی نمیخواهند بهسان امپراتوریها شوند. گاهی اِلیینها را خفن [خودمانی: بسیار خوب و خوشایند] میدانند، اما به آنها اعتماد نمیکنند. پاِمکاها هر روز در برابر این دگرگزین ایستادهاند، که چگونه همکاریِ اجتماعی–مردمیِ خود را سازماندهی کنند، چه شکلی [گشتالتی] به خود بدهند. فقط شکل اجتماعی–مردمی، اقتصاد واقعی آن‌، میتواند به آنها آن داتارگانی [اقتداری] را بدهد، که ماندگاریشان را تضمین میکند. و اگر در این راه نمیخواهند یکسره در ساختارهایی بیفتند، که از آنها در اصل روی گردانیدهاند، پس گشتالت آنان میتواند تنها در راستای سیاست خودداتی [استقلال] سوگیری کند. بعکس، ماکی باید در ورزیدار [پراکسیس، عمل] نشان دهد، که سیاستَش کار میکند. پاِمکاها دومین میدان ورزیدار بزرگی هستند، که در آن ماکی با حاکمیت اِلیینها میجنگد. تنها هنگامی که پندارهایش از همکاری اجتماعی–مردمی در اینجا سودمند باشند، میتوانند همچنین دگرباره جنبشهای اجتماعی–مردمی پدیدار شوند، که اقتصاد اجتماعی را موضوع خود میسازند. اقتصادی دیگر، نه آنچه، که اِلیینها از آن میفهمند.

دست بالا با بخش چهارم داستانِ «جنگ ستارگان» روشن شده است، که دنیای شورشیان، اگر روزی به نُه بخش گسترش یابد، چه بسیار خستهکننده میتواند بشود: برزخِ همیشگی، بازگشتِ همیشه همانها. ماجراهایش دلپذیرند، اما همیشه همان فیلمنامه است. میان کشمکشهای خستهکنندۀ پرجنب و جوش خانوادگی و همچنین درگیریهای لفظیِ خسته کننده با امپراتوری چیز براستی نوی وجود ندارد. این پراسه [مسئله ماکی است، که به گردآمدیهای پسانوین [کلکتیوهای پسامدرن PMKs]، آن توانایی را بدهد، همانگونه که فوکس مولدر میگوید، که به «توانشهای گزاف» باور کند. برای نمونه به دنیایی بی از اِلیینها.

3. به چُمچه باور نکنید!

اگر تا اینجا را خوانده باشید، شاید چیزی یاد گرفتهاید. شما در برابر اِلیینهایی خواهید ایستاد، که با بطری شامپاین و بستهای از پیتزای یخزده در سبد و با واژههای دوستانه «البته اجازه دارم؟» میخواهند جلوی شما در صف بزور جایی برای خود باز کنند، هم بدان گاه که شما گاریِ سنگینی پر از خریدِ آخرهفته را برای چهار سر خانواده جلوی خود هُل میدهید. اکنون باید بتوانید، میخانه زمردها را بشناسید، حتا اگر آنها تازهترینِ تازههای پوشش اِلیینیستیِ–پیشرفته را بر خود داشته باشند. شما واژههای بنیادی مانند «پاسخگویی»، «برای همۀ ما بهتر است»، «اندیشۀ چشمداشت به توانشها و موقعیتهای ویژه» را بازخواهید شناخت. شما میتوانید اِلیینها را از سیویلیستها بازشناسید و همخواند با آن رفتار کنید. شاید برخی چیزها را در دیدارهای–ماکیِ خود کمی آسانتر میگیرید. و شاید در این باره میاندیشید، که پولی برای درمان [تراپی] خود پسانداز کنید و بهتر است که چند تا از اِلیینها را از زندگی خود دور کنید.

اما داستان چگونه پیش خواهد رفت؟ شما میدانید، که اِلیینیسم راهِ چاره نیست، ولی باژگون نابِ آن هم واگشود نیست (به سبب همامونیِ ترسناک fearful Symmetry). شما میدانید، که بحرانها اندَراَستیک [جالب] اند، ولی که [داستان] فقط بدان گونه شتابان به پیش میرود، که ماکی گسترش مییابد. و شما میدانید، که عهد و پیمان نو، رهایی از اِلیینها و اِلیینیسم، طرحی خودهمانند است، که در گوناگونترینِ سطحها ‒ در بزرگ و کوچک، بیرون و درون، در پسراندن اِلیینیسم و در ساختن جهانی اجتماعی–مردمیِ [سوسیال] کمتر اِلیینیستی ‒ اصلهای یکسانی را دنبال میکند.

این اصلها نباید اختراع شوند. میتوان آنها را جُست و دید؛ آنها در هسیاییِ [واقعیت] ماکی یافت میشوند، در ایدهها و ورزههایش Praktiken. در آنجا شکل میگیرند. برخیزید و راه بیفتید، این اصلها را بپرهانید [مطالعه کنید] و آنها را بهکار بندید. سیاست خودداتی را جستجو کنید. به همکاریِ آزادانه بیندیشید و روی آن کار کنید. نگذارید خماریِ جنبشِ کهنه–سربازان شما را نزار کند. براندیشید و بیاموزید. زمان نمیایستد.

در صحنهای در «ماتریکس Matrix»، که لاکلائو Laclau اندرمیان آهکشیدنِ در پیرامون–نشستگان بار دیگر توجه ما را بویژه جلب کرد، جوانکی در آپارتمانِ «اوراکِلهاOrakels » نشسته است و چُمچه [قاشق] خم میکند. بهنگر میرسد او اینکار را با تلهپاتی [دور–باهمی] انجام میدهد، اما او برای نئو Neo روشن میگرداند، که اینها چیرهدستیهای فرازاستاری نیستند، که او بکار میبرد. «سعی نکنید، چُمچه را خم کنید. بینگارید: چُمچهای در کار نیست!» هنگامی که نِئو روی آن تمرکز میکند، او هم از پسِ آن برمیآید. دیرتر، وقتیکه رویدادها به سوی لحظۀ سرنوشت ساز پیش میروند و برای نئو و ترینیتی Trinity بسیار سخت میشود، نئو چشمهایش را میبندد و دیسول [فرمول] را تکرار میکند: چُمچهای در کار نیست!»

شما نیز اکنون میدانید، چرا چُمچهای در کار نیست. بر پایۀ قانونهای اِلیینیسم، حاکمیت اِلیینها نابودشدنی نیست. خردمندانه است، خودآشکار [بدیهی] است. از پادگوییهای درونی یا ایرنگ [خطا]های ساختاری شکست نمیخورد. چُمچههایش خمشدنی نیستند. در جهان اِلیینیستی قاعدههایی آشکار میشوند، که آنها را اِلیینها برپا میکنند، بعنوان قانونهای زاستار [طبیعت] Naturgesetze ‒ همۀ دانشهای اجتماعیِ آنها این را میآموزند. ولی اگر دیگر به این خودآشکاری باور نکنیم، اگر شیوۀ نگرش خود را ترادیسیم و بیباکانه به ایدۀ رهایی از بند بیندیشیم، قانونهاGesetze چونان قاعدهها Regeln شناختنی میشوند، و شکافها برمیدارند. جنبشهای اجتماعی–مردمی [سوسیال] و پاِمکاهای شورشیان در کردار و در گُوالش خویش دیگر صد درصد زیر فرمان قانونهای دانش اِلیینیستی نیستند، زیرا آنها به قاعدههای اِلیینها باور ندارند. آنها نمیتوانند همۀ قاعدهها را بشکنند، اما برخی را.

اکنون شما چند قاعده را میتوانید بشکنید، بستگی دارد به پیشرفت جنبشهای اجتماعی–مردمی [سوسیال] و به کشمکشِ میان امپراتوری و شورشیان، و هر دو باز به اینکه، با چه سرعتی ماکی گسترش مییابد. درخواهید یافت، که شما در مکانها و در رابطههایی، که ماکیزانهای بسیاری در آن هستند، بیشتر از جای دیگر میتوانید قاعدهها را بشکنید. البته هنوز اِلیینها حکومت میکنند. هنوز زمان آن نرسیده است، که جهانِ بی از قانونها و بی از کنترلها، که ماکی آنها را رهنمون میکند، بتواند چیره شود. تا که زمانش برسد: به چُمچه باور نکنید!

پسنگاشت

بوتارهای [شرایطِ] فرآورشِ اندکی اِلیینیستیتر میتوانستند گاهبگاه برای این کتاب خوب باشد. ولی سپس شاید با اِلیینها بسیار دلسوزانهتر برخورد میشد و زمانی به پدافند از اِلیینیسم میانجامید …

آنچه در این فصلها آمده است، بر پایۀ انبوهی از آموزش teaching استوار است: بوسیلۀ کسانی، که نوشتههایشان در کتابخانۀ ماکی برجا هستند؛ ولی بطور عمده بوسیلۀ کسانی که من با آنها زندگی و کار میکنم. میل دارم به برخی از آنان سپاسگوییِ تنومی [شخصی خودم را پیشکش کنم:

از کلودClaude ، برای بحثهای بیپایان و برای پافشاری بر سنجش [انتقاد] دمکراسی؛ برای پنجرههای زرد رنگ و سرسختیِ فمینیستی؛ برای انتقاد و ماجراجویی و برای همۀ چیزهای دیگر. («.Things won’t do without you / matter of fact»)

از گروه–اِلیین خودم؛ ویویِن بریت بوش Vivian Brit Busche، الکساندر برنارد Alexander Bernhard و کای کاشینسکی Kai Kaschinski. من میبایست این کتاب را مینوشتم، تا روشن کنم، زمانی را که ما در سینِما و جلوی ضبط ویدئو میگذرانیم، زمان کار است. از ویویِن همچنین برای بهرهگیریِ همیشگی از Kiwi-Space-Archivs و از آلِکس برای گزارشها از جبهۀ –اِلیین و –دکتر روپل.

از رداکسیون آلاسکا alaska، کشتیِ بزرگِ–مادر در پسزمینه، که از زمان خود جلوترحرکت میکند: ایریس بوکِرمان Iris Bockermann، بِرند هوتنِر Bernd Hüttner، کای و کلود.

از فرانک ترومپِر Frank Trümper، برای سبک و بینشها.

از کلآوس پرانگر Klaus Pranger، بلِید رانِر Blade Runner ، که هر جمله و هر اندیشهای در این کتاب را از زیر آزمون بیامان فویت–کامپف–تِست¹³⁶ Voigt-Kampff-Test گذرانده است.

از شنوندگان در دانشگاه مردمی برلین 97 Volksuni Berlin‘97، از یوهان وَیگِل Johannes Weigel، بتینا اشتانگ Bettina Stang و گِرو فون راندوGero von Randow، که همه باهم گناهکارند، که این کتاب پدید آمده است.

از اوشِه اندوکا Uche Nduka، برای تشویق و دلگرمی، دوستی و تجربه.

از آرمین استیکلر Armin Stickler برای مورفینگ زون¹³⁷ Morphing Zone.

از مشاوران [زن و مرد] در بیلِفِلد Bilefeld: آنِته Anette، بارنین Barnin، و کریستیانه Christiane .

از رِنِه Renée، برای خونسردی خللناپذیرش، برای تماشای مشترک صبحگاهی «پروندههای ایکس» و برای اعتماد به نفس کودکیسم Babyismus.

از دانشجویان در سمینارهایم، برای حوصله و کنجکاوی، برای نوشیدن قهوه و نرمش کودکانه و برای دادههای خلاقانه.

و از همۀ اِلیینهایی، که برای من مدل ایستادهاند.

فیلمها و سریالهای تلویزیونی

Filme

Akte X: Der Film (Fight the Futuere). USA 1998. Regie: Rob Bowman.

Alien 1. Großbritannien 1979. Regie: Ridley Scott.

Alien 2. USA 1986. Regie: James Cameron.

Alien 3. USA 1991. Regie: David Fincher.

Alien 4. USA 1997. Regie: Jean-Pierre Juenet.

Blade. USA 1998. Regie: Stephen Norrington.

Blade Runner. USA 1982. Regie: Ridley Scott.

Die Dämonischen. USA 1956. Regie: Don Siegel.

Hackers. USA 1996. Regie: Iain Softley.

Mars Attacks. USA 1996. Regie: Tim Borton.

Matrix. USA 1999. Regie: Andy und Larry Wachowski.

Mean Guns. USA 1997. Regie: Albert Pyun.

Nixon. USA 1995. Regie: Oliver Stone.

Scream. USA 1996. Regie: Wes Craven.

Scream 2. USA 1998. Regie: Wes Craven.

She’s having a baby. USA 1988. Regie: John Hughes.

Sie leben. USA 1988. Regie: John Carpenter.

Star Wars. USA 1976. Regie: George Lucas („Episode IV“).

Star Wars. Das Imperium schlägt zurück. USA 1979. Regie: Irvin Kershner („Episode V“).

Star Wars. Die Rückkehr der Jedi-Ritter. USA 1983. Regie: Richard Marquand („Episode VI“).

Star Wars. Die dunkle Bedrohung. USA 1999. Regie: George Lucas („Episode I“).

Strange Days. USA 1995. Regie: Kathrin Bigelow.

Terminator 2: Judgement Day. USA 1991. Regie: James Cameron.

Titanic. USA 1997. Regie: James Cameron.

Tödliche Weihnachten. USA 1996. Regie: Renny Harlin.

Die Unbestechlichen. USA 1976. Regie: Alan J. Pakula.

Fernsehserien

Akte X. 6 Staffeln. USA 1993 ff. Idee und Produktion: Chris Carter.

Satr Trek. USA 1966-1969. Idee und Produktion: Gene Roddenberry.

Satr Trek – The Next Generation. USA 1987-1994.

Satr Trek – Deep Space Nine. USA 1993 ff.

Satr Trek – Voyager. USA 1995 ff.

کتابنامه

هنگام نوشتن این کتاب بازبُردهای [آثار مرجع] گستردهای چون اطلس– چاپ و نشر کتابهای جیبی آلمان dtv-Atlas، دانشنامۀ–هاینه Heyne-Lexikon برای فیلمهای علمی–تخیلی، و همچنین سی.دی.ها و دانشنامههای گوناگون؛ وبسایت «پروندههای ایکس»، «استار ترک Star Trek»، «استار وارز Star Wars» و دیگرها؛ آرشیو–سی.دی. رامِ روزنامۀ تاتس taz و لوموند دیپلماتیک Le Monde Diplomatique؛ همواره تاریخ جهانیِ فیشر؛ و همچنین دانستنیهای دوستان خوبِ آگاه بایسته بودند. فهرست زیر نمیتواند همه چیز را بازتاب دهد، که آگاه کننده و سودمند بود. در اینجا تنها از گزینهای با سمتگیریِ ورزالی [کاربردی] از آنچه بهطور عمده برای ادامۀ خواندن یا نقل قول درخور بوده است، نامبرده میشود.

Kapitel I.1

Albert Camus: Gesammelte Erzählungen. Reinbeck 1966.

Iyamidé Hazeley: „Political Union“. In: Margaret Busby (Hrsg.):    Daughters of Africa. London 1993.

Ernst Toller: Hoppla, wir leben! Stuttgart 1980.

Kapitel I.2

Andreas Kasprzak: Hinter der Kulissen von Akte X. Alle 5 Staffeln auf einen Blick. München 1998.

Brain Lowry: Akte X – Die Wahrheit ist irgendwo dort draußen. Das offizielle Kompendium. Köln 1996.

Ders.: Akte X – Vertrauen Sie Niemandem! Das offizielle Kompendium Band 2. Köln 1997.

Andy Meisler: Akte X – Leugnen Sie alles! Das offizielle Kompendium Band 3. Köln 1998.

Guy Peellaert/Nik Cohn: Rock Dreams. München 1982.

Gayatri Spivak: The Post-Colonial Critic. Interviews, Strategie, Dialogues. New York 1990.

Kapitel II.1

Marilyn French: Jenseits der Macht. Frauen, Männer und Moral. Reinbeck 1988.

Marielouise Janssen-Jurreit: Sexismus. Über die Abtreibung der Frauenfrage. Frankfurt/Main 1979.

Joseph Ki-Zerbo: Die Geschichte Schwarz-Africas. Frankfurt/Main 1981.

Richard Lorenz: Die Sozialgeschichte der Sowietunion I. 1917-1945. Frankfurt/Main 1976.

Erhard Lucas: Märzrevolution 1920. 3 Bände. Frankfurt/Main 1970 ff.

Jürgen Osterhammel (Hesg.): Asien in der Neuzeit. 1500-1950. Frank   furt/Main 1994.

Gert v. Paczensky: Weiße Herrschaft. Eine Geschichte des Kolonialismus.    Frankfurt/Main 1979.

Angel Rama (Hesg.): Der lange Kampf Lateinamerikas. Texte und Dokumente von José Martí bis Salvador Allende. Frankfurt/Main 1982.

Gert Raeithel: Geschichte der nordamerikanischen Kultur. 3. Bände.    Frankfurt/Main 1995.

Dietmar Rothermund: Deihli, 15 August 1974. Das Ende kolonialer    Herrschaft. München 1998.

Das Titanic-Desaster. CD. o.O, o.J.

Kapitel II.2

Stéphane Courtois/Nicolas Werth/Jean-Louis Panne u.a.: Das Schwarzbuch    des Kommunismus. München 1998.

Mihran Dabag/Kristin Platt (Hrsg.): Genozid und Moderne. Strukturen kollekti   ver Gewalt im 20. Jahrhundert. Opladen 1998.

Heinz Dietrich: „Ironien der Weltgeschichte Strukturparallelen zwischen    Nazi-Lebensraum und Erster/Dritter Welt heute“. In: Bruno Höfer   /Heinz Dietrich/Klaus Meyer (Hrsg.): Das Fünfhundertjährige Reich.    Emanzipation und lateinamerikanische Identität 1492-1992. Bonn 1990.

Grnnar Heinsohn: Lexikon der Völkermorde. Reinbeck 1998.

Klaus Theweleit: Männerphantasien. 2 Bände. Reinbeck 1980.

Wolfgang Wippermann: Europäischer Faschismus im Vergleich (1922-1982).    Frankfurt/Main 1983.

Kapitel II.3

Forrest J. Ackerman: Science Fiction. Köln 1998.

Allan Asherman: The Star Trek Compendium. The Complete Reference Book. London 1987.

Isaac Asimov: Außerirdische Zivilisationen. Köln 1981.

Philip K. Dick: Kosmische Puppen und andere Lebensformen. München 1986.

Ders.: The Shifting Realities of Philip K. Dick. Selected Literary and Philosophical writings. New York 1995.

Jim Dilettoso/Lt. Col. Wendelle Stevens: UFO-Begegnungen. CD. o.O. 1993.

Milovan Djilas: Die Neue Klasse. Eine Alalyse des kommunistischen

Systems. München 1958.

Das Ende des sowietischen Entwicklungsmodells. Beiträge zur Geschichte    der sozialen Konfrontationen mit dem sozialistischen Akkumulationskommando (Materialien für einen neuen Antiimperalismus 4). Berlin 1992.

Gustav Esteva: Fiesta – jenseits von Entwicklung, Hilfe und Politik. Wien 1992.

Paul Halpern: Löcher im All. Modelle für Reisen durch Zeit und Raum.    Reinbeck 1997.

Herbert Marcuse: Der eindimensionale Mensch. Studien zur Ideologie der fortgeschriebenen Industriegesellschaft. Darmstadt 1967.

Maria Mies: Kapital und Patriarchat. Frauen in der internationalen    Arbeitsteilung. Zürich 1989.

Michael Morris/Kip Thorne: „Wormholes in Spacetime and Their Use    for Interstellar Travel. A Tool for Teaching General Relativity“. In:    American Journal of Physics, Nr. 56, 1988.

Martin Papst: Südafrica. München 1997.

Christian Pfister (Hrsg.): Das 1950er Syndrom. Der weg in die    Konsumgesellschaft. Bern 1995.

Wolfgang Sachs (Hrsg.): Wie im Westen, so auf Erden. Ein polemisches    Handbuch zur Entwicklungspolitik. Reinbeck 1993.

Carsten Schütz: The Trek Generation. Der Online-Guide für Star-Trek-Fans. Düsseldorf 1997.

Herbert F. Solow/Robert H. Justman: Star Trek. Die wahre Geschichte.    München 1998.

Elke Tashiro/Jannes K. Tashiro: Hiroshima. Menschen nach dem Atomkrieg. München 1982.

Matt Visser: „Traversable Wormholes from Surgically Modified    Schwarzschild Spacetimes“. In: Nuclear Physics, B328, 1989.

Kapitel II.4

Neville Alexander: „Sozialismus in Südafrica“. Die Phasen des nationalen    Befreiungskampfs“. In: Die Beute, Nr. 14, Heft 2/1997.

Claudia Bernhard: „Kritik der historischen Demokratie“. In: Schwertfisch    (Hrsg.): Zeitgeist mit Gräten. Politische Perspektiven zwischen Ökologie und Autonomie. Bremen 1997.

Jochen Hippler (Hrsg.): Demokratisierung der Machtlosigkeit. Politische    Herrschaft in der Dritten Welt. Hamburg 1994.

Herbert Marcuse: „Repressive Toleranz“. In: ders.: Schriften. Band 8.    Frankfurt/Main 1984.

Modelle für ein deutsches Europa. Ökonomie und Herrschaft im    Großwirtschaftsraum (Beiträge zur nationalsozialistischen    Gesundheits- und Sozialpolitik 10). Berlin 1992.

Sylvia Plath: Collected Poems. London 1981.

Leslie Sklair: Sociology of the Global System. London 1995.

Kapitel III.1

Ann Anders (Hrsg.): Autonome Frauen. Schlüsseltexte der neuen    Frauenbewegung. Frankfurt/Main 1988.

Claudia Bernhard: 1968 – Die Neue Frauenbewegung. Der Beginn einer    Standortbestimmung des Feminismus zwischen Autonomie und    Klassenkampf. Augsburg 1989 (Ms.)

Oliver Demny: Die Wut des Panthers. Die Geschichte der Black Pnther Party. Müster 1996.

Frantz Fanon: Black Skin, White Masks. London 1986.

Ben Fowkes: Aufstieg und Niedergang des Kommunismus in Osteuropa. Mainz 1994.

Ruth Frankenberg (Hrsg.): Displacing Whiteness. Essays in Social and    Cultural Criticism. Durham, NC, 1997.

Paul Gilroy: The Black Atlantic. Modernity and Double Consciousness.    London 1993.

Sarah Hoagland: Die Revolution der Moral. Neue lesbisch-feministische    Perspektiven. Berlin 1991.

Elmar Kraushaar (Hrsg.): Hundert Jahre schwul. Eine Revue. Berlin    1997.

Audrey Lorde/Adrienne Rich: Macht und Sinnlichkeit. Ausgewählte Texte. Berlin 1983.

N. Barney Pityana u.a. (Hrsg.): Bounds of Possibility. The Legacy of    Steve Biko and Black Consciousness. Kapstadt 1991.

Lutz Schulenburg (Hrsg.): Das Leben ändern, die Welt verändern! 1968 – Dokumente und Berichte. Hamburg 1998.

Paco Ignacio Taibo II: 1968. Gerufene Helden – Ein Handbuch zur    Eroberung der Macht. Hamburg 1997.

Kapitel III.2

Veronika Bennholdt-Thomsen: „Die Ökologiefrage ist eine Frauenfrage.    Zum Zusammenhang von Umweltzerstörung, Kapitalakkumulation und Frauenverachtung“. In: beiträge zur feministischen theorie und praxis Nr., 19. Köln 1987.

Veronika Bennholdt-Thomsen/Maria Mies: Eine Kuh für Hillary. Die    Subsistenzperspektive. München 1997.

Janet Biehl: Der sozioale Ökofeminismus und andere Aufsätze. Grafenau-   Döffingen 1991.

Steve Biko: I Write What I Like. Oxford 1978.

Murray Bookchin: Die Ökologie der Freiheit. Wir brauchen keine Hierarchien. Weinheim 1985.

James E. Brooks/Craig Reid: „Matrix“. In: Xposé, Nr. 15, 1999.

Iain Chambers/Lidia Curti (Hrsg.): The Post-Colonial Question. Common Skies, Divided Horizons. London 1996.

Glenn Jordan/Chris Weedon: Cultural Politics. Class, Gender, Race and the Postmodern World. Oxford 1995.

Detlev Hartmann: Leben als Sabotage. Zur Krise der technologischen Gewalt. Göttingen 1988.

Joachim Hirsch: Kapitalismus ohne Alternative? Materialistische    Gesellschaftstheorie und Möglichkeiten einer sozialistischen Politik heute. Hamburg 1990.

Bell Hooks: Sehnsucht und Wiederstand. Kultur, Ethnie, Geschlecht. Berlin 1996.

Dies.: Black Looks. Popkultur, Medien, Rassismus. Berlin 1994.

Bernd Hüttner/Christoph Spehr: „Befreiungstheorie im Elchtest. Welches    Modell sollen Sie kaufen? „In: Forum Wissenschaft. Heft 3/98, Juli    1998.

Ernesto Laclau: „Beyond Emancipation“. In: ders.: Emancipation(S).    London 1996.

Liberia delle donne di Milano: Wie weibliche Freiheit entsteht. Eine neue    politische Praxis. Berlin 1988.

Amy Linden: „Rock Mom“. In: Evelyn McDonnell/Ann Powers (Hrsg.): Rock She Wrote. Women Write about Rock, Pop, and Rap. New York 1995.

Catherine MacKinnon: „Feminismus, Marxismus, Methode und der Staat. Ein Theorieprogramm“. In: Elisabeth List/Herlinde Studer (Hrsg.): Denkverhältnisse. Feminismus und Kritik. Frankfurt/Main 1989.

Anja Meulenbelt: Scheidenlinien. Über Sexismus, Rassismus und klassismus. Reinbeck 1988.

Maria Mies/Vandana Shiva: Ökofeminismus. Beiträge zur Praxis und    Theorie. Zürich 1995.

Janice G. Raymond: Frauenfreundschaft. Philosophie der Zuneigung. München 1987.

Myriam Szejer: Platz für Anne. Die Arbeit einer Psychoanalytikerin mit    Neugeborenen. München 1998.

Klaus Viehmann: „Drei zu Eins – Klassenwiderspruch, Rassismuzs und    Sexismus“. In: Metropolen(gedanken) und Revolution. Texte zur Patriarchats-, Rassismus-, Internationalismusdiskussion. Berlin 1991.

Wohlfahrtsausschüsse (Hrsg.): Etwas Besseres als die Nation. Materialien zur Abwehr des gegenrevolutionären Übels. Berlin 1994.

Michaela Wunderle (Hrsg.): Politik der Subjektivität. Texte der italienischen Frauenbewegung. Frankfurt/Main 1977.

Kapitel IV.1

Louis Althusser: Für Marx. Frankfurt/Main 1968.

Ti-Grace Atkinson: Amazonen Odyssee. München 1978.

Iris Bockermann: „Fit fürs Leben. Zwischen Anschlußfähigkeit und    Autonomie“. In: alaska, Nr. 221, 1998.

BUND/Misereor (Hrsg.): Zukunftsfähiges Deutschland, Ein Beitrag zu einer global nachhaltigen Entwicklung. Basel 1995.

Maivân Clech Lâm: „Feeling Foreign in Feminism“. In: Forum    entwicklungspolitischer Aktionsgruppe, Nr. 185/186, 1994.

Christoph Gesang: Alternativprojekten zwischen Nachhaltigkeit und    Herrschaftskritik. Bremen 1998.

Jürgen Habermas: „Bestialität und Humanität. Ein Krieg an der Grenze zwischen Recht und Moral“. In: Die ZEIT 18/1999.

Ders.: Vorschriften und Ergänzungen zur Theorie des kommunikativen Handelns. Frankfurt(Main 1986.

Sammuel Huntington: Der Kampf der Kulturen. The Clash of    Civilizations. Die Neugestaltung der Weltpolitik im 21. Jahrhundert. München 1997.

Kai Kaschinski: „Expo, Biopolitik und Herrschaft. Widerstand und    gesellschaftliches Naturverhältnis“. In: alaska, Nr. 228, 1999.

Niklas Luhmann: Protest. Systemtheorie und soziale Bewegungen.    Frankfurt/Main 1996.

Nachbarn in Einer Welt. Der Bericht der kommission für Weltordnungspolitik. Bonn 1995.

John Rawls: Eine Theorie der Gerechtigkeit. Frankfurt/Main 1979.

Armin Stickler/Christoph Spehr: „Morphing Zone. Nachhaltigkeit und    postmodernes Ordnungsdenken“. In: Andreas Foitzik/Athanasios    Marvakis (Hrsg.): Tarzan – was nun? Internationale Solidarität im    Dschungel der Widersrüche. Hamburg 1977.

Kapitel IV.2

Roger Burbach/Orlando Nunez/Boris Kagarlitsky: Globalization and its    Discontents. The Rise of Postmodern Socialisms. London 1997.

Anke Kuper: Auskommen ohne Einkommen. Leben in der    Bergbausiedlung Uis in Namibia. Frankfurt/Main 1995.

Richard Douthwaite: Short Circuit. Strengthening Local Economies for    Security in an Unstable World. Dublin 1996.

Franz Everschor: „Cyberpunkt und Jedi-Ritter. Spiegelbilder einer    verunsichereten Welt“. In: Filmdienst Nr. 13, 199.

اِلیینها آدمها را بکار میگیرند و بر آنها فرمانروایی میکنند. کریستوف شْپِهر «اِلیینها» را در میان ما ردیابی میکند: در دولتها و در کنسرسیومها، سر کار و در خانواده. او نشان میدهد، چگونه در جامعهی ما قدرت ورزیده و استوار میشود − درست در جایی که وانمود میکند منطقی، باز و دمکراتیک است.

اِلیینها آدمها را بکار میگیرند و بر آنها فرمانروایی میکنند. کریستوف شْپِهر «اِلیینها» را در میان ما ردیابی میکند: در دولتها و در کنسرسیومها، سر کار و در خانواده. او نشان میدهد، چگونه در جامعهی ما قدرت ورزیده و استوار میشود − درست در جایی که وانمود میکند منطقی، باز و دمکراتیک است.

«آنها فقط همسان آدمها دیده میشوند. در واقع اِلیین هستند. فرازمینی، هستومندانی از سیارههای بیگانه یا به هر روی از برنامهای بیگانه، که بر پایهی سپارش آن و همخواند با منطق آن عمل میکنند. خوب، آنها دارای بخشهای انسانیاند؛ با تو همدردی میکنند، هنگامی که از دستمزدات میکاهند، رؤیاهایت را نکوهش میکنند، برای شکمات برنامه میریزند. ولی با اینهمه این کارها را میکنند.»

«آنها فقط همسان آدمها دیده میشوند. در واقع اِلیین هستند. فرازمینی، هستومندانی از سیارههای بیگانه یا به هر روی از برنامهای بیگانه، که بر پایهی سپارش آن و همخواند با منطق آن عمل میکنند. خوب، آنها دارای بخشهای انسانیاند؛ با تو همدردی میکنند، هنگامی که از دستمزدات میکاهند، رؤیاهایت را نکوهش میکنند، برای شکمات برنامه میریزند. ولی با اینهمه این کارها را میکنند.»

اِلیینها آدمها را بکار میگیرند و بر آنها فرمانروایی میکنند. کریستوف شْپِهر «اِلیینها» را در میان ما ردیابی میکند: در دولتها و در کنسرسیومها، سر کار و در خانواده. او نشان میدهد، چگونه در جامعهی ما قدرت ورزیده و استوار میشود − درست در جایی که وانمود میکند منطقی، باز و دمکراتیک است.

اِلیینها آدمها را بکار میگیرند و بر آنها فرمانروایی میکنند. کریستوف شْپِهر «اِلیینها» را در میان ما ردیابی میکند: در دولتها و در کنسرسیومها، سر کار و در خانواده. او نشان میدهد، چگونه در جامعهی ما قدرت ورزیده و استوار میشود − درست در جایی که وانمود میکند منطقی، باز و دمکراتیک است.

Anmerkungen

[←1]

الیین Alien به معنای بیگانه، غیر خودی و اجنبی است که در سراسر کتاب به همین معنا آمده است. فقط هرجا که سخن از هستومندانی از سیارههای دیگر بوده، واژهی فرازمینی بهکار رفته است.

[←2]

بلوز سبکی از موسیقی است که در آمریکای شمالی پدید آمده و بیشتر در برگیرندهی متنهای افسرده، زار و خسته است. شکلی از موسیقیِ صوتی و ابزاری است که در گذار سدهی هژدهم به نوزدهم در جامعهی آفرو-آمریکایی در ایالات متحدهی آمریکا توسعه یافته است. واژهی blues از توصیف نگارهمند [مانندگوییِ] عبارت انگلیسیِ I’ve got the blues یا I feel blue ("من غمگین") هستم برکشیده شده است.

[←3]

3 میخانه زمرد را بجای Emerald Bar آوردهام و تنها یک نام انگاشتی است.

[←4]

4 Queen گروه راک بریتانیایی با همکاری فردی مرکوری Freddie Mercury، برایان مِیBrian May، راجر تیلور Roger Taylor و جان دیکن. John Deacon ویکیپدیا

[←5]

واژههای پارسی از فرهنگ ریشه شناختی اخترشناسی-اخترفیزیک، دکتر حیدری ملایری.

[←6]

- Supervisionسرپرستی: فردها، دستهها، گروهها و سازمانها را در بازتاب و بهبود رفتار خصوصی، پیشهای و داوطلبانهشان همراهی میکند. سگالشی که در آن کارمندان یاد میگیرند روال شغلی خود را بازنگری و بهتر کنند. چارهجویی، رایزنی، اندیشه کردن.

[←7]

ضربالمثل برای امری که بسیار سخت و ناتوانستنی است.

[←8]

واحد پول آلمان تا آغاز سال 2002، یکصدم مارک.

[←9]

ابرزاستاری [ابرطبیعی] انگلیسی supernatural، به آلمانی übernatürlich - فرهنگ ریشه شناختی اخترشناسی-اخترفیزیک، دکتر حیدری ملایری

[←10]

آفرینندهی دو رمان سرشناس مزرعهی حیوانان و هزار و نهصد و هشتاد و چهار. داستان نویس و روزنامهنگار انگلیسی (1950-1903).

[←11]

Unter- und Halbmenschentum نشانگذاری نژادپرستان برای انسانهایی که از سوی آنان بعنوان «نژاد کمارج» خوار شمرده میشوند.

[←12]

امتیازی که شخص بسته به اینکه در چه خانوادهای به دنیا میآمد، پس از زایش خودبخود بدست میآورد بعنوان مثال اشرافزاده، آزاد، برده و دیگرها Vorrechte der Geburt.

[←13]

بگِرت Untermenschen از کاربرد–زبانیِ نژادپرستانه بویژه از حزب کارگر ناسیونال سوسیالیست آلمان هیتلری برآمده است.

[←14]

این اپیسودها همگی از سریال پروندههای ایکس هستند.

[←15]

از استاد دکتر میرشمس‌الدین ادیب‌سلطانی، در گردانشِ «سنجش خرد ناب»، «دُویچمگوییک» را به همتایی dialektik آلمانی پیش نهاده است.

[←16]

روش تقسیمِ کرسیهای پارلمان میان حزبها در انتخابات از ویکتور د́ هوندت حقوقدان بلژیکی.

[←17]

رسوایی شنود غیرقانونی افبیآی از ستاد انتخاباتی دمکراتها در سالهای 1975-1972؛ دوران زمامداری نیکسون 1974-1969.

[←18]

بشکه برای ذخیره و ترابری مواد رادیو آکتیو. Castor - cask for storage and transport of radioactive material

[←19]

اپیسود هشتم از فصل یکم پروندههای ایکس، سریال تلویزیونیِ علمی–تخیلیِ آمریکایی.

[←20]

شیوهی بیان گروههای معین حرفهای، اجتماعی و دیگرها / زبان ویژه / زبان آمیخته.

[←21]

شخصیت تخیلی در سریال تلویزیونی پروندههای ایکس، خواهر جوانتر فوکس مولدر.

[←22]

به آلمانی دم مرز An der Grenze، پروندههای ایکس.

[←23]

Extraterrestrial Biological Entity - E.B.E.، اپیسود هفدهم از فصل یکم پروندههای ایکس.

[←24]

Lone Gunmen، اپیسود سیزدهم از فصل یکم پروندههای ایکس.

[←25]

اپیسود دوازدهم از فصل یکم پروندههای ایکس.

[←26]

نویسنده، روانپزشک و انقلابیِ فرانسوی زبان اهل مارتینیک. او متفکری برجسته در سدهی بیستم در استعمارزدایی و روان‌آسیب‌شناسیِ استعمار است. کارهای او الهام‌بخش جنبش آزادی‌خواهی ضداستعماری برای بیشتر از چهار دهه بوده‌است. ویکیپدیا

[←27]

نظریهپرداز ادبی و فیلسوف هندی. استاد دانشگاه کلمبیا.

[←28]

گروهی مخفی از مردان قدرتمندی که بیرون از چارچوب قانونی تصمیمها میگیرند و با فرازمینیهای خاکستری همکاری میکنند.

[←29]

اپیسود چهاردهم از فصل پنجم سریال تلویزیونیِ علمی– تخیلیِ آمریکایی پروندههای ایکس.

[←30]

اپیسود ششم از بخش سوم سریال آمریکاییِ پروندههای ایکس.

[←31]

- اپیسود چهاردهم از بخش یکم سریال آمریکاییِ پروندههای ایکس.

[←32]

اپیسود دوازدهم از بخش چهارم سریال علمی-تخیلی آمریکاییِ پروندههای ایکس.

[←33]

تأثیر سیگنالی از واژۀ آلمانی Signalwirkung اشاره یا پیامی که در بسیاری دیگر کردار مشخصی را باعث میشود.

[←34]

اصطلاح "Fahrstuhleffekt" از جامعه شناس آلمانی Ulrich Beck میآید و افزایش رفاه لایههای اجتماعی را به اندازهی یک لایه توصیف میکند. پنداشتنی است که پس از جنگ جهانی دوم، هر لایهی اجتماعی یک اشکوب بالا برده شده است. بنابراین، تفاوت درآمد میان آدمهای خوب و بد درآمد تغییر نکرده است. با وجود این، فاکتورهای معینی مانند امید به زندگی، فرصت های آموزشی، مصرف انبوه، دانش، تحرک و وقت آزاد بهبود یافته است.

با بالا آمدن لایههای اجتماعی، طبقه و لایه همواره کم اهمیتتر شده و سبک زندگی جالب تر. تئوری فردیت بِک میگوید، که فرد زیر فشار است و اکنون خود پاسخدار تصمیمهایش در بارهی زندگی و آینده اش میباشد. http://sowistoff.blogspot.de/2012/03/der-fahrstuhleffekt.html

[←35]

کنایه است که چیزی را جلوی چیز دیگر بگذارند، تا ویژگی زشت/شک برانگیز/ پرسش برانگیز/ و ناپسندش را بپوشانند، و بنابراین موضوع اصلی را ماستمالی کنند.

[←36]

نامهی کوچک Briefchen - کوچک کردن نام با افزودن حرف ک در پایان : دستور جامع زبان فارسی تألیف زندهیاد استاد عبدالرحیم همایونفرخ بکوشش رکنالدین همایونفرخ، تهران تیرماه 1364. نمونه: رزبان گفت چه رایست و چه تدبیر همی – مادر این بچگکان را ندهد شیر همی - منوچهری.

[←37]

Herrenmensch نشانگذاریِ نژادپرستان برای مردمانی که از سوی آنان بعنوان «تژاد برتر» نگریسته میشوند. نخبگان فاشیست، از آن برتری نسل آریایی، نژاد آلمانی و ارباب–سالاریِ [آلمانی] میفهمند، نازیهای کهنه و نو همیشه تاکنون پَتارِ همهی چیزهایی که برای آنها ناآلمانی بهنگر میرسد، پیش رفتند و میروند.

[←38]

Subjekt درون آخته (درون ذهن، سوژه)

[←39]

Objekt برون آخته ( شی، عین، چیز )

[←40]

«همدارگانِ–مردم Volksgemeinschaft» یکی از مفهومهای مرکزی نازیها [ناسیونال سوسیالیستها] است، مفهومی که از روی برنامه و بهعنوان رهنمود برای ایدۀ نازیها [سوسیالیسم ملی] بهکار میرود. مردم بهعنوان جامعۀ ایدئولوژی و –نژاد باید یکدست پشت سر رهبر گرد آید.

[←41]

سخن از دو نمایشگاهی است که از طرف مؤسسهی پژوهش اجتماعی هامبورگ در سالهای 1995 تا 1999 و از 2001 تا 2004 برگزار شد. اولی با عنوان جنگ برای نابودی کامل یک کشور یا یک گروه مردم، جنایتهای ارتش آلمان از 1941 تا 1944 و دومی با عنوان جنایتهای ارتش آلمان، ابعاد جنگ برای نابودی کامل 1941 تا 1944 -ویکیپدیا.

[←42]

نویسنده، شاعر و روزنامهنگار آلمانی (1935-1890).

[←43]

درخواست از شهروندان که کار خود را در اختیار همگان بگذارند. در برابر آن حق کار Arbeitsrecht است که در بسیاری از کشورهای دمکراتیک حقی قانونی است.

[←44]

اشاره است به فعالیتهای ضدکمونیستیِ سناتور مککارتی در آغاز دورهی جنگ سرد (دههی 1950) McCarty-Ära

[←45]

Endlösung بهعنوان «راه حل نهاییِ مسئلهی یهود»، کوتاه «راه حل نهایی»، نازیها از سال 1914 هدف خود را شناخته کردند، همهی کسانی را که از سوی آنها بعنوان یهودی تعریف شده بودند، در اروپا و فراتر از آن نابود کنند، که تا تسلیم بیچون و چرای Wehrmacht ،نیروی دفاعیِ آلمان راژمانمندانه پیگیری کردند.

[←46]

حق، توانش در تعیین و کنترل، دسترسی و بهرهگیری؛ حق تصرف، دسترسی و اختیار

[←47]

فیلم جنگی به کارگردانی فرانسیس فورد کوپولا 1979، که داستانی از جنگ ویتنام است. داستان فیلم برداشتی از رمان دل تاریکی از جوزف کنراد است.

[←48]

یکی از ترانههایی که برتولد برشت Bertold Brecht نوشته و کورت واَیل Kurt Weill روی آن آهنگ گذاشته است. از تاتر اپرای سه پنی.

[←49]

entethnisierenرها شدن / رها کردن از بندهای قومی، نژادی و نفانی [ملی]

[←50]

بگِرت انسان‌انگاری Anthropomorphize دادن ویژگیهای انسانی به حیوانها، خدایان و بلایای زاستاری (انسانی کردن) را تعریف میکند. ویژگیهای انسانی میتوانند هم در گشتالت و هم در رفتار خود را نشان دهند. ویکیپدیا

[←51]

نخستین نخست وزیر آلمان فدرال 1963-1949.

[←52]

دوژا–وو–اِفِکت Déjà-vu-Effekt حالتی از ذهن که در آن فرد پس از دیدن صحنهای احساس میکند که آن را پیشانه [قبلا] دیده است.

[←53]

IKEA - فروشگاه بزرگ زنجیرهای مبلمان و وسیلههای خانگی که از کشور سوئد آغاز و در زمان کوتاهی در بسیاری از کشورهای جهان گسترش یافت. این فروشگاهها در آلمان بیشتر در حاشیهی شهرها برجایند.

[←54]

کاهش و ساده کردنِ برای نمونه مقررات بازار توسط نُرم [استاندارد]های دولتی.

[←55]

Warpkernbrüche به انگلیسی warp-core breach شکستگی هستهی تاب بزرگترین تصادف انگاشتنی برای یک فضاپیما را بازمینماید و بی از بازدارندگی به نابودی آن میانجامد. این روند در اینجا به واکنش کنترلناپذیر ماده- ضد ماده در هستهی تاب و یا بر روی آن مربوط میشود- ویکیپدیا و فرهنگ ریشه شناختی اختر شناسی- اختر فیزیک دکتر حیدری ملایری.

Warpkern هستهیِ رانهی تاب است. وظیفهی اصلی هسته این است که، تودههای هنگفت انرژیای را که برای رانه نیاز است آماده کند. افزون بر این وارپ–کِرن همچنین ژنراتور اولیهی انرژی است که با آن دیگر راژمانهای فضاپیما تامین میشوند.

Warp-Antrieb [رانهی تاب] بطور کلی مکانیسم رانشیای را مینامند که سفرهای با اَبَرسرعت بوسیلهی انحنای هدفمند فضا–زمان Raumzeit به انگلیسی Spacetimeرا توانستنی میسازد.

[←56]

بورگها تمدن بیوارگانیسمهای پیشرفتهی سیبرنتیکی، سایبورگ، هستند. آنها از دلتای -چارکها آمدهاند. در این کتاب به منزلۀ نمایندگان سرمایهی مالیاند.

[←57]

Demokratisierung دمکراتیک-کردن: گسترش و گوالش دمکراسی/ مردمسالاری در کشورهای کمتر دمکرات یا غیر دمکرات.

[←58]

Gewalt [خشونت] نشانگر ابزار گوناگون برای کارکرد و ورزیدار حاکمیت است. در این جستار Gewalt در چمارِ کاربرد نیروی جسمانیviolence ؛ زور، زورگویی force ؛ قدرت، فرمانروایی، (کنترل) داتارگان authority و نیروی زاستار [طبیعت] power بکار آمدهاست.

[←59]

Menschenmaterial واژهای شرمآور و ننگین: (شمار) انسانهایی که برای هدف مشخصی، بویژه بهعنوان سرباز در دسترس میباشند.

[←60]

یورگن هابرماس Jürgen Habermas از فیلسوفان و نظریه‌پردازان اجتماعیِ معاصر و وارث مکتب فرانکفورت است که در چارچوب سنت نگرهی انتقادی و پراگماتیسم آمریکایی کار می‌کند.

[←61]

واقعیت اجتماعی بعنوان حیطهی موضوع جامعهشناسی، بگرتی جامعهشناختی و شناخت–نگریک است، که با آن باید مرزی با واقعیتِ به معنای دانش زاستاری در نگر گرفته شود. واقعیت اجتماعی بوسیلهی فردها در ژیرش اجتماعی یا بوسیلهی نهادها نخست بوجود میآید، در حالیکه واقعیتِ بر پایهی دانش زاستاری مستقل از عملکرد انسانی ("بینیاز از نپاهنده") است. فردها و واقعیتهای اجتماعی با یکدیگر برهمکنشی دارند: آنها تولید میکنند و به آن مربوط میشوند. پول، زناشویی و (دیگر) نهادها نمونههایی برای واقعیتهای اجتماعیاند. پول یا دولت واقعیتهای اجتماعیاند، که فقط چونکه بعنوان واقعیتها برشناخته میشوند، برجا هستند. آندرهآس کِمپِر Andreas Kemper مردمشناس و جامعهشناس آلمانی.

[←62]

از واژه نامهی پاک، احمد کسروی به چمار آنچه دارند، مال.

[←63]

Völkisch در گونهی مدرنش بگرتی راسیستی است و در این تراداد درونمایهی بشدت ضد یهودی دارد. فاشیستها برای جداسازی نژاد آلمانی از دیگر گروههای قومی بویژه یهودیان از این بگرت [مفهوم] استفاده میکردند.

[←64]

فِرنجی یا فِرنگی یکی از گروههای علمی-تخیلی سْتار ترِک که مهمترین هدف مردان آن بدست آوردن سود از هر نوع داد و ستد است.

[←65]

Zugewinngemeinschaft - زیرگونهای از تفکیک دارایی در کتاب قانون شهروندی و همهنگام وضعیت قانونیِ دارایی است. در اینجا داراک همسران در طول زناشویی از هم جدا میماند، ولی همسنجیِ سود افزوده شده انجام میگیرد، اگریک همسر بمیرد یا زناشویی به جدایی انجامد. ویکیپدیا

[←66]

Tarifgemeinschaft: همدارگانِ ارگانهای کارفرمایان که در گفتگوهای تعرفه با سندیکاها، کارفرمایان را نمایندگی میکند.

[←67]

TÜV-Technischer Überwachungsverein - کانون بازرسی و پایش تشنیکیِ آلمان.

[←68]

Selbstinterpretation خود–تفسیری، تفسیر شخص خویش به عبارت دیگر تفسیر شخصیت و روشهای رفتاریِ خویش. آدمها ژیرشهای خود را به یک برهمکنشی [همکاری] از عاملهای زیستبومی، اندرستها و انگیزههای خود باز میگردانند. این برهمکنشی باید ارزیابی و تفسیر شود. رویکردهای نگریک که خود را با فراروندهای خود-تفسیری درگیر میکنند، از جمله نگرهی ناسازگاری و مفهوم اینهمانیِ داستانی اند. www.spektrum.de/lexikon/psychologie/selbstinterpretation

[←69]

Integrierte Steuerung; integrated control

[←70]

پروفسور بازنشستهی پژوهش زنان در انستیتوی علوم سیاسی در دانشگاه اینسبروک در اتریش.

[←71]

در ساینس فیکشن آمریکایی سْتار ترِک ماکیها سازمان پیرا ارتشیِ سدهی 24 اُمی هستند که در اپیسودهای The Maquis, Deep Space Nine, The Next Generation و Voyager پدیدار میشوند. برای توضیح بیشتر نگاه کنید به Maquis (Star Trek) در ویکیپدیا.

[←72]

سیویلیستها مردمی هستند، که به هیچ یک از سازمانهای ارتشی وابستگی ندارند و در فضاناوها تنها خانوادهی خود را همراهی میکنند.

[←73]

به آلمانی کریسمس مرگبار Tödliche Weihnachten، به انگلیسی بوسهی طولانی شب خوشThe Long Kiss Goodnight

[←74]

[muzak ] politische Fahrstuhlmusik

[←75]

گونهای از فرازمینیها در سریال علمی–تخیلی استار ترک که از سیارهی کارداسیا پرایم میآیند.

[←76]

وولکانیها گونهی انسانواره از سیارهی وولکان اند، که شناخته شدهاند به اینکه، احساسات و ابراز مهر خود را سرکوب و کنترل میکنند. آنها از منطق ناب پیروی میکنند. وولکانیها یکی از چهار بنیادگذار فدراسیون هستند.

[←77]

پایان تاریخ عنوان نگرهای است از فرانسیس فوکویاما Francis Fukuyama .

[←78]

تشکیل زیستگاههای باشندگان گوناگون در زیستبوم مشترک Nischenbildung

[←79]

کمدی آمریکایی از سال 1998 به کارگردانی جان هاگس John Hughes.

[←80]

Versatzstücke بخشهای تشکیل دهندهی قابل حرکت و بنابراین بهطور دلخواه جابهجا پذیر صحنهی تاتر. این واژه اغلب در معنای مجازی به کار میرود.

[←81]

Milieus محیطی که انسان در آن زندگی میکند، و آن بر رشد و اندیشه و احساسش تاثیر میگذارد.

[←82]

پروفسور بریتانیایی در رشتهی علوم اجتماعی در کالج سلطنتی لندن.

[←83]

پروفسور در فلسفه و پژوهشهای زنان در دانشگاه شمال شرقی ایلینوی در شیکاگو.

[←84]

Mark واحد پول آلمان تا سال 2002 میلادی.

[←85]

Heterosexismus دگرجنسگرایی، هرگونه گرایش جنسی به همجنس و نیز اندرجنسیان و تراجنسیان را بعنوان ناهنجار کم ارزش میشمارد و هتروسکسیم را بعنوان رابطهی برتر و تنها شکل زاستاری در برابر آنان مینهد.

[←86]

این کروشه از نویسنده است.

[←87]

چاپ یکم کتابِ در دست 1999 بوده است، بنابراین نگریستهی نویسنده سال 1969میباشد. یعنی پایان یک رشته از توفانهای سیاسی بویژه در آلمان غربیِ است که نشان برجستهی 68 را بر خود دارد. بهار پراگ در چکسلواکی و سرکوب آن در اوت 1968و دیگرها.

[←88]

اپیسود 18 از بخش دوم پروندههای ایکس.

[←89]

شاعر و نقاش بریتانیایی و آفرینندهی نوع تازهای از شعر در زبان انگلیسی (1827-1757).

[←90]

کد ویژهی رایانگر بر پایهی صفر و یک (0 و 1) - binary.

[←91]

خودتعریفی، Selbstbeschreibung خودتوصیفی: در بارهی خود چه میتوانم بگویم؛ یا که با استفاده از چیزهای تعریف شدهی اجتماعی (بعنوان مثال یک ویلون ارزشمند) به دیگران یادآوری کنم، که «من یک موزیسیقیدان هستم») فرهنگ روانشناسیSpektrum.de .

[←92]

«هزاردالان» ترجمهی واژهی آلمانیِ Labyrint از داریوش آشوری است. فراسوی نیک و بدJenseits von Gut und Boese .

[←93]

بیمارستانزدگی Hospitalismus (دراصل سندرم محرومیت نیز نامیده میشود) به تمام پیامدهای جسمی و روانی منفی از روزهای بیمارستان، آسایشگاه ، خانه یا بازداشتگاه گفته می‌شود. به علتها همچنین تیمارداری ناکافی و رفتار تهی از مهر با نوزادان و کودکان ، در رواندرمانی نشانههای بیماری پیامد اقامت در پرورشگاهها، شکنجه و حبس انفرادی تعلق دارند. -ویکیپدیا.

[←94]

کنشور و فمینیست و همچنین نویسندهی آلمانی در زمینۀ پژوهش آموزش حرفهای.

[←95]

کنشورِ فمینیستِ آمریکایی، وکیل و پروفسور در رشتهی دادشناسی / علم حقوق

[←96]

نگرهی تنظیم [کنترل] این پرسش را بررسی میکند که چرا سرمایه داری بعنوان راژمان اقتصادی با گرایش رشد افزایشی، بحرانها میآفریند و با وجود این میتواند بعنوان راژمان اقتصادیِ غالبِ زمان ما رواگمند بماند. نگرهی تنظیم (فرانسوی ("école de la régulation" در شهرهای فرانسوی پاریس و گرنوبل بوجود آمد که از پراسههای بحران اقتصادیِ 1975/1974 سرچشمه گرفته بود. در مرکز این نگره روند انباشت و کنترل - پرداختن به تضاد در نظامهای سرمایهداری است. برای اینکه رژیمهای انباشت سرمایهداری بتوانند تحقق یابند، پادگوییهای سرمایهداریِ بوجود آمده باید در گسترهی جامعهی مدنی برطرف شوند. کنترل، بنابراین تصحیح پادگوییها، توسعه، ایجاد و تثبیت رژیمهای انباشت سرمایهداریِ گوناگون را ممکن میسازد. یکی از ویژگی های نگرهی تنظیم این است که در کنار دگرگونیهای اقتصادی، به ترادیسیهای اجتماعی و پیدایش هنجارها و نهادها اهمیت زیادی داده میشود. برای آگاهیِ بیشتربه تارسیت زیر نگاه کنید . http://www.iwp.jku.at/wiki/index.php/Regulationstheorie

[←97]

گروهی، که اندیشهی سیاسیِ گرایش به چپ را در موزیک یا در سلیقهی موسیقی خود آشکار میدارند.

[←98]

سریال-کارتونیِ تلویزیونی برای کودکان Sesame street؛ به آلمانی Sesamstraße.

[←99]

بگِرت برابرگذاری Gleichstellungبا بگِرت برابریِ حقوق Gleichberechtigung فرق میکند. در حالی که برابری حقوق، برابر–رفتاری Gleichbehandlung در جامعه را هدف قرار میدهد، بحث در بارهی برابرگذاری بر آن است، که برابر–رفتاریِ حقوقی بطور خودکار به برابر–رفتاریِ واقعی نمیانجامد.

[←100]

اُپرا–ایسمو - [هم شاخهای از مارکسیسم و هم جنبش اجتماعیمردمی] را توصیف میکند، که در نخستگان دههی 1960 در شمال ایتالیای صنعتی پدید آمده است. این مفهوم از واژهی ایتالیایی اُپرائیو operaio [به چمار «کارگر» گرفته شده است]

[←101]

واگذاریِ Veräußerung مالکیت بر اشیاء، برای بهدست آوردن درآمد مالی از آن. موضوع Verwertung میتواند اشیاء جسمانی یا غیر جسمانی (حقوق قانونی غیر مادی بر اشیاء یا خواستهها) باشد. کاربرد پول یا نیروی کار در بازار کار سرمایهداری را کارل مارکس (کاپیتال جلد یکم) بهعنوان Kapitalverwertung توصیف میکند.

[←102]

Sachverhalt را استاد دکتر ادیب سلطانی، در برگردان فارسیی رسالهی منطقی-فلسفی (Logisch-Philosophische Abhandlung ) نوشتهی لودویگ ویتگنشتاین، وضعیت چیزها نامیده است.

[←103]

این بانوی مهربان سیاهپوست Gloria Foster نام داشت که در سپتامبر 2001 در 67 سالگی درگذشت.

[←104]

Intersubjektivität : یعنی، که یک موضوع (پیچیدهتر) برای چندین مشاهدهکننده به اندازهی یکسانی شناختنی و فهمیدنی است؛ رابطهی میانذهنی مردم در برابر آروین فردی– ویکیپدیا. میان ذهنی، همذهنی، اندر همذهنی. برای آگاهیِ بیشتر نگاه کنید به www.sapereaudepls.de/was-kann-ich-wissen/wahrnehmungwirklichkeit/intersubjektivit

[←105]

soziale Frage پرسشهای اجتماعیای که در آلمان از میانههای سدهی نوزدهم بعنوان پیامد انقلاب صنعتی برجا بودند، به این مفهوم شناخته میشوند.

[←106]

افسردگیِ پس از زایمان postpartale Depression، ناآرامیهای دل و دماغیِ پس از زایمان postpartale stimmungskrisen.

[←107]

با انگلیسی: The Phantom Menace، جنگ ستارگان اپیسود یکم.

[←108]

Gungangs گونهای از روباتهای انسانوارهی آبی-خاکی که از بومیان نابو بهشمار میآیند.

[←109]

استورهی یویانی پسر آشیل: پیروزیای که با خسارتها و زیانهای بسیار بدست آمده، که بدان سبب دیگر آن پیروزی نیست.

[←110]

Die Association for the Advancement of Creative Musicians (AACM) انجمن موسیقیایی در پهنهی جاز آزاد است، که در 9ام مه 1965 در شیکاگو بنیاد نهاده شد. ویکیپدیا

[←111]

کارشناس دانش سیاسی و نویسندهی آمریکایی (2008-1927)

[←112]

فرهنگ سینیک - دایرهی فرهنگ سینیک کشورهای چین، ویتنام و کره را در برمیگیرد، که در آن‌ها کنفسیونیسم عنصر مهمی است.

[←113]

شکلی از جامعه، که بوسیلهی شهروندان خودایستا، پایبند به پراسههای سیاسی و اجتماعی، برجسته میشود. https://dwds.de

[←114]

Sprachregelungآییننامه یا پیمانی، که چگونه چیزهای معینی باید نامیده شوند، هنگامی که یک زبان بخودی خود توانشهای گوناگونی را اجازه میدهد. برای نمونه جایگزین ساختن «نیروگاه اتمی» با «نیروگاه هستهای» یا دیرزمانی ناخوشایند بود آلمان فدرال Bundes Republik Deutschland را بکوتاهیBRD .بگویند. در آلمان شرقی در هنگام نام بردن از برلین باید گفته میشد پایتخت آلمان دمکراتیک و دیگرها. نسخهی رسمی، تنظیم شده از روی قاعدههای زبانی. ویکیپدیا

[←115]

Stammtischniveau بطور استعاری به روش استدلال زبر و زمخت ساده شده، ساده انگارانه، بی از جداسانیهای نازک میگویند.

[←116]

Geltungsanspruch درست بودن گفتهای را ادعا کردن [= این گفتار درست است]: چیزی است که گوینده یا نویسنده پیش میآورد، وفتی که نگری را بیان میکند یا خواستهای از کسی دارد، بنابراین ادعا بر راست بودن یا ادعا بر فرمانبری. ادعا میشود، که در مورد بیان نگر - چیزها چنان رفتار کنند یا - در مورد درخواست - از سوی درخواست شونده چنان انجام شوند، بدانگونه که پیشنهادِ پیشآورده شده آنها را بازمینماید.

[←117]

از برجستهترین جنبههای موقعیت آرمانیِ گفتگو Sprechsituation ideale میتوان از جمله شمار سخنگویان/شنوندگان، خصوصی/همگانی بودن و نوع موضوع سخن [گفتگو] را نام بُرد.

[←118]

فیلسوف بنام آمریکایی در زمینهی فلسفهی سیاسی و فلسفهی اخلاق (2002-1921).

[←119]

شیوهی صنفی Korporatismus - نمایندگی گروهها و صنفهای باورمند به حقوق سیاسی، اجتماعی و اقتصادیِ برابر برای همه در دولت.

[←120]

برداشتی که همهی شکلهای تبعیض عمومی را در حرف و عمل رد میکند.

[←121]

- Maivân Clech Lâmاستاد بازنشستهی حقوق اندر نفانی در دانشگاه شهر نیویورک، آمریکا.

[←122]

:Leitwissenschaftدانشِ رهنمون میتواند تعریف شود به عنوان دانشی «که در زمان معینی درون یک جامعه یا فراتر از مرزهای آن بر بنیاد پتانسیل- نوآوریِ نگریگ و شاید همچنین پتانسیل تشنیک شناختیِ خود، دانش برتر است.» ایو–ماری انگلس Eve-Marie Engels، «مردمپسندیِ داروین درآلمانِ قرن نوزدهم: پیدایش زیست شناسی به عنوان دانش رهنمون»،. درمردم شناسی.

[←123]

سیارهی تخیلی در جهانِ جنگ ستارگان .Star Wars

[←124]

کارگردان، تهیه کننده و فیلمنامه نویس آمریکایی George Lucas

[←125]

Jawas جاواها آفریدگان هوشمند، همسان جوندگاناند، که بسیاری از گونههای دیگر آنها را بعنوان هستومندانی که بوی ناخوشایندی میدهند، میشناختند و بیشتر در تاتویین با آنها روبرو میشویم. jedipedia.wikia.com/wiki/Jawa

[←126]

Geschlechterrolle (engl. gender role) روشهای رفتاریای را مینامند، که در فرهنگها برای جنسیت معینی چونان نمونه یا پذیرفتنی بهشمار میآیند (و به فردها اختصاص داده میشوند)، یا شیوههای رفتاریِ یک فرد، که آنها را با اینهمانیِ جنسیتیِ خود ربط میدهد و/یا با آنها اینهمانی جنسیتی خویش را میخواهد بیان کند.

[←127]

مویزهای بزرگ در سر دارند - Sie haben große Rosinen im Kopf.

[←128]

از Allokation بطور کلی میشود اختصاص بازخَنهای [منابعِ] کرانمند به کاربران پتانسیل را فهمید. اختصاص کالاها و بازخَنها در رابطه با فردها و/ یا فراروندهای فرآورشی. در اقتصادهای بازاری، Allokation نخست از روی قیمت کالاها و قیمت فاکتورهایی که در بازارها تعیین میشوند انجام میگیرد (مکانیزم قیمت)، در اقتصادهای مدیریتِ مرکزی بوسیلهی نهادهای برنامه ریزیِ سیاسیِ مرکزی. [بگردها [مفهومها]: توزیع، تخصیص، سهمیه و اعتبار].

[←129]

Volkswirtschaft - [کل اقتصاد یک کشور، اقتصاد ملی، اقتصاد سیاسی] ورنامی است برای کل فراروندهای اقتصادی، که در کشور اسپرانه معینی میان و درون شرکتها، خانوارهای خصوصی و نهادهای دولتی و همچنین میان این کشور و سرزمینهای بیرون از آن انجام میشوند. اقتصاد نفانی [ملی] همیشه در سامان اقتصادی سراسر معینی، در راژمان حقوقیِ معینی، در سامان پولی معینی و دیگرها جای گرفته است. برگرفته از Wirtschaftslexikon24.com .

[←130]

مفهوم Ökonomisierung گسترش بازار یا اصلهای نظم و اولویتهای آن را در حوزههایی نشان میدهد که در آنها اندیشههای اقتصادی در گذشته نقشی بیشتر پایین دستی را داشتند و یا اینکه آنها بهسان همبستگی یا خصوصی سازمان یافته بودند؛ بدین گونه فزونمندانه همواره بیشتر کالاها و شیوههایی که روزی بیرون از بازار جا گرفته بودند، به فرآوردههایی تبدیل میشوند، که میتوانند با یک قیمت در یک بازار معامله شوند... . ویکیپدیا

[←131]

چاخا را از وات [حرف]های آغازین چهار واژهی «چرا اِلیینیسم خفن است» بجای WACI چهار واک آغازین واژههای آلمانی Warum Alienismus Cool Ist آوردهام. ه.م.

[←132]

ضربالمثل آلمانی Es ist fünf vor zwölf یعنی وقت آن رسیده است؛ شتاب باید کرد؛ نزدیک به خیلی دیر است.

[←133]

شکارگر سر – اصطلاح خودمانی عامیانه برای بنگاه کاریابی در آمریکا.

[←134]

در مزداهیک یک شئ خودهمانند رزینانه یا نزدینانه [دقیقا یا تقریبا] همانند بخشی از خودش است [یعنی: کل یک شئ ریخت یکسانی با یک یا بیشتر بخشها دارد.

[←135]

برای رسیدن به هدفهای خود نباید در نبرد تن بتن و بساوش پیوسته [با اقتصادهای دیگر] باشد. روش ورزش لمس کامل Vollkontaktsport، مانند Mixed Martial Arts که کاربرد تقریبا هرگونه هنر جنگاوری در آن آزاد است. این مفهوم به معنای مجازی بویژه برای شیوهی رهبری و برخورد با کارکنان بکار میرود.

[←136]

ماشین راستییاب در رابطه با پرسشهای تعیین شده بعنوان Voigt-Kampff-Test بکار گرفته میشود، برای سنجش بازتابهای احساسی.

[←137]

Morphing اثر ویژهی رایانهای در ضبط صدا یا تصویر است. در هنگام مورفینگ ، میان دو تک تصویر یا دو صدا، گذارِهای میانی محاسبه می شود. برای نمونه مورفینگ با یک گام میانی، فرتور یک تنوم بسودنی را به فرتور یک تنوم بسودنیِ دیگر انتقال میدهد. ویکیپدیا